Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ (ΣΠΔ) ISO 14001 Ανάπτυξη & Εφαρμογή.

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Παρουσίαση με θέμα: "ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ (ΣΠΔ) ISO 14001 Ανάπτυξη & Εφαρμογή."— Μεταγράφημα παρουσίασης:

1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ (ΣΠΔ) ISO Ανάπτυξη & Εφαρμογή

2 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ  Ορισμοί, έννοια του ΣΠΔ,  Οφέλη εφαρμογής  Πρότυπα ΣΠΔ  Απαιτήσεις κατά ISO  Βασικά στοιχεία & δομή  Μεθοδολογία ανάπτυξης  Παράγοντες επιτυχίας Δομήτηςπαρουσίασης: Δομή της παρουσίασης: ΕισαγωγήσταΣΠΔ Εισαγωγή στα ΣΠΔ

3 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Περιβαλλοντική Πλευρά: Στοιχείο των δραστηριοτήτων ή προϊόντων ή υπηρεσιών ενός οργανισμού, το οποίο μπορεί να αλληλεπιδράσει με το περιβάλλον. •Περιβαλλοντική Επίπτωση: Κάθε μεταβολή στο περιβάλλον, αρνητική ή θετική, η οποία προκύπτει, εν όλω ή εν μέρει, από τις περιβαλλοντικές πλευρές ενός οργανισμού. •Περιβαλλοντική Επίδοση: Μετρήσιμα αποτελέσματα της διαχείρισης των περιβαλλοντικών πλευρών. Ορισμοί (1)

4 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Περιβαλλοντικός Σκοπός: Συνολική περιβαλλοντική επιδίωξη σε συμφωνία με την περιβαλλοντική πολιτική. •Περιβαλλοντικός Στόχος: Λεπτομερής απαίτηση επίδοσης για έναν οργανισμό ή τμήματα αυτού, η οποία προκύπτει από τους περιβαλλοντικούς σκοπούς & η οποία χρειάζεται να καθοριστεί & να μετρηθεί προκειμένου να επιτευχθούν οι περιβαλλοντικοί του σκοποί. •Μη συμμόρφωση: Η μη ικανοποίηση μιας απαίτησης. Ορισμοί (2)

5 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ • Δομημένο πλαίσιο διαχείρισης, σχεδιασμένο να βοηθήσει μια επιχείρηση να μειώσει την επίδρασή της στο περιβάλλον. • Το σύνολο των μεθόδων & των διαδικασιών (οργανωτική δομή, υπευθυνότητες, πρακτικές, πόροι κ.λπ.) για την εφαρμογή της περιβαλλοντικής διαχείρισης & τη διατήρηση της πολιτικής που έχει υιοθετήσει μια επιχείρηση. Τι είναι ένα Σύστημα Περιβαλλοντικής Διαχείρισης? Ορισμοί (3)

6 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Το ΣΠ∆ στην ουσία είναι εργαλείο διαχείρισης & βοηθά τις επιχειρήσεις: –στη συμμόρφωση µε τη νοµοθεσία, –στον έλεγχο των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των δραστηριοτήτων τους, –στη βελτίωση της περιβαλλοντικής τους επίδοσης, µέσω ελέγχων & περιοδικών αξιολογήσεων. ΤιείναιέναΣΠΔ; Τι είναι ένα ΣΠΔ; Βασική παραδοχή: Η καλύτερη περιβαλλοντική διαχείριση οδηγεί έµµεσα & σε καλύτερες περιβαλλοντικές επιδόσεις.

7 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Κοινωνικά – Πολιτικά – Οικονομικά Κίνητρα: Κίνητρα εφαρμογής •Θέσπιση συνεχώς αυστηρότερης περιβαλλοντικής νομοθεσίας. •Επιβολή κυρώσεων λόγω μη συμμορφώσεων. •Ανάγκη αντιμετώπισης παγκόσμιων ζητημάτων, όπως η κλιματική αλλαγή. •Ανάπτυξη οικονομικών πολιτικών & μέτρων για την προστασία του περιβάλλοντος. •Ενίσχυση της περιβαλλοντικής συνείδησης του κοινού. •Αύξηση της ανησυχίας των ενδιαφερόμενων μερών. •Ανταγωνισμός & βιώσιμη ανάπτυξη.

8 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Ποιους απασχολεί η περιβαλλοντική διαχείριση μιας επιχείρησης; •Επενδυτές, Μέτοχοι •Προσωπικό •Πελάτες •Συνεργάτες •Προμηθευτές •Τοπική κοινωνία •Οικολογικές οργανώσεις •Μέσα Ενημέρωσης •Ασφαλιστές •Αρχές (δημόσιοι οργανισμοί, εποπτικοί & ελεγκτικοί φορείς κλπ) Ενδιαφερόμενα μέρη

9 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Εργαλείο marketing: ενίσχυση της επιχειρηματικής στρατηγικής. •Θετική εικόνα της επιχείρησης: μέριμνα για το περιβάλλον & κοινωνική ευθύνη. •Νομικά πλεονεκτήματα: δομημένη, συστηματική & τεκμηριωμένη τήρηση των θεσμοθετημένων περιβαλλοντικών απαιτήσεων. •Βελτίωση σχέσεων μεταξύ τοπικής κοινωνίας & οργανισμού. •Βελτίωση συνεργασίας με τις τοπικές & λοιπές αρμόδιες αρχές. •Ανταπόκριση στην περιβαλλοντική ευαισθησία των καταναλωτών. Αλληλεπίδραση Επιχείρησης με τρίτα μέρη: Οφέλη (1)

10 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Οφέλη (2) •Περιβαλλοντικά οφέλη: –Καλύτερη διαχείριση περιβαλλοντικών θεμάτων & βελτίωση περιβαλλοντικής επίδοσης –Μείωση περιβαλλοντικών επιπτώσεων… •Επιχειρησιακά οφέλη: –Σύνδεση περιβαλλοντικών και επιχειρηματικών στόχων –Βελτίωση οργανωτικού τομέα & αποδοτικότητας λειτουργιών. –Ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού: βελτίωση κατάρτισης προσωπικού, ενίσχυση ευαισθητοποίησης & υπευθυνότητας. –Μείωση κινδύνου πρόκλησης ατυχημάτων. •Οικονομικά οφέλη: –Μείωση δαπανών από τυχόν επιβολή περιβαλλοντικών προστίμων. –Δυνατότητα μείωσης δαπανών: ορθολογική διαχείριση πόρων & εξοικονόμηση ενέργειας κατά την παραγωγή. –Χαμηλότερα ασφάλιστρα Οφέλη στο εσωτερικό της επιχείρησης:

11 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Απαιτήσεις σε: –Κόστος –Χρόνο •Έλλειψη υποστήριξης & δέσμευσης από τη Διοίκηση •Έλλειψη συμμετοχής των εργαζομένων, αδιαφορία και έλλειψη περιβαλλοντικής κουλτούρας •Ασαφείς ευθύνες των εργαζομένων •Ενδεχομένως επιφέρει σημαντική αλλαγή στο τρόπο λειτουργίας της επιχείρησης, ειδικά αν εντοπίζονται σημαντικές μη συμμορφώσεις •Αυξημένη γραφειοκρατία –Μεγάλη απαίτηση τεκμηρίωσης Προβλήματα εφαρμογής

12 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Συμμετοχή προσωπικού όλων των επιπέδων & λειτουργιών •Δέσμευση ανώτατης Διοίκησης •Σαφείς ρόλοι & αρμοδιότητες •Εκπαίδευση & ενημέρωση προσωπικού •Κατάλληλο χρονικό διάστημα για αλλαγή νοοτροπίας & ευαισθητοποίηση •Δοκιμαστική λειτουργία & εξοικείωση •Αποτελεσματικός Υπεύθυνος & ενεργή Ομάδα Περιβαλλοντικής Διαχείρισης Επιτυχής εφαρμογή ΣΠΔ

13 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Έλεγχος από εξωτερικό εγκεκριμένο φορέα πιστοποίησης σύμφωνα με το πρότυπο του ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 14001, όπου ελέγχεται: – Συμμόρφωση με την νομοθεσία – Τεκμηρίωση του ΣΠΔ – Εφαρμογή των Οδηγιών Εργασίας – Παρακολούθηση των Περιβαλλοντικών Σκοπών & Στόχων – Υλοποίηση των Προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Διαχείρισης Πιστοποίηση

14 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Τι περιλαμβάνει ένα ΣΠΔ; •Περιβαλλοντική Πολιτική Δέσμευση Διοίκησης •Σύστημα Σχεδιασμού –Περιβαλλοντικές πλευρές –Αξιολόγηση επιπτώσεων Περιβαλλοντική Βελτίωση –Καθορισμός σκοπών & στόχων •Σύστημα Εφαρμογής & Λειτουργίας –Εκπαίδευση –Επικοινωνία –Τεκμηρίωση –Ετοιμότητα σε επείγοντα περιστατικά •Σύστημα Ελέγχου Διορθωτικές & Προληπτικές Ενέργειες •Σύστημα Ανασκόπησης

15 Πρότυπα Περιβαλλοντικής Διαχείρισης: Το Πρότυπο ISO 14001

16 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Τι είναι; •Ένα δομημένο σύνολο κατευθυντήριων οδηγιών & γενικών απαιτήσεων για την εφαρμογή ΣΠΔ Είναι υποχρεωτικά; •Εθελοντικός χαρακτήρας •Προκειμένου να πιστοποιηθεί η εφαρμογή τους, οι κανόνες που περιγράφουν πρέπει να τηρούνται. Γενικά χαρακτηριστικά; •Γενική εφαρμογή ανεξάρτητα τομέα ή κλάδου •Πρόληψη πρόληψη ρύπανσης & όχι εκ των υστέρων αντιμετώπιση •Ανάπτυξη διαρκής βελτίωση •Συμβατότητα προτύπων ΠρότυπαΣΠΔ (1) Πρότυπα ΣΠΔ (1)

17 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Πρότυπα διαδικασιών & όχι επιδόσεων, δηλαδή: •δεν υποδεικνύουν ποσοτικά τις περιβαλλοντικές επιδόσεις που πρέπει να επιτευχθούν, •Υποδεικνύουν την ύπαρξη τεκμηριωμένων μηχανισμών (διαδικασίες) για τον έλεγχο των επιδόσεων •υποχρεώνουν µόνο σε συµµόρφωση µε νοµοθεσία & κανονισµούς. ΠρότυπαΣΠΔ (2) Πρότυπα ΣΠΔ (2)

18 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Διεθνές πρότυπο ISO •Ευρωπαϊκός κανονισμός EMAS: Eco-Management and Audit Scheme ΠρότυπαΣΠΔ (3) Πρότυπα ΣΠΔ (3)

19 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ –Το EMAS είναι πληρέστερο & έχει περισσότερες απαιτήσεις, αλλά έχει αναγνώριση μόνο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Απαιτεί τη δημοσιοποίηση των στοιχείων περιβαλλοντικής διαχείρισης και απόδοσης. –Το ISO έχει λιγότερες απαιτήσεις, ενώ είναι αναγνωρισμένο σε παγκόσμια κλίμακα. Σύγκριση ISO & EMAS

20 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Κοινοτικό σύστημα οικολογικής διαχείρισης & ελέγχου που αποσκοπεί στη διαρκή οικολογική πρόοδο των βιομηχανικών δραστηριοτήτων, υποχρεώνοντας τις επιχειρήσεις σε αξιολόγηση & βελτίωση της οικολογικής απόδοσης των εγκαταστάσεών τους καθώς & στην ενημέρωση του κοινού. Τι είναι το EMAS; (1)

21 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Η συμμετοχή είναι εθελοντική. •Απευθύνεται σε ιδιωτικές επιχειρήσεις ή δημόσιους φορείς που εδρεύουν στην Ευρώπη. •Αναφέρεται σε συγκεκριμένο χώρο δραστηριότητας. •Στόχος είναι η διαρκής βελτίωση των περιβαλλοντικών τους επιδόσεων. •Στην Ελλάδα 54 οργανώσεις έχουν καταχωρηθεί στο Μητρώο ΕΜΑS μέχρι σήμερα. Τι είναι το EMAS; (1)

22 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Εθελοντικό Πρότυπο του Διεθνή Οργανισμού Τυποποίησης (ISO: International Organization for Standardization). •Πρότυπο σύστημα διαχείρισης με αντικείμενο την περιβαλλοντική επίδοση ενός οργανισμού. •Έχει πολλές ομοιότητες με το Πρότυπο Διαχείρισης Ποιότητας ISO Τι είναι το ISO 14001; (1) EN ISO 14001:2004 «Συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης - Απαιτήσεις & καθοδήγηση για τη χρήση του προτύπου»

23 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Καθορίζει τις απαιτήσεις για την εφαρμογή ενός πιστοποιήσιμου ΣΠΔ. •Αποτελεί το βασικό πλαίσιο για την επίτευξη: - Συμμόρφωσης με τη νομοθεσία -Συνεχούς βελτίωσης της περιβαλλοντικής λειτουργίας •Αποδεικνύει έμπρακτα την περιβαλλοντική δέσμευση της επιχείρησης. Τι είναι το ISO 14001; (2)

24 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Προστασία περιβάλλοντος & πρόληψη ρύπανσης. •Καθιέρωση Περιβαλλοντικής Πολιτικής. •Αναγνώριση Περιβαλλοντικών Πλευρών. •Εντοπισμός Σημαντικών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. •Συμμόρφωση με νομικές & άλλες απαιτήσεις. •Καθορισμός προτεραιοτήτων, σκοπών & στόχων. •Καθιέρωση οργανωτικής δομής & προγραμμάτων για την υλοποίηση της πολιτικής & την επίτευξη σκοπών & στόχων. •Διασφάλιση συνεχούς καταλληλότητας του ΣΠΔ. •Προσαρμοστικότητα στις αλλαγές. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

25 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Σχεδιασμός Υλοποίηση Έλεγχος Βασικές αρχές ISO Βελτίωση Καθιερώνω στόχους & διεργασίες για την επίτευξη αποτελεσμάτων σύμφωνα με μια περιβαλλοντική πολιτική Λειτουργώ τις διεργασίες Παρακολουθώ & μετράω την αποτελεσματικότητα των διεργασιών, ως προς την πολιτική, τους στόχους, τις νομικές & άλλες απαιτήσεις Μεθοδολογία «Σχεδιάζω – Υλοποιώ – Ελέγχω – Βελτιώνω» Αναλαμβάνω ενέργειες για τη συνεχή βελτίωση της επίδοσης του ΣΠΔ.

26 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ BAT ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ IT STANDARDS GMP ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ - ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Π.Δ. ΑΠΑΞ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΥΝΕΧΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΤΥΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ - ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ & ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ ΤΟΠΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΔΙΕΘΝΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΙΣ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΕΙΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΕΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΙΣ ΔΙΟΡΘΩΤΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΚΥΡΙΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ) ΣΥΝΕΧΗΣ & ΤΥΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ISO ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ΔΥΟ ΚΥΡΙΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ & ΑΝΑΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ (ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ) ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ ΠΡΟΤΥΠΟΥ ISO 14001: CONCEPT ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ – ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΣΥΝΕΧΗΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΣΚΟΠΟΣ ΚΥΚΛΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΛΑΤΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΕΣ ΕΦΟΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ ΜΕΤΟΧΟΙ

27 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Νομικές απαιτήσεις •Απαιτήσεις & στοιχεία από ενδιαφερόμενη μέρη •Τεχνολογικά και οργανωτικά στοιχεία και δεδομένα (βέλτιστες πρακτικές, στάνταρς, τεχνολογία παραγωγής, υποδομές) •Περιβαλλοντικές πλευρές ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ (1) Δεδομένα σχεδιασμού του ΣΠΔ:

28 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Καταγραφή της παρούσας κατάστασης. •Εντοπισμός νομικών & άλλων απαιτήσεων. •Συλλογή στοιχείων από ενδιαφερόμενα μέρη •Αξιολόγηση τεχνολογιών και υποδομών Περιβαλλοντικών Πλευρών •Αποτίμηση των Περιβαλλοντικών Πλευρών του οργανισμού. Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων •Εντοπισμός, αξιολόγηση και ιεράρχηση των Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. •Απόφαση για συγκεκριμένες ενέργειες χειρισμού των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, σε συμφωνία με την ιεράρχηση τους Βασικά στάδια σχεδιασμού: ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ (2)

29 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Διενέργεια περιβαλλοντικής επιθεώρησης των εγκαταστάσεων : –Τρόπος λειτουργίας –Περιβαλλοντικές άδειες •Εντοπισμός: –Προβλημάτων –Χαρακτηριστικών λειτουργίας που επηρεάζουν το περιβάλλον –Δυνατότητας παρέμβασης για αποφυγή ή περιορισμό των επιπτώσεων •Έκθεση Περιβαλλοντικής Επιθεώρησης ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ (3) Καταγραφή της παρούσας κατάστασης:

30 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Διερεύνηση κείμενης νομοθεσίας (ελληνικής & ευρωπαϊκής): –Γενική περιβαλλοντική νομοθεσία. –Ειδική νομοθεσία για τις δραστηριότητες του οργανισμού. –Ειδικές άδειες π.χ. Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων. –Λοιπές απαιτήσεις π.χ. υπογεγραμμένες συμφωνίες με αρχές. –Εσωτερικοί κανονισμοί, κώδικες, οδηγίες, προδιαγραφές κ.λπ. •Εντοπισμός απαιτήσεων που αφορούν στην λειτουργία της επιχείρησης. •Σύγκριση με τα αποτελέσματα της περιβαλλοντικής επιθεώρησης & αξιολόγηση του επιπέδου συμμόρφωσης. •Εντοπισμός δυνατοτήτων & τρόπων βελτίωσης της συμμόρφωσης. Συμμόρφωση με τη νομοθεσία: ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ (4)

31 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Ο εντοπισμός των περιβαλλοντικών πλευρών γίνεται σε όλο το πεδίο εφαρμογής του ΣΠΔ & περιλαμβάνει: –Τις δραστηριότητες του οργανισμού –Τα εισερχόμενα & εξερχόμενα των δραστηριοτήτων –Τα προϊόντα –Τις επιχειρησιακές διεργασίες σε όλα τα οργανωτικά επίπεδα (παραγωγή, πωλήσεις, προμήθειες κλπ) –Τις υποδομές (εγκαταστάσεις, εξοπλισμός κλπ) –Τις κανονικές & μη κανονικές συνθήκες λειτουργίας Οι αλλαγές στο περιβάλλον, δυσμενείς ή ευνοϊκές, που προκύπτουν από τις περιβαλλοντικές πλευρές αποτελούν τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Περιβαλλοντικές Πλευρές (1)

32 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Βήμα 1: Βήμα 1: Επιλογή δραστηριότητας/διεργασίας Βήμα 2: Βήμα 2: Προσδιορισμός περιβαλλοντικών πλευρών –Κανονικές συνθήκες λειτουργίας –Δυνητικές καταστάσεις εκτάκτου ανάγκης Βήμα 3: Βήμα 3: Αναγνώριση αντίστοιχων περιβαλλοντικών επιπτώσεων Βήμα 4: Βήμα 4: Αξιολόγηση και ιεράρχηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων Περιβαλλοντικές Πλευρές (2) Αναγνώριση περιβαλλοντικών πλευρών:

33 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Περιβαλλοντικές Πλευρές (3) Ο εντοπισμός μπορεί να γίνει π.χ. μέσω εξέτασης των εισροών και εκροών σε κάθε διεργασία, όπως: –Απορρίψεις στο νερό –Πρώτες ύλες & φυσικοί πόροι –Παραγόμενα υγρά απόβλητα –Παραγόμενα στερεά παραπροϊόντα –Παραγόμενος θόρυβος κ.λπ. Μια άλλη προτεινόμενη μέθοδος εντοπισμού των περιβαλλοντικών πλευρών είναι η εξέταση συνολικά, χωρίς ανάλυση σε εισροές και εκροές, των εξής διεργασιών: –Εγκατάσταση υποδομών –Λειτουργία & παραγωγή –Συντήρηση –Έκτακτα περιστατικά Η σχηματική αναπαράσταση που ακολουθεί μπορεί να μας βοηθήσει στον εντοπισμό των περιβαλλοντικών πλευρών

34 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Αέριες, υγρά, στερεά απόβλητα (μη-ομαλή λειτουργία) Αέριες, υγρά, στερεά απόβλητα (ομαλή λειτουργία) Φυσικοί Πόροι, Υλικά Περιβαλλοντικές Πλευρές (4)

35 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Περιβαλλοντικές Πλευρές (5) Πίνακας καταγραφής των περιβαλλοντικών πλευρών Περιβαλλοντικές πλευρές Επίπτωση Κύρια Δραστηριότηταυπο-δραστηριότητα Περιγραφή Στερεού Αποβλήτου Περιγραφή Υγρού Αποβλήτου Περιγραφή Αερίου Ρύπου Ανάλωση Πόρων

36 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Αξιολόγηση και ιεράρχηση επιπτώσεων Εφόσον ολοκληρώσουμε τη καταγραφή, αξιολογούμε και ιεραρχούμε τις επιπτώσεις Ενδεικτικά κριτήρια: •Νομοθετικές απαιτήσεις •Εσωτερικές απαιτήσεις ή κανονισμοί της επιχείρησης •Βλάβες στο φυσικό περιβάλλον ή στον άνθρωπο •Μέγεθος & σοβαρότητα επίπτωσης •Συχνότητα & πιθανότητα εμφάνισης •Κόστος στην επιχείρηση •Δυνατότητα επέμβασης •Κοινωνικό ενδιαφέρον •Συμβολή στην κλιματική αλλαγή •Εξάντληση φυσικών πόρων •Ενδιαφερόμενα μέρη (πελάτες, προμηθευτές, οργανώσεις) Περιβαλλοντικές Πλευρές (6) Αποφάσεις για τη διαχείριση των Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων

37 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ! Αξιολόγηση/ιεράρχηση μέσω αλγορίθμου (μοντέλου) 1. βάσει ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ / ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΗΣ 2. βάσει ΕΙΔΟΥΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΗΣ ΑΜΕΣΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ προκύπτουν από τις επιμέρους διεργασίες, κύριες και μη (υποστηρικτικές - βοηθητικές & διοικητικές δραστηριότητες) και είναι άμεσα (απόλυτα) ελεγχόμενες από την εταιρεία ΕΜΜΕΣΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ προκαλούνται από δραστηριότητες προγενέστερου (προμηθευτές) ή μεταγενέστερου (πελάτες) σημείου της εφοδιαστικής αλυσίδας και συνεπώς δεν είναι άμεσα ελεγχόμενες, αλλά υφίσταται δυνατότητα έμμεσης επέμβασης ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΑΘΕΜΙΑΣ ΕΝΤΟΠΙΣΘΕΙΣΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΗΣ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ Περιβαλλοντικές Πλευρές (7)

38 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ & ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΓΙΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΔΙΑΧΕΡΙΣΗΣ Π.Ε. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ Π.Ε. •ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ - ΔΙΕΚΠΕΡΑΙΩΣΗΣ ΜΕ ΑΠΑΙΤΗΣΗ ΣΥΝΟΛΙΚΟΤΕΡΟΥ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ (ΕΓΓΡΑΦΑ) Η ΟΠΟΙΑ ΑΝΑΦΕΡΕΙ:  ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ (ΠΩΣ)  ΧΡΟΝΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ (ΠΟΤΕ)  ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ - ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ (ΠΟΙΟΣ)  ΑΡΧΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ – ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ Υλοποίηση ΣΠΔ

39 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Τι είναι η διαδικασία; Τεκμηριωμένη περιγραφή του τρόπου µε τον οποίο πρέπει να εκτελεσθούν κάποιες εργασίες. •Τι περιέχει μια διαδικασία; –Πεδίο εφαρμογής (σε ποιες δραστηριότητες της επιχείρησης εφαρμόζεται η διαδικασία) –Σκοπός (τι επιδιώκουμε να πετύχουμε με την εφαρμογή της) –Αρμοδιότητες (ποιοι εμπλέκονται και τι ευθύνες έχουν) –Ενέργειες που υλοποιούνται και τρόπος υλοποίησης διεργασιών –Χρονική σειρά ενεργειών –Τηρούμενα αρχεία Διαδικασίες (1)

40 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ •ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ & ΣΤΟΧΟΙ •ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΑΠΌ ΤΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ •ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΤΡΙΤΑ ΜΕΡΗ •ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΩΝ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ •ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΠΛΕΥΡΩΝ & ΕΠΙΠΤΏΣΕΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ •ΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΩΝ •ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΣΥΣΚΕΥΩΝ ΜΕΤΡΉΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ •ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ •ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ •ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΕΡΙΩΝ ΡΥΠΩΝ •ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ •ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΝΕΡΟΥ •ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ / ΕΙΔΙΚΟΥ ΧΕΙΡΙΣΜΟΥ Σχεδιασμός Υλοποίηση Έλεγχος Βελτίωση ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ •ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ - ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Π.Δ. •ΣΤΟΧΟΘΕΤΗΣΗ - ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ & ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ •ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΔΙΟΡΘΩΤΙΚΩΝ & ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ Δομή Συστήματος (1)

41 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ & ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΠΔ Περαιτέρω στοιχεία που προβλέπονται από την ενότητα «Εφαρμογή & Λειτουργία» του ΣΠΔ κατά ISO14001

42 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Τεκμηρίωση (1) ΑΡΧΕΙΑ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΣΠΔ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

43 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Τεκμηρίωση (2) Τι σημαίνει τεκμηρίωση του ΣΠΔ; Διατήρηση πληροφοριών σε έντυπη ή ηλεκτρονική μορφή: εγχειρίδιο, διαδικασίες, οδηγίες εργασίας, έντυπα και αρχεία. •Εγχειρίδιο ΣΠΔ –Δεν είναι υποχρεωτική η σύνταξή του, αλλά έχει επικρατήσει να πραγματοποιείται. –περιγράφει συνοπτικά τη λειτουργία του ΣΠΔ –περιλαμβάνει το πεδίο εφαρμογής του συστήματος και την περιβαλλοντική πολιτική –συνδέει όλα τα στοιχεία του ΣΠΔ –παρουσιάζει συνοπτικά την τεκμηρίωση του ΣΠΔ –Συνηθίζεται να έχει τη δομή του προτύπου ISO (κεφάλαια, παραγραφοποίηση κλπ) •Διαδικασίες –παρέχουν τεκμηριωμένη περιγραφή του τρόπου εκτέλεσης των εργασιών. –περιγράφουν βήμα-βήμα τη λειτουργία των τμημάτων του ΣΠΔ. –έχουν συγκεκριμένη & κοινή δομή (σκοπός, πεδίο εφαρμογής, υπεύθυνοι, αρχεία, ιστορικό κ.λπ.).

44 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Οδηγίες εργασίας –Λεπτομερής περιγραφή εργασίας που προδιαγράφεται σε κάποια Διαδικασία π.χ. Οδηγία διαχείρισης συσσωρευτών & μπαταριών. •Έντυπα –Τυποποιημένες φόρμες που συμπληρώνονται κατά την εφαρμογή του ΣΠΔ & τηρούνται σε αντίστοιχα Αρχεία Περιβαλλοντικής Διαχείρισης π.χ. Δελτίο παραγόμενων στερεών αποβλήτων. •Ένταξη της υπάρχουσας υποδομής (έντυπα, οδηγίες) στις διαδικασίες του ΣΔΠ: –μείωση της γραφειοκρατίας –ευκολότερη αποδοχή Τεκμηρίωση (3)

45 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Είναι η επίσημη έκφραση της δέσμευσης της διοίκησης & των γενικών αρχών & κατευθύνσεων της επιχείρησης σε σχέση με την περιβαλλοντική της επίδοση. Είναι η επίσημη έκφραση της δέσμευσης της διοίκησης & των γενικών αρχών & κατευθύνσεων της επιχείρησης σε σχέση με την περιβαλλοντική της επίδοση. Η Περιβαλλοντική Πολιτική πρέπει να: •Περιλαμβάνει δέσμευση για διαρκή βελτίωση & πρόληψη της ρύπανσης του περιβάλλοντος. •Περιλαμβάνει δέσμευση για συμμόρφωση με τις εφαρμοστέες νομικές & άλλες απαιτήσεις. •Παρέχει το πλαίσιο για τον καθορισμό & την ανασκόπηση των περιβαλλοντικών σκοπών & στόχων. •Είναι τεκμηριωμένη, εφαρμόζεται & διατηρείται. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ (1)

46 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Γνωστοποιείται σε όλο το προσωπικό του οργανισμού. •Είναι διαθέσιμη στο κοινό. •Είναι σαφής & εύκολα κατανοητή. •Είναι προσαρμόσιμη & ενσωματώνει αλλαγές συνθηκών & νέα δεδομένα. •Καθορίζεται από την ίδια την επιχείρηση & εξειδικεύεται στις ανάγκες της, ακολουθώντας πάντα τις απαιτήσεις του Προτύπου. Ακολουθεί παράδειγμα εφαρμογής ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ (2)

47 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ (3) Η διοίκηση της ΧΥΖ ΑΕ, αναγνωρίζοντας τη μεγάλη σημασία που έχει η προστασία και διατήρηση του περιβάλλοντος, έχει υιοθετήσει αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, που διασφαλίζουν την περιβαλλοντικά φιλική λειτουργία του εργοστασίου της ΧΥΖ ΑΕ. Εφαρμόζουμε Σύστημα Περιβαλλοντικής Διαχείρισης σύμφωνα με το Διεθνές Πρότυπο ISO 14001, με στόχο τη διαρκή βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεών μας. Συγκεκριμένα, η διοίκηση της ΧΥΖ ΑΕ δεσμεύεται: –να συμμορφώνεται προς την ισχύουσα περιβαλλοντική νομοθεσία –να ενημερώνει, εκπαιδεύει και ενθαρρύνει όλο το προσωπικό για την εμπλοκή του σε δράσεις περιβαλλοντικής προστασίας του τομέα αρμοδιότητας του –να προβαίνει στη συστηματική αναγνώριση, αξιολόγηση και έλεγχο όλων των περιβαλλοντικών πλευρών και επιπτώσεων στο εργοστάσιο –να προσπαθεί για την ελαχιστοποίηση και την ασφαλή διάθεση των παραγομένων αποβλήτων από τους χώρους του εργοστασίου, εφαρμόζοντας βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές, τεχνικές ανάκτησης, επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλωσης, όπου είναι δυνατό –να καθιερώνει, τεκμηριώνει και ανασκοπεί τους περιβαλλοντικούς στόχους και το περιβαλλοντικό πρόγραμμα –να ενημερώνει τους προμηθευτές και τους εργολάβους που συνεργάζονται με την της ΧΥΖ ΑΕ για την Περιβαλλοντική Πολιτική της και να εξασφαλίζει την από μέρους τους τήρηση αντιστοίχων αρχών περιβαλλοντικής πολιτικής –να αποβλέπει στη δημιουργία και διατήρηση μιας ανοιχτής και δημιουργικής σχέσης εμπιστοσύνης με την τοπική κοινωνία και το ευρύ κοινό –να προσπαθεί για τη συνεχή βελτίωση της περιβαλλοντικής επίδοσης της –Η Περιβαλλοντική Πολιτική της ΧΥΖ ΑΕ είναι διαθέσιμη στο κοινό, ενώ ανασκοπείται και τροποποιείται σε τακτά χρονικά διαστήματα από τη διοίκηση. Ο Γενικός Διευθυντής

48 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Διαδικασίες (Προτάσεις) Ανασκόπηση από τη Διοίκηση •Ανασκόπηση ΣΠΔ από τη Διοίκηση & Περιβαλλοντική ΠολιτικήΣχεδιασμός •Αναγνώριση & Αξιολόγηση Περιβαλλοντικών Πλευρών •Παρακολούθηση νομοθετικών & άλλων απαιτήσεων •Καθορισμό Περιβαλλοντικών Σκοπών & Στόχων & Προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Διαχείρισης

49 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Εφαρμογή & Λειτουργία •Οργανωτική δομή ΣΠΔ & περιγραφές θέσεων εργασίας •Εκπαίδευση προσωπικού σε θέματα περιβαλλοντικής διαχείρισης •Εσωτερική & εξωτερική επικοινωνία •Ανάπτυξη & συγγραφή περιβαλλοντικών διαδικασιών •Διαχείριση εγγράφων & αρχείων •Περιβαλλοντική Αξιολόγηση Προμηθευτών & Συνεργατών •Πρόληψη & αντιμετώπιση έκτακτων περιστατικών •Διαχείριση στερεών αποβλήτων •Διαχείριση υγρών αποβλήτων Διαδικασίες (Προτάσεις 2)

50 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Εφαρμογή & Λειτουργία (συνέχεια) •Διαχείριση ειδικών αποβλήτων που χρήζουν εναλλακτικής διαχείρισης •Διαχείριση νερού •Συντήρηση εξοπλισμού Έλεγχος & Διορθωτικές Ενέργειες •Συντήρηση, βαθμονόμηση & διακρίβωση μετρητικού εξοπλισμού •Διερεύνηση μη-συμμορφώσεων & καθορισμός διορθωτικών & προληπτικών ενεργειών •Εσωτερικές επιθεωρήσεις ΣΠΔ Διαδικασίες (Προτάσεις 3)

51 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Περιβαλλοντικοί σκοποί & στόχοι •Θέσπιση σκοπών & στόχων σε κάθε λειτουργία & επίπεδο της επιχείρησης. •Οι στόχοι πρέπει να είναι: –συγκεκριμένοι –μετρήσιμοι (όπου είναι εφικτό) –βραχυπρόθεσμοι ή μακροπρόθεσμοι –σε συμφωνία με την Περιβαλλοντική Πολιτική •Για τη θέσπιση τους λαμβάνονται υπόψη: –νομικές & άλλες απαιτήσεις –σημαντικές περιβαλλοντικές πλευρές –διαθέσιμες τεχνολογικές επιλογές –κόστος –δυνατότητες της επιχείρησης: οικονομικές, λειτουργικές & διοικητικές –προγραμματισμένες αλλαγές τεχνολογίας & εξοπλισμού –απόψεις, προτάσεις, παράπονα ενδιαφερόμενων μερών

52 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Διαχείρισης Πώς επιτυγχάνονται οι περιβαλλοντικοί σκοποί & στόχοι; Τα Προγράμματα Περιβαλλοντικής Διαχείρισης  εκδίδονται στα πλαίσια της ελεγχόμενης υλοποίησης της διαδικασίας βελτίωσης των περιβαλλοντικών επιδόσεων της επιχείρησης, τόσο αναφορικά με υπάρχουσες, όσο και με προγραμματιζόμενες (μελλοντικές) διεργασίες και δραστηριότητες,  περιλαμβάνουν :  περιβαλλοντικούς σκοπούς  περιβαλλοντικούς σκοπούς ανά δραστηριότητα  περιβαλλοντικούς στόχους  περιβαλλοντικούς στόχους για την επίτευξη των περιβαλλοντικών σκοπών  σειρά και περιγραφή των απαιτούμενων ενεργειών για την επίτευξη των σκοπών και στόχων  χρονοδιάγραμμα υλοποίησης / επίτευξης των περιβαλλοντικών σκοπών και στόχων  απαιτούμενους πόρους  αρμόδιο προσωπικό

53 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Διαχείρισης (2) Ενδεικτικά προγράμματα για :  δημιουργία υποδομής για ανακύκλωση υλικών (χαρτί, πλαστικό, μέταλλα),  μείωση κατανάλωσης υλικών ή αντικατάσταση με φιλικότερα προς το περιβάλλον (π.χ. πρόγραμμα αντικατάστασης πλαστικής σακούλας στα καταστήματα)  Μείωση κατανάλωσης ενέργειας (διεξαγωγή ενεργειακής επιθεώρησης, εγκατάσταση συστήματος παρακολούθησης και διαχείρισης ενέργειας)

54 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Παράδειγμα Προγράμματος Π.Δ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΣ Σκοπός : Βελτίωση ανακύκλωσης. Στόχος: συλλογή και 100% ανακύκλωση χαρτιού, πλαστικού και μετάλλων scrap στην αποθήκη. ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ (ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ) ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ / ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Τα μη επικίνδυνα, ανακυκλώσιμα στερεά απόβλητα δεν διαχωρίζονται, ενώ η αποκομιδή τους γίνεται από μη αδειοδοτημένο συνεργάτη και καταλήγουν σε ΧΥΤΑ. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΣΤΟΧΟΥ (ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΗΣ) ΠΡΟΒΛΕΠ. ΠΕΡΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ / ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ 1.Αναγνώριση και καταγραφή των ειδών στερεών αποβλήτων προς ανακύκλωση 1/6/2008 Γ.Κ. Β.Σ. Μετά από επιτόπια επιθεώρηση διαπιστώθηκε ότι παράγονται τα εξής μη-επικίνδυνα ανακυκλώσιμα απόβλητα: 1.χαρτί, χαρτόνι συσκευασίας 2.πλαστικά συσκευασίας 3.μέταλλα scrap 1.Αναζήτηση και προμήθεια κατάλληλου εξοπλισμού για τον διαχωρισμό στην πηγή των ως άνω ανακυκλώσιμων αποβλήτων. 2.Διαμόρφωση χώρου συλλογής με τη χρήση σήμανσης, επιλογή μεθόδου σήμανσης του χώρου συλλογής των αποβλήτων. 1/10/2008 Γ.Κ. Ν.Θ. Β.Σ. Ο ενδεδειγμένος εξοπλισμός για τον διαχωρισμό είναι κάδοι, ένας για κάθε είδος. Ο εξοπλισμός μπορεί να ενοικιαστεί, να αγοραστεί, ή να αποτελεί εξοπλισμό του συνεργάτη που θα επιλεχθεί για την διαχείριση των αποβλήτων (βλ. παρακάτω). Η τελική επιλογή εξοπλισμού θα γίνει παράλληλα με την ολοκλήρωση του επόμενου βήματος. 1.Αναγνώριση των κατηγοριών αδειών που απαιτείται να έχουν οι υποψήφιοι. 2.Έλεγχος τυχόν ιδιαίτερων απαιτήσεων από μέρους της αποθήκης. 3.Εύρεση και επιλογή συνεργάτη εργολάβου σύμφωνα με τις διαδικασίες της Εταιρίας. 4.Σύνταξη και έλεγχος σύμβασης συνεργασίας. 5.Εκκίνηση συνεργασίας. 1/08/2008 1/09/2008 1/10/2008 1/11/2008 1/12/2008 Γ.Κ. Ν.Θ. Β.Σ. Οι απαιτούμενες άδειες για την διαχείριση των ανακυκλώσιμων αποβλήτων είναι: Άδεια συλλογής/μεταφοράς μη-επικινδύνων αποβλήτων και στην περίπτωση όπου ο συνεργάτης αποθηκεύει προσωρινά απόβλητα στην εγκατάστασή του, Άδεια λειτουργίας, έγκριση περιβαλλοντικών όρων. 1.Εκπαίδευση προσωπικού αποθήκης. 2.Σύνταξη οδηγίας εργασίας. 15/11/2008 1/11/2008 Γ.Κ.

55 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Διοικητική & λειτουργική υποστήριξη: •Δέσμευση & συμμετοχή προσωπικού σε όλα τα επίπεδα. •Καθορισμός συγκεκριμένων εκπροσώπων με σαφή ευθύνη & αρμοδιότητα στην εφαρμογή του ΣΠΔ. •Τεκμηρίωση & γνωστοποίηση ρόλων & αρμοδιοτήτων. Οικονομική & τεχνολογική υποστήριξη: •Εξασφάλιση κατάλληλων πόρων για την ανάπτυξη, εφαρμογή & διατήρηση του ΣΠΔ. Ρόλοι & Αρμοδιότητες

56 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Εντοπισμός εκπαιδευτικών αναγκών σε σχέση με την εφαρμογή του ΣΠΔ. •Εξασφάλιση απαραίτητου επιπέδου γνώσης, δεξιοτήτων & ευαισθητοποίησης. •Κατάρτιση & ενημέρωση προσωπικού για την εφαρμογή του ΣΠΔ & κυρίως όσων τα καθήκοντα σχετίζονται με τις σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. •Καλλιέργεια ευρύτερης περιβαλλοντικής συνείδησης. Εκπαίδευση & Ενημέρωση

57 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Εξασφάλιση καναλιών επικοινωνίας εντός & εκτός της επιχείρησης •Εσωτερική Επικοινωνία –Σε όλα τα οργανωτικά επίπεδα του οργανισμού •Εξωτερική Επικοινωνία με «ενδιαφερόμενα μέρη»: –Κοινοποίηση Περιβαλλοντικής Πολιτικής –Ανταπόκριση σε αιτήματα εξωτερικών φορέων : καταγγελίες, ενστάσεις, παράπονα –Δημοσίευση στοιχείων που αφορούν στην περιβαλλοντική επίδοση της επιχείρησης Επικοινωνία

58 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Σύνταξη, έγκριση, διανομή •Διαθεσιμότητα •Επάρκεια •Πρόσβαση •Ταξινόμηση •Τακτική ανασκόπηση •Ενσωμάτωση αλλαγών •Ευανάγνωστα & εύκολα αναγνωρίσιμα •Τήρηση σε καλή κατάσταση •Προστασία •Απομάκρυνση παλιών εκδόσεων Έλεγχος εγγράφων

59 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Έλεγχος δραστηριοτήτων που σχετίζονται με τις σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις –κανονική λειτουργία –δραστηριότητες συντήρησης –έκτακτα περιστατικά (βλ. επόμενη διαφάνεια) •Εξασφάλιση καθορισμένων συνθηκών –καθιέρωση & τήρηση διαδικασιών & κριτηρίων λειτουργίας –σαφείς & αυστηρές οδηγίες εργασίας •Αξιολόγηση Προμηθευτών/ Υλικών/ Υπηρεσιών –Γνωστοποίηση & τήρηση διαδικασιών & από τους υπεργολάβους, προμηθευτές, συμβαλλόμενους Λειτουργικός έλεγχος

60 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Προσδιορισμός πιθανότητας εμφάνισης έκτακτων περιστατικών: –διαρροές –εύφλεκτα υγρά –αέρια υπό πίεση κ.λπ. •Ετοιμότητα & ανταπόκριση •Πρόληψη ή περιορισμός των αρνητικών σημαντικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων •Σχεδιασμός μέτρων πρόληψης & αντιμετώπισης: –ανακοίνωση συμβάντος –εκπαίδευση –μέσα πυρόσβεσης κ.λπ. •Δοκιμαστικός έλεγχος αποτελεσματικότητας ανά τακτά χρονικά διαστήματα Έκτακτα περιστατικά

61 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Στάδια ελέγχου: •Παρακολούθηση & μέτρηση •Αξιολόγηση συμμόρφωσης •Διορθωτικές & προληπτικές ενέργειες •Έλεγχος αρχείων •Εσωτερική επιθεώρηση ΕΛΕΓΧΟΣ

62 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Παρακολούθηση & μέτρηση κύριων χαρακτηριστικών λειτουργίας π.χ. καταναλώσεις •Διακρίβωση οργάνων μέτρησης/ εγκυρότητα αποτελεσμάτων •Τήρηση σχετικών αρχείων •Έλεγχος αποτελεσμάτων παρακολούθησης & μέτρησης Η παρακολούθηση και μέτρηση αφορά και το επίπεδο απόδοσης των διεργασιών : •Καθιέρωση δεικτών απόδοσης ανά διαδικασία ή διεργασία Παρακολούθηση & Μέτρηση

63 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Εντοπισμός μη συμμορφώσεων: –έναντι νομοθετικών απαιτήσεων π.χ. υπέρβαση οριακών τιμών στις απορρίψεις υγρών αποβλήτων σε δίκτυο αποχέτευσης –έναντι προδιαγραφών που ορίζουμε στις διαδικασίες του συστήματος (επιπλέον των νομοθετικών απαιτήσεων) –έναντι των απαιτήσεων του προτύπου •Έλεγχος μη επίτευξης στόχων •Τήρηση αρχείου μη συμμορφώσεων Μη συμμορφώσεις

64 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Διερεύνηση της αιτίας μη συμμόρφωσης •Αξιολόγηση σκοπιμότητας λήψης ενεργειών •Εξασφάλιση καταλληλότητας ενεργειών ανάλογα με τη σοβαρότητα του προβλήματος •Σχεδιασμός & εφαρμογή διορθωτικής ενέργειας •Καταγραφή αποτελέσματος διορθωτικών & προληπτικών ενεργειών •Εφαρμογή ή τροποποίηση των αναγκαίων ελέγχων για την αποφυγή επανάληψης της μη συμμόρφωσης •Ανασκόπηση αποτελεσματικότητας Διορθωτικές & Προληπτικές ενέργειες

65 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Απόδειξη επίτευξης αποτελεσμάτων –Παράπονα –Εκπαιδεύσεις –Διακρίβωση οργάνων –Αποτελέσματα ανασκόπησης –Κατάλογος σημαντικών περιβαλλοντικών πλευρών κ.λπ. •Συμμόρφωση με απαιτήσεις Προτύπου –Αναγνωρίσιμα & ιχνηλάσιμα –Κατάλληλα αποθηκευμένα –Τηρούμενα για επαρκές χρονικό διάστημα Αρχεία

66 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Επιθεώρηση: –Εγκαταστάσεων –Εφαρμογής της τεκμηρίωσης ΣΠΔ •Εξασφάλιση σωστής λειτουργίας του ΣΠΔ: –οι διαδικασίες τηρούνται, –τα έντυπα συμπληρώνονται, –το προσωπικό γνωρίζει για το σύστημα & συμμετέχει, –οι σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της επιχείρησης ελέγχονται αποτελεσματικά. –υπάρχει συμμόρφωση με τη νομοθεσία •Καταγραφή μη-συμμορφώσεων & δρομολόγηση διορθωτικών ενεργειών. •Σύνταξη Έκθεσης Περιβαλλοντικής Επιθεώρησης. Εσωτερική επιθεώρηση (1)

67 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Εντοπισμός δυνατοτήτων βελτίωσης του ΣΠΔ: –Σύγκριση με στόχους –Τροποποίηση οδηγιών –Βελτιστοποίηση διεργασιών •Καθορισμός Εσωτερικών Επιθεωρητών – Ανεξάρτητοι από την επιθεωρούμενη διεργασία – Αμεροληψία & αντικειμενικότητα •Προγραμματισμός Εσωτερικών Επιθεωρήσεων – Καθορισμός αντικειμένου επιθεώρησης – Έλεγχος συμμόρφωσης του ΣΠΔ με τις απαιτήσεις του ISO Εσωτερική επιθεώρηση (2)

68 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Από τα σημαντικότερα σημεία του ΣΠΔ. •Ευκαιρία για την εισαγωγή των απαραίτητων αλλαγών στην Πολιτική, τους στόχους & σε άλλα στοιχεία του ΣΠΔ. •Λήψη αποφάσεων για τη βελτίωση του ΣΠΔ & της περιβαλλοντικής επίδοσης. •Επιβεβαίωση της σταθερής δέσμευσης της Διοίκησης. Ανασκόπηση από τη Διοίκηση (1)

69 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ •Η ανασκόπηση του ΣΠΔ γίνεται: –με τη συμμετοχή της Διοίκησης –ανά καθορισμένα διαστήματα (κυρίως σε ετήσια βάση) –για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του ΣΠΔ •Εξετάζονται: –Επίτευξη περιβαλλοντικών σκοπών & στόχων –Αποτελέσματα παρακολούθησης & μέτρησης –Αποτελέσματα εσωτερικών επιθεωρήσεων –Υλοποίηση διορθωτικών & προληπτικών ενεργειών –Νέα δεδομένα & αλλαγές π.χ. νέα νομοθεσία –Συνολική περιβαλλοντική επίδοση –Δυνατότητες βελτίωσης Ανασκόπηση από τη Διοίκηση (2)


Κατέβασμα ppt "ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ (ΣΠΔ) ISO 14001 Ανάπτυξη & Εφαρμογή."

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Διαφημίσεις Google