Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

ΠΕΦΝΙ - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Οι Νοσοκομειακοί Φαρμακοποιοί στο Μεταίχμιο των Αλλαγών στην Υγεία «Εγκαταστάσεις - Εξοπλισμός» Σταύρος Πολίτης MSc,

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Παρουσίαση με θέμα: "ΠΕΦΝΙ - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Οι Νοσοκομειακοί Φαρμακοποιοί στο Μεταίχμιο των Αλλαγών στην Υγεία «Εγκαταστάσεις - Εξοπλισμός» Σταύρος Πολίτης MSc,"— Μεταγράφημα παρουσίασης:

1 ΠΕΦΝΙ - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Οι Νοσοκομειακοί Φαρμακοποιοί στο Μεταίχμιο των Αλλαγών στην Υγεία «Εγκαταστάσεις - Εξοπλισμός» Σταύρος Πολίτης MSc, PhD, Κατερίνα Κουρούπη MSc, Δημήτριος Ρέκκας MSc, PhD Τμήμα Φαρμακευτικής ΕΚΠΑ Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

2 Εγκαταστάσεις - Εξοπλισμός Στείροι χώροι:  Σύντομη ιστορική αναδρομή.  Το γενικότερο πλαίσιο κανόνων παραγωγής φαρμακευτι- κών προϊόντων (cGMPs).  Ιδιαιτερότητες των στείρων χώρων  Ειδικά θέματα Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

3 1889 Στείροι Χώροι Σύντομη ιστορική αναδρομή:  Ιστορία >120 ετών ως έννοια.  2 ος ΠΠ: Συστήματα εξαερισμού προς ελάττωση επιμολύνσεων. Φίλτρα HEPA.  1955: βιομηχανική εφαρμογή για “dust – free environment”, Western Electric.  : Οι πρώτες απόπειρες νηματικής ροής σε χειρουργεία (Blowers and Crew Vs Charnley- Howorth) Charnley – Howorth “Greenhouse”-1961 Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

4 Στείροι Χώροι Σύντομη ιστορική αναδρομή:  1961: Willis Whitfield, Mr. “Clean”  Αλλαγή προσέγγισης (The Whitfield Ultra-Clean Room, Time Magazine April 1962). Willis Whitfield Original laminar flow room Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

5 Στείροι Χώροι Ορισμός:  Ορισμός EN/ISO : «Ένας χώρος: - εντός του οποίου ελέγχεται η συγκέντρωση των αερογενών σωματιδίων, - ο οποίος είναι σχεδιασμένος με τέτοιο τρόπο ώστε να ελαχιστοποιούνται οι κίνδυνοι δημιουργίας και κατακράτησης σωματιδίων, - και στον οποίο όλοι οι σχετικοί παράγοντες, για παράδειγμα, η θερμοκρασία, η υγρασία και η πίεση ελέγχονται κατάλληλα.» Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 “A room in which the concentration of airborne particles is controlled, and which is constructed and used in a manner to minimize the introduction, generation, and retention of particles inside the room and in which other relevant parameters, e.g. temperature, humidity, and pressure, are controlled as necessary.”

6 Στείροι Χώροι Εφαρμογές (Clean rooms):  Φαρμακευτική παραγωγή (στείρα προϊόντα, παρεντερικά, οφθαλμικά)  Μικρο-ηλεκτρονική (παραγωγή τσιπ ηλεκτρονικών υπολογιστών), αυτοματοποιημένα συστήματα (εκτύπωσης κ.ά.)  Διαστημική (διαστημικά οχήματα, δορυφόροι)  Νοσοκομεία Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

7 Στείροι Χώροι Ιδιαιτερότητες στείρων προϊόντων (παρεντερικά ΣΧ):  Τελικό προϊόν πάντοτε στείρο.  Παρασκευή σε χώρους με ειδικές προδιαγραφές (στείροι - καθαροί χώροι, cleanrooms).  Προσωπικό: ένδυση, κατάλληλη εκπαίδευση.  Ουσίες εγκεκριμένες για παρεντερική χορήγηση.  Διαλύτες, βοηθητικές ουσίες (ρυθμιστικά, συντηρητικά) πρέπει να είναι ειδικών προδιαγραφών (π.χ. υψηλής καθαρότητας).  Περιέκτες: συγκεκριμένες προδιαγραφές αυστηρότερες μη στείρων σκευασμάτων. Σειρά εξειδικευμένων προτύπων Αυξημένες απαιτήσεις επικύρωσης (validation) διεργασιών και ελέγχου καταλληλότητας (qualification) εξοπλισμού - χώρων Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

8 Στείροι Χώροι Ποιότητα στείρων προϊόντων (παρεντερικά ΣΧ):  Πως εξασφαλίζονται? Με βαθειά γνώση όλων των αλληλο- εξαρτόμενων μερών των εισερχομένων στη διεργασία παραγωγής τους. Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Περιβάλλον Environment Άνθρωποι Men Μέθοδοι Methods Μηχανήματα Machines Υλικά Materials Συστήματα παρα- κολούθησης και ελέγχου Measurements λογισμικό μηχανήματα Ά Ύλες Υλ. Συσκευ κινήσεις συμπεριφορά υγιεινή εκπαίδευση φίλτρα μηχανήματα διαχείριση θερμοκρασίας και υγρασίας, πίεσης, αερογενών σωματιδίων Κατασκευαστικές παρεμβάσεις και διαβάθμιση χώρων σταθερή θερμοκρασία και υγρασία μηχανήματα παραγωγής μέθοδος παραγωγής DQ, IQ, OQ, PQ

9 Στείροι Χώροι Ποιότητα στείρων προϊόντων (παρεντερικά ΣΧ):  Πως εξασφαλίζονται? Με άμβλυνση των παραγόντων διακινδύνευσης. Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Risk from Manufacturing site High Low High Low Q10 Pharm. Quality Systems Q8 Pharmaceutical Development Risk from Product QbD QMS-GMP Compliance Infrastructure Equipment

10 Στείροι Χώροι Εγκαταστάσεις:  Ειδικές απαιτήσεις σε: -Σχεδιασμό, έλεγχο καταλληλότητας -Υλικά -Συστήματα εξαερισμού (HVAC) -Διαφορική πίεση ανάμεσα σε χώρους Εξοπλισμός:  Παραγωγής  Παρακολούθησης και ελέγχου Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

11 Βαθμίδες (κλάσεις ή ζώνες)  A: μια περιορισμένη ζώνη για εργασίες υψηλής επικινδυνότητας π.χ. πλήρωση, σφράγιση, χρήση ανοικτών φυσίγγων και φιαλιδίων, επίτευξη άσηπτων συνθηκών. Χρήση θέσεων εργασίας με νηματική ροή (αέρα σταθερής ταχύτητας 0,45m/s στη θέση εργασίας)  B: περιβάλλον βαθμίδας Α για άσηπτη παραγωγή και πλήρωση.  Γ: λιγότερο κρίσιμες φάσεις παραγωγής στείρων  Δ: όμοια με Γ Α Β Γ Δ Ταξινόμηση Στείρων Χώρων (Classification)  Θα μπορούσε ένας καθαρός χώρος Α να συνορεύει με έναν μη ελεγχόμενο χώρο;  Η βελτίωση των προδιαγραφών των χώρων γίνεται σταδιακά και φυσικά μεταξύ γειτονικών χώρων υπό διαφορά πίεσης.

12 Ταξινόμηση Στείρων Χώρων (Classification) ISO-Classes: 5,6,7,8 ISO :1999, Cleanrooms and associated controlled environments -- Part 1: Classification of air cleanliness. US-Classes : 100, 1000, 10000, FDA - Guidance for Industry, Sterile Drug Products Produced by Aseptic Processing - Current Good Manufacturing Practice, Sep 2004 (replaced 1987 guideline) EU-Classes: Classes : A,B,C,D EC - EudraLex, Volume 4, EU Guidelines to Good Manufacturing Practice, Medicinal Products for Human and Veterinary Use, Annex 1, Manufacture of Sterile Medicinal Products, (cor.vers., Nov 2008). Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

13 ISO :1999, Cleanrooms and associated controlled environments -- Part 1: Classification of air cleanliness. Μέγιστη συγκέντρωση (σωματίδια/m 3 αέρα) σωματιδίων με μέγεθος ≥ από: Ταξινόμηση Στείρων Χώρων (Classification) ISO Κατάταξη Μέγιστη συγκέντρωση (σωματίδια/m 3 αέρα) σωματιδίων με μέγεθος ≥ 0,1 μm 0,2 μm 0,3 μm 0,5 μm 1,0 μm 5,0 μm ISO Class ISO Class ISO Class ISO Class ISO Class ISO Class ISO Class ISO Class ISO Class Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

14 EC - EudraLex, Volume 4, EU Guidelines to Good Manufacturing Practice, Medicinal Products for Human and Veterinary Use, Annex 1, Manufacture of Sterile Medicinal Products, (cor.vers., Nov 2008). Μέγιστος επιτρεπτός αριθμός αερογενών σωματιδίων ανά κλάση Σε ετοιμότηταΣε λειτουργία ΚλάσηΜέγιστος αριθμός σωματιδίων /m 3 ίσος ή μεγαλύτερος από μm5μm5μm 5μm5μm A B Γ Δ Δεν ορίζεται Ταξινόμηση Στείρων Χώρων (Classification) Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

15 ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΑ ΟΡΙΑ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΕΠΙΜΟΛΥΝΣΗΣ * ΒαθμίδαΔείγμα αέρα CFU/m 3 Πλάκες καθιζήσεως (διαμ.90 mm) CFU/4ώρες)** Πλάκες επαφής (διαμ.55 mm) CFU/πλάκα Αποτύπωμα γαντιού με 5 δάκτυλα CFU/γάντι (χειρόκτιο) A<1 B10555 Γ Δ (*) Πρόκειται για μέσες τιμές (**) Ορισμένες πλάκες καθιζήσεως μπορούν να εκτεθούν για χρονικό διάστημα μικρότερο των τεσσάρων ωρών. ( EC - EudraLex, Volume 4, EU Guidelines to Good Manufacturing Practice, Medicinal Products for Human and Veterinary Use, Annex 1, Manufacture of Sterile Medicinal Products, (cor.vers., Nov 2008). Όρια μικροβιακής επιμόλυνσης Ταξινόμηση Στείρων Χώρων (Classification) Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

16 FDA - Guidance for Industry, Sterile Drug Products Produced by Aseptic Processing - Current Good Manufacturing Practice, Sep 2004 Όρια αριθμού σωματιδίων και μικροβιακής επιμόλυνσης Ταξινόμηση Στείρων Χώρων (Classification) Κατάταξη (Σωματίδια 0,5 μm/ft 3 ) Συσχέτιση με ISO Σωματίδια ≥ 0,5 μm/m 3 Μικροβιολογι- κό δείγμα αέρα (cfu/m 3 ) Πλάκες καθιζήσεως (διαμ.90 mm) CFU/4ώρες)** * (*) Τα δείγματα σε αυτή τη βαθμίδα πρέπει να εμφανίζουν μηδενικό μικροβιακό φορτίο. Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

17 FDA - Guidance for Industry, Sterile Drug Products Produced by Aseptic Processing - Current Good Manufacturing Practice, Sep 2004 Ορισμός Critical Area – Class 100 (ISO 5) Ταξινόμηση Στείρων Χώρων (Classification) A critical area is one in which the sterilized drug product, containers, and closures are exposed to environmental conditions that must be designed to maintain product sterility... Activities conducted in such areas include manipulations (e.g., aseptic connections, sterile ingredient additions) of sterile materials prior to and during filling and closing operations. This area is critical because an exposed product is vulnerable to contamination and will not be subsequently sterilized in its immediate container. To maintain product sterility, it is essential that the environment in which aseptic operations … are conducted be controlled and maintained at an appropriate quality. One aspect of environmental quality is the particle content of the air. Particles are significant because they can enter a product as an extraneous contaminant, and can also contaminate it biologically by acting as a vehicle for microorganisms. Appropriately designed air handling systems minimize particle content of a critical area. Air in the immediate proximity of exposed sterilized containers/closures and filling/closing operations would be of appropriate particle quality … This level of air cleanliness is also known as Class 100 (ISO 5). Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

18 Σύγκριση διαφορετικών συστημάτων Ταξινόμηση Στείρων Χώρων (Classification) Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012  Γενικά υπάρχει δυνατότητα αντιστοίχισης.  Υπάρχει σύγκλιση Ευρώπης – Αμερικής λόγω εναρμόνισης (ICH).  Το πρότυπο ISO αφορά μόνο σε σωματίδια.  Προσοχή που αναφέρονται τα όρια πχ κατάσταση λειτουργίας ή μη: - ISO : Occupancy state: As Built/At-Rest/Operational. - EU: At rest/In operation.

19 Προσοχή! Ταξινόμηση Στείρων Χώρων (Classification)  Οι οδηγίες περιλαμβάνουν ΕΛΑΧΙΣΤΕΣ απαιτήσεις.  Υπάρχουν διαφορές μεταξύ των οδηγιών, προτίμηση αυστηρότερης ανάλογα με χώρα εφαρμογής.  Οι οδηγίες αλλάζουν-επικαιροποιούνται! Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

20 Προσοχή! Ταξινόμηση Στείρων Χώρων (Classification)  Πολλές περιπτώσεις και ιδιαιτερότητες ανάλογα με διεργασία και εγκατάσταση (πχ, τελική αποστείρωση ή χρήση Isolators αντίστοιχα).  Προσοχή σε μεθόδους μέτρησης (πότε, που και με ποιο τρόπο).  Δεν ξεχνάμε το γενικότερο κανονιστικό πλαίσιο (πχ ICH Q7A-GMP guidance) και άλλες πηγές πληροφόρησης (πχ IEST* recommended practices and guides, WHO, Feb 2011). Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 * Institute of Environmental Sciences and Technology.

21 Γενικά  Κόστη: έκταση, κατασκευή, φορολογία, υποδομή.  Εργατικό δυναμικό: διαθεσιμότητα και υπόβαθρο.  Υποστήριξη διανομής μεταφορών.  Παροχή ενέργειας.  Ύδωρ (ποιότητα).  Αέρας (ποιότητα).  Απόβλητα (πολιτική).  Σχεδιασμός σε σχέση με την υπόλοιπη εγκατάσταση. Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Σχεδιασμός Εγκατάστασης

22  Υψηλότερες απαιτήσεις.  «Αεροστεγής» κατασκευή.  Υλικά ανθεκτικά σε φθορά και παραγωγή σωματιδίων.  Λείες επιφάνειες για εύκολο καθαρισμό. Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Σχεδιασμός Στείρου χώρου

23  Θεμελιώδους σημασίας το σύστημα HVAC -Heating -Ventilation -Air-Conditioning  Δυο βασικοί μηχανισμοί τρόποι επίτευξης καθαρότητας στο εσωτερικό -Ροή και εναλλαγές αέρα -Διαφορά πίεσης ανάμεσα στους χώρους (&Αεροφράκτες) Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Σχεδιασμός Στείρου χώρου

24 Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Σχεδιασμός Στείρου χώρου  Ρόλοι του συστήματος HVAC ⁻απομάκρυνση επιμολυντών (σωματιδίων και μικροοργανισμών) ⁻ρύθμιση θερμοκρασίας (ψύξη / θέρμανση) ⁻ρύθμιση υγρασίας (εφύγρανση / αφύγρανση) ⁻εξασφάλιση διαφοράς πίεσης (ΔΡ) ⁻παροχή αέρα με κατάλληλη ταχύτητα / εναλλαγές αέρα ανά μονάδα

25 Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Σχεδιασμός Στείρου χώρου  Τι ΔΕΝ μπορεί να κάνει το σύστημα HVAC: ₋καθαρισμό βρώμικων επιφανειών...! ₋μείωση προβλημάτων που δημιουργούνται από το προσωπικό που δεν ακολουθεί τις διαδικασίες...! ₋θαύματα...!!!

26 Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Σχεδιασμός Στείρου χώρου  Τι ΔΕΝ μπορεί να κάνει το σύστημα HVAC: VIDEO

27 Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Σχεδιασμός Στείρου χώρου  Βασικά στοιχεία σχετικά με τα συστήματα HVAC  Βασικές κατηγορίες αέρα: ₋φρέσκος αέρας (μόνο μία φορά εισέρχεται στο χώρο)  για τοξικά υλικά  για εύφλεκτα υλικά  για πολύ δραστικά υλικά ₋ανακυκλούμενος αέρας (μέρος του ανακυκλώνεται)  πιο οικονομική λύση  καλύτερη κατακράτηση από φίλτρα  πιθανότητα διασταυρούμενης επιμόλυνσης

28 Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Σχεδιασμός Στείρου χώρου  Βασικά στοιχεία σχετικά με τα συστήματα HVAC ₋Αυξημένη παροχή αέρα:  γραφείο ή κατάστημα περίπου 2-10 ανανεώσεις/ώρα  σε έναν καθαρό χώρο πολύ περισσότερες π.χ εναλλαγές (βαθμίδα Γ) ₋Ειδικά φίλτρα υψηλής αποτελεσματικότητας:  σε ένα γραφείο ή κατάστημα, απλά φίλτρα  συνήθως ΗΕPA φίλτρα επαρκούν ₋Θέση τελικών φίλτρων:  γραφείο ή κατάστημα, φίλτρα μετά από την παροχή αέρα (σκόνη στους αγωγούς)  σε ένα καθαρό χώρο ακριβώς στο σημείο παροχής αέρα ₋Θετική πίεση πιο καθαρών χώρων σε σχέση με τους λιγότερο καθαρούς:  πώς: απαγωγή λιγότερου αέρα από αυτόν που εισάγεται ή απαγωγή του αέρα σε γειτονικούς χώρους ₋Κόστος

29 Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Σχεδιασμός Στείρου χώρου ₋Συμβατική ροή αέρα :  μειονέκτημα: η πιθανότητα δημιουργίας στροβίλων σε ορισμένες περιοχές του χώρου ₋Ροή αέρα προς μία κατεύθυνση :  laminar flow or unidirectional flow.  90fpm±20%. Πρόταση από την εποχή του Whitfield. ₋Μικτή ροή :  συμβατική και διαβίβαση ροής αέρα προς μία κατεύθυνση στις κρίσιμες θέσεις εργασίας.  Ροή αέρα στους στείρους χώρους

30 Σχεδιασμός Στείρου χώρου  Ροή αέρα στους στείρους χώρους Συμβατική ροή αέρα Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

31  κάθετη (από επάνω προς τα κάτω)  πιο αποτελεσματική  οριζόντια (από τοίχο σε τοίχο )  πιο οικονομική Σχεδιασμός Στείρου χώρου  Ροή αέρα στους στείρους χώρους Νηματική ροή προς μία κατεύθυνση Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

32 Σχεδιασμός Στείρου χώρου  Ροή αέρα στους στείρους χώρους Σχεδιασμός ροής αέρα Σωματίδια από διεργασία Αποτελεσματικό- τητα φίλτρων Ποιότητα εισερχόμενου/ ανανεούμενου αέρα Βαθμίδα χώρου Κατανομή ροής αέρα Επανακυ- κλοφορία Ρυθμός εναπόθεσης σωματιδίων Χαρακτη- ριστικά χώρου Ευαισθησία διεργασίας Θερμοκρασία, υγρασία  Αποφυγή στροβιλισμών  Έμφαση στα πιο κρίσιμα σημεία Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

33  Συνιστώμενη τιμή για την Ευρωπαϊκή Ένωση: 10-15Pa  Συσκευές αυτόματης ρύθμισης/διατήρησης πίεσης (pressure stabilizers)  Άνοιγμα πόρτας – παροδικό – εάν διαρκεί περισσότερο; – μονές ή διπλές πόρτες – συνέπειες σχετίζονται και με θερμοκρασία  Υπολογισμός διαρροής αέρα από τις πόρτες και ανάλογη παροχή ποσότητας αέρα (Q=A*a (ΔΡ) 1/2 ) Σχεδιασμός Στείρου χώρου  Διαφορά πίεσης Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

34 ₋Διαθέτουν δύο πόρτες, οι οποίες δεν ανοίγουν ταυτόχρονα ₋Είναι και οι χώροι ενδυμασίας ₋Για προσωπικό, υλικά, διαφορετικοί τύποι ₋Παροχή αέρα από την καθαρότερη πλευρά του χώρου ενδυμασίας ₋Σε τι χρησιμεύουν:  διατήρηση διαφοράς πίεσης  παρεμπόδιση εισόδου μολυσμένου αέρα Σχεδιασμός Στείρου χώρου  Διαφορά πίεσης - αεροφράκτες αεροφράκτης Β P= 25 Pa C P = 12.5 Pa Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

35 ₋High Efficiency Particulate Air Filters ₋Κατακρατούν σωματίδια / ευθυγραμμίζουν ροή αέρα ₋HEPA: 99,97% απόδοση: ανά 10,000σωματίδια μεγέθους 0,3μm περνούν 3. ₋ULPA (Ultra Low Penetration Filters): κατακρατούν 99,99% σωματιδίων 0,1-0,2μm. ₋Προφίλτρα: μείωση επιβάρυνσης κύριων φίλτρων. ₋Θέματα κόστους. ₋Προσοχή κατά την εγκατάσταση (είσοδος αφιλτράριστου αέρα). ₋Εξάρτηση απόδοσης από ροή αέρα. Σχεδιασμός Στείρου χώρου  Φίλτρα (HEPA) Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

36 Σχεδιασμός Στείρου χώρου  Φίλτρα ως παράγοντας διακινδύνευσης για ανάπτυξη μικροβιακού φορτίου ₋Προσοχή: εσωτερικές σκοτεινές περιοχές των φίλτρων ακόμα και σε συνήθη υγρασία. Ευνοείται η ανάπτυξη μικροοργανισμών ₋Κατακράτηση σωματιδίων με μικροβιακό φορτίο ₋Κίνδυνος: η μικροβιακή μόλυνση να προέρχεται από τα ίδια τα φίλτρα ₋Φίλτρα ενισχυμένα ηλεκτρικά (ΕΕF filters) ή λυχνίες UV συνδεδεμένες με τα φίλτρα ₋Συχνός έλεγχος των φίλτρων Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

37  Σχεδιασμός ανάλογα με τις μορφές: -Υγρά/ημιστερεά/στερεά -Διαλύματα/εναιωρήματα/γαλακτώματα -Στερεά (κόνεις/λυοφιλοποιημένα)  Σχεδιασμός ανάλογα με διεργασίες: -Άσηπτη παραγωγή vs Τελική αποστείρωση -Διεργασία παραγωγής (ανάμειξη, διασπορά, ομογενοποίηση κλπ) -Χρήση Isolators και κλειστών συστημάτων  Διάφορα: -Όγκος παραγωγής. -Επεκτασιμότητα εγκατάστασης. Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Σχεδιασμός Στείρου χώρου

38  Ροή διεργασιών  Ροή προσωπικού  Ροή υλικών  Βοηθητικές εργασίες - συντήρηση - καθαρισμός (CIP)- αποστείρωση (SIP)  Εξοπλισμός κύριος & βοηθητικός  Λειτουργίες κύριες και επικουρικές  ICH Q7A: “The facility to be designed to provide sufficient space as to perform the operations within a proper and organized way. Contamination and mix up prevention should be also considered as a part of the facility design.” Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Σχεδιασμός Στείρου χώρου

39 Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

40  Κλάση Α (critical area): -Ενεργοβόρο και κοστοβόρο τμήμα – ελαχιστοποίηση έκτασης στα μέτρα του δυνατού -Ελαχιστοποίηση απόστασης σημείων διεκπεραίωσης κρίσιμων σταδίων από HEPA -Βέλτιστη ροή αέρα – ταχεία αποκατάσταση διαταραγμένων συνθηκών -Ελαχιστοποίηση απαιτούμενου προσωπικού Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Σχεδιασμός Στείρου χώρου

41 Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Σχεδιασμός Στείρου χώρου  Μετάφραση των αναγκών. Προδιαγραφές για την κάλυψη της απαιτούμενης χρήσης ( User Requirement Specification-URS ). Απαιτητικό έργο. Συνεργασία με τους σχεδιαστές ή/και τους προμηθευτές.

42 • 1.0Introduction. 2.0 Overview • 3.0Operational Requirements – 3.1 Commodities, 3.2 Performance, 3.3 Functions, 3.4, Power Failure and Recovery, 3.5 Emergency Stop, 3.6, Alarms and Warnings, 3.7 Data & Security, 3.8 Interfaces, 3.9 Supervisory Interface, 3.10, Data Collection • 4.0Environment, – 4.1 Layout, 4.2 Physical Conditions • 5.0Constraints, Milestones and Timelines • 6.0Compatibility – 6.1 Controls, 6.2 Product Contact Parts, 6.3 Utilities, 6.4 Cleaning, 6.5 Chemical Resistance • 7.0Availability • 8.0Procedural Constraints, Regulatory Compliance • 9.0Maintenance – 9.1 Instructions, 9.2 Tools, 9.3 Spare Parts • 10.0Life-Cycle – 10.1 Development, 10.2 Testing, 10.3 Delivery, 10.4 Documentation, 10.5 Support. • 11.0Glossary References Approval Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Σχεδιασμός Στείρου χώρου  Καταγραφή των αναγκών. Προδιαγραφές λειτουργικού σχεδιασμού (Functional Design Specification: FDS): Παρέχεται από τον προμηθευτή στη φάση της προσφοράς. Παράδειγμα πεδίων ανά είδος:

43 Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Σχεδιασμός Στείρου χώρου  Επικύρωση καταλληλότητας σχεδιασμού (Design Qualification). - ICH Q7A: Design Qualification (DQ): documented verification that the proposed design of the facilities, equipment, or systems is suitable for the intended purpose. Απαιτητικό έργο. Συνεργασία με τους σχεδιαστές ή/και τους προμηθευτές. Η ευθύνη είναι του αναθέτη, αλλά ουσιαστικά εκτελείται από τον προμηθευτή.

44 Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Εγκατάσταση Στείρου χώρου  Επικύρωση καταλληλότητας εγκατάστασης (Design Qualification). - ICH Q7A: Installation Qualification (IQ): documented verification that the equipment or systems, as installed or modified, comply with the approved design, the manufacturer’s recommendations and/or user requirements.  Επικύρωση καταλληλότητας λειτουργίας (Operational Qualification). - ICH Q7A: Operational Qualification (OQ): documented verification that the equipment or systems, as installed or modified, perform as intended throughout the anticipated operating ranges.  Επικύρωση καταλληλότητας συνολικής απόδοσης (Performance Qualification). - ICH Q7A: Performance Qualification (PQ): documented verification that the equipment and ancillary systems, as connected together, can perform effectively and reproducibly based on the approved process method and specifications.

45 Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Εγκατάσταση Στείρου χώρου  Γιατί χρειάζεται η διεκπεραίωση της επικύρωσης.  Απαιτείται τεκμηριωμένη απόδειξη που παρέχει υψηλό βαθμό διασφάλισης ότι κάθε διεργασία (και εγκατάσταση).... «επιτελεί το σκοπό για τον οποίο έχει σχεδιασθεί».  ΕΠΙΚΥΡΩΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΓΙΑΤΙ; ₋ώστε να αποδεικνύεται ότι κάθε διεργασία συστηματικά και αδιαλείπτως επιτελεί το στόχο της (βρίσκεται εντός – στατιστικού – ελέγχου) ₋ώστε να καθορίζονται οι κρίσιμες παράμετροι της διεργασίας, τα αποδεκτά όριά τους και οι απαραίτητοι έλεγχοι κατά τη διάρκεια της διεργασίας ₋ώστε να βελτιστοποιούνται οι διεργασίες

46 Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Εγκατάσταση Στείρου χώρου  Επικύρωση.  Η επικύρωση απαιτεί ομαδική προσπάθεια, δεν μπορεί να είναι υπευθυνότητα ενός ατόμου ή ενός τμήματος  Καλλιέργεια κλίματος που να υποστηρίζει τις δραστηριότητες της Επικύρωσης  Κανονιστικές απαιτήσεις, υποστήριξη από αντίστοιχο τμήμα.  Οφέλη: – Συμμόρφωση με κανονισμούς cGMP (Ορθής Πρακτικής Παραγωγής) – Μείωση κόστους (η εμπειρία και η κοινή λογική υποδεικνύουν ότι μια επικυρωμένη διεργασία έχει καλύτερη απόδοση, λιγότερες ανακατεργασίες, ανακλήσεις κλπ) – Εξάλειψη κρυφού κόστους μη επικυρωμένων διεργασιών

47 Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Εγκατάσταση Στείρου χώρου  Επικύρωση.  Η επικύρωση ξεκινά από τη φάση του σχεδιασμού της διεργασίας και δεν είναι ποτέ πλήρης εάν δεν έχει ξεκινήσει από αυτή.  Το τμήμα Έρευνας και Ανάπτυξης (σε συνεργασία με παραγωγή και έλεγχο ποιότητας) θα πρέπει να είναι σε θέση να παρέχει: – σταθερές διεργασίες (robust processes) με υπο-διεργασίες επικυρωμένες (σημασία επικύρωσης πιλοτικών παρτίδων) – ταυτοποίηση κριτικών παραμέτρων διεργασίας / προϊόντος – προσεκτικός καθορισμός ορίων – μεθόδων για τον έλεγχο κρίσιμων παραμέτρων

48 Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Εγκατάσταση Στείρου χώρου  Επικύρωση-συνήθη εμπόδια  Έλλειψη προσωπικού, πόρων, μηχανημάτων  Επικύρωση δεν εκλαμβάνεται από όλους ως απαίτηση ή επωφελής δραστηριότητα  Αντίθετα εκλαμβάνεται ως: – παρέμβαση στο έργο της παραγωγής – άσκοπη κατανάλωση χρόνου, πόρων (και κυρίως χρημάτων) – εμπόδιο για πιο παραγωγικές δραστηριότητες

49 Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Εγκατάσταση Στείρου χώρου  Επικύρωση - συμμετέχοντες. Ομάδα αποτελούμενη από:  Διοίκηση  Τμήμα παραγωγής, ελέγχου ποιότητας, έρευνας και ανάπτυξης  Τεχνικοί, μηχανικοί  Τμήμα διασφάλισης ποιότητας  Τμήμα κανονιστικών υποθέσεων (regulatory affairs)  Προμηθευτές  Όχι περισσότεροι ή λιγότεροι από όσους απαιτούνται (4-5 άτομα συνιστώμενος αριθμός).  Προσοχή: η επικύρωση δεν αποτελεί ατομική δραστηριότητα.

50 Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Εγκατάσταση Στείρου χώρου  Επικύρωση – Χρήσιμοι κανόνες. 1.Μην το παίρνετε προσωπικά. 2.Οργανώστε την προσπάθεια και τηρήστε το πρόγραμμα. 3.Επιλέξτε σωστά τις προτεραιότητες (ποιες είναι οι κρίσιμες παράμετροι της διεργασίας;) 4.Εκπαιδεύστε όλους τους εμπλεκόμενους. 5.Να ενημερώνεστε συχνά για τις εξελίξεις. 6.Οι άνθρωποι-κλειδιά συνήθως δεν κατανοούν την αναγκαιότητα της επικύρωσης. 7.Η επικύρωση αξιοπιστίας είναι μια διεργασία από μόνη της, όχι ένα γεγονός. 8.Η επικύρωση καθαρισμού δεν ξεκινά ποτέ αρκετά νωρίς. 9.Η επικύρωση μπορεί να ολοκληρωθεί επιτυχώς μόνο εφόσον η διεργασία έχει οριστεί πλήρως και σαφώς. Η επικύρωση και η βελτιστοποίηση δεν μπορούν να γίνουν ταυτόχρονα στην ίδια διεργασία, στο ίδιο μηχάνημα, την ίδια στιγμή. 10.Επικυρώστε κάθε δραστηριότητα, τμήμα εξοπλισμού ή βήμα διεργασίας έχει επίπτωση στην καθαρότητα, ποιότητα, ασφάλεια, αποτελεσματικότητα του προϊόντος.

51 Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Εγκατάσταση Στείρου χώρου  Επικύρωση – Θεμελιώδη χαρακτηριστικά. 3 D (Defined, Demonstrated, Documented)  Defined (σαφώς ορισμένη): Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να ξέρουμε τι επικυρώνουμε και γιατί. Αυτό απαιτεί να ορίσουμε σαφώς το αντικείμενο της Επικύρωσης, κάτι που δεν είναι εύκολο από την αρχή.  Demonstrated (αποδεδειγμένη): Επικύρωση σημαίνει απόδειξη (απλώς έλεγχος δεν αρκεί).  Documented (τεκμηριωμένη): Οι γραπτές αποδείξεις της επικύρωσης είναι ό,τι θα μείνει τελικά: θα πρέπει να είναι οργανωμένες, πλήρεις, λιτές και περιεκτικές, ώστε να μη δημιουργούν αλυσιδωτές ερωτήσεις.

52 Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Εγκατάσταση Στείρου χώρου  Επικύρωση – Θεμελιώδη χαρακτηριστικά. Και ένα Π (Προγραμματισμένη!)  Validation Master Plan  Calibration Plan  Equipment, room & utilities qualification plan  Computer systems Validation  Ετήσια ανασκόπηση συστήματος

53 Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Εγκατάσταση Στείρου χώρου  Επικύρωση – Θεμελιώδη χαρακτηριστικά. Master Plan or Outline of a Process Validation Program Objective Proving or demonstrating that the process works Type of validation Prospective, concurrent, retrospective, revalidation Type of process Chemical, pharmaceutical, automation, cleaning Definition of process Flow diagram, equipment/components, in-process, finished product Definition of process output Potency, yield, physical parameters Definition of test methods Method, instrumentation, calibration, traceability, precision, accuracy Analysis of process Critical modules and variables defined by process capability design and testing program Control limits of critical variables Defined by SPC and process capability design and testing program Preparation of validation protocol Facilities, equipment, process, number of validation trials, sampling frequency, size, type, tests to perform, methods used, criteria for success Organizing for validation Responsibility and authority Planning validation trials Timetable and PERT charting, material availability, and disposal Validation trials Supervision, administration, documentation Validation finding Data summary, analysis, and conclusions Final report and recommendations Process validated, further trials, more process design, and testing

54 Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Εγκατάσταση Στείρου χώρου  Επικύρωση – Πρωτόκολλα.  Γραπτό, εγκεκριμένο κείμενο για το σχεδιασμό της επικύρωσης, που αναθεωρείται περιοδικά ₋το ίδιο το πειραματικό σχέδιο, συστάσεις  όσο πιο απλό γίνεται  όχι αναλυτικά οι μέθοδοι ελέγχου, διαγράμματα, σχήματα δειγματοληψίας, αλλά παραπομπή σε αυτά  Κρίσιμες παράμετροι διεργασίας ₋γενικά απαιτείται επικύρωση για ότι είναι κρίσιμο για την ποιότητα, καθαρότητα, ταυτότητα, περιεκτικότητα της φαρμακευτικής μορφής ₋κατανόηση της διεργασίας, πειραματικά δεδομένα (π.χ. DOE)  Αποδεκτά όρια (υψηλό χαμηλό)  Αριθμός παρτίδων που θα ελεγχθούν (3 τουλάχιστον)

55 Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Εγκατάσταση Στείρου χώρου  Δοκιμασίες και έλεγχοι σε στείρο χώρο.  Airflow uniformity test  Temperature control test  Humidity control test  Pressurization control test  HEPA filter Leak test (DOP test)  Airborne particles count test  Enclosure induction leak test  Airflow pattern test  Particle dispersion test  Recovery test  Airborne microbial sampling  Surface sampling

56 Ενδεικτική Βιβλιογραφία Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 White W., Cleanroom Technology: Fundamentals of Design, Testing and Operation, John Wiley and Sons, Niazi S.K. Handbook of Pharmaceutical Manufacturing Formulations, Volume 6, Sterile Products, CRC Press, 2004 Zhang C. Fundamentals of Environmental sampling and analysis, John Wiley and Sons, Mc Dowall R. Fundamentals of HVAC systems, Elsevier, Sugarman S., HVAC Fundamentals, Taylor & Francis, Willig S.H., Good Manufacturing Practices for Pharmaceuticals, 5 th edition, Marcell Dekker Inc, Signore A.A., Jacobs T., Good Design Practices for GMP Pharmaceutical Facilities, Taylor & Francis, WHO, Quality assurance of Pharmaceuticals, a compendium of guidelines and related materials vol 2, 2 nd edition, WHO Library, Denyer S.P., Baird, R.M., Microbiological Control in Pharmaceuticals and Medical Devices, 2 nd Edition, Taylor & Francis, Hickey A.J., Ganderton D., Pharmaceutical Process Engineering, Marcel Dekker, Michael Levin Pharmaceutical Process Scale-Up. Marcel Dekker, Nash R.A., Wachter A.H., Pharmaceutical Process Validation: An International 3 rd Edition, Revised and Expanded. Marcel Dekker, Jornitz M.W., Meltzer T.H. Sterile Filtration A Practical Approach, Marcel Dekker, EC, EudraLex Volume 4, EU Guidelines to Good Manufacturing Practice Medicinal Products for Human and Veterinary Use, Annex 1, Manufacture of Sterile Medicinal Products (corrected version), FDA, Guidance for Industry Sterile Drug Products Produced by Aseptic Processing - Current Good Manufacturing Practice, ICH Q7A, Good Manufacturing Practice Guide For Active Pharmaceutical Ingredients, Sutton S. Qualification of an Environmental Monitoring Program, Microbiology Topics, Journal of Validation Technology, vol. 16, 2, WHO, Environmental Monitoring of Clean Rooms in Vaccine Manufacturing Facilities, Draft Document, 2011.

57 Αντί επιλόγου: Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012  Πόση σκέψη χρειάζεται για να μπει ένα τραπέζι σε ένα στείρο χώρο?

58 VIDEO Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012

59 Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας!!! Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ, Πόρτο Χέλι, Σεπτεμβρίου 2012 Σταύρος Πολίτης MSc, PhD Τμήμα Φαρμακευτικής ΕΚΠΑ


Κατέβασμα ppt "ΠΕΦΝΙ - 5 ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Οι Νοσοκομειακοί Φαρμακοποιοί στο Μεταίχμιο των Αλλαγών στην Υγεία «Εγκαταστάσεις - Εξοπλισμός» Σταύρος Πολίτης MSc,"

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Διαφημίσεις Google