Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Θεωρίες Συμπεριφορών και Υγεία ΨΥΧ-258 ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/manola/

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Παρουσίαση με θέμα: "Θεωρίες Συμπεριφορών και Υγεία ΨΥΧ-258 ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/manola/"— Μεταγράφημα παρουσίασης:

1 Θεωρίες Συμπεριφορών και Υγεία ΨΥΧ-258 ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/manola/

2 Διαθεωρητικό Μοντέλο Transtheoretical Model (TTM, Prochaska & DiClemente, 1983)

3 Εισαγωγικά Θεμελιωτές του μοντέλου οι James Prochaska και Carlo DiClemente Rhode Island Group Προσπάθεια ενσωμάτωσης εννοιών από διάφορες θεωρίες σε μία εννιαία θεωρία για την κατανόηση της αλλαγής της συμπεριφοράς (διαθεωρητικό μοντέλο) Καινοτομία: θεώρηση των σταδίων αλλαγής Η θεωρία αρχικά προέκυψε μέσα από τη μελέτη της διακοπής του καπνίσματος

4 Εισαγωγικά Μοντέλο που πραγματεύεται την αλλαγή της συμπεριφοράς Διαθεωρητικό: ενσωματώνει έννοιες από διάφορες θεωρίες Αναφέρεται σε εμπρόθετες, σκόπιμες αλλαγές και τη διαδικασία λήψης της απόφασης αυτής Εφαρμογές σε ποικιλία συμπεριφορών (κυρίως διακοπή επιβλαβών συμπεριφορών και υιοθέτηση προστατευτικών)

5 Θεμελιώδεις διαπιστώσεις 1. Η αλλαγή συμπεριφοράς είναι μία διαδικασία και όχι ένα γεγονός 2. Οι άνθρωποι δεν αντιδρούν με τον ίδιο τρόπο στην παροχή πληροφοριών και καθοδήγησης για την αλλαγή της συμπεριφοράς, καθώς η ετοιμότητά τους για αλλαγή διαφέρει 3. Η διαδικασία αλλαγής μπορεί να λαμβάνει χώρα σε διάστημα μηνών ή και ετών και περιλαμβάνει έξι διακριτά, αμοιβαία αποκλειόμενα στάδια

6 Θεμελιώδεις διαπιστώσεις (συν.) 4. Κάθε στάδιο αντιστοιχεί στην ετοιμότητα του ατόμου για αλλαγή, η οποία μεταβάλλεται στο χρόνο 5. Η εφαρμογή παρεμβάσεων ανάλογα με το στάδιο ετοιμότητας θα αυξήσει την επιτυχία της παρέμβασης 6. Ως επιτυχία ορίζεται οποιαδήποτε μετάβαση από ένα στάδιο σε επόμενο, και όχι μόνο η τελική αλλαγή της συμπεριφοράς 7. Η θεωρία αναγνωρίζει την υποτροπή (relapse) ως συχνό φαινόμενο, και την αντιμετωπίζει όχι ως αποτυχία, αλλά ως ευκαιρία να μάθει κανείς πώς να είναι αποτελεσματικότερος σε μελλοντική προσπάθεια

7 Βασικές Έννοιες Στάδια αλλαγής (stages of change) Υπέρ και κατά της αλλαγής ή ισορροπία απόφασης (pros and cons of change, or decisional balance) Αυτοπεποίθηση και πειρασμός (confidence and temptation) Διαδικασίες αλλαγής (processes of change)

8 Στάδια αλλαγής (Sutton, 2005) Precontemplation Preparation Maintenance Contemplation Action Μή προβληματισμός Προετοιμασία Διατήρηση Προβληματισμός Δράση

9 Χρονική διάσταση των σταδίων

10 Ισορροπία απόφασης (decisional balance) Υπέρ – τα πλεονεκτήματα της αλλαγής Κατά – τα μειονεκτήματα της αλλαγής Παρόμοιες έννοιες βρίσκονται σε πολλά μοντέλα

11 Αυτοαποτελεσματικότητα Έννοια από το μοντέλο του Bandura (1986) Αυτοπεποίθηση – το άτομο μπορεί να πραγματοποιήσει την υγιή συμπεριφορά (να αλλάξει) σε διάφορες δύσκολες καταστάσεις Πειρασμός – να πραγματοποιήσει την μη υγιή συμπεριφορά σε διάφορες δύσκολες καταστάσεις

12 Διαδικασίες αλλαγής Έννοιες συστημάτων ψυχοθεραπείας Βιωματικές (γνωστικές-συναισθηματικές) (συνειδητοποίηση, εκδραμάτιση, επαναξιολόγηση εαυτού, επαναξιολόγηση περιβάλλοντος, προσωπική απελευθέρωση) Συμπεριφορικές (κοινωνική υποστήριξη, δημιουρία ανταγωνιστικών ερεθισμάτων, έλεγχος ερεθισμάτων, έλεγχος ενισχύσεων, κοινωνική απελευθέρωση)

13 Βιωματικές 1. Συνειδητοποίηση (consciousness raising) Εύρεση και μάθηση νέων δεδομένων και πληροφοριών που υποστηρίζουν την αλλαγή Πχ ανάγνωση βιβλίων, παρακολούθηση τηλεοπτικών προγραμμάτων, συζήτηση με φίλους, ειδικούς κλπ 2. Εκδραμάτηση (dramatic relief) Βίωση και έκφραση αρνητικών συναισθημάτων σχετικά με το πρόβλημα, όπως άγχος και φόβος Επικοινωνία με ένα φίλο, σύντροφο, σύμβουλο, συγγραφή άρθρου 3. Επανα-αξιολόγηση εαυτού (self re-evaluation) Συνειδητοποίηση ότι η αλλαγή συμπεριφοράς είναι μέρος της ταυτότητας του ατόμου Πχ να δεί το άτομο τον εαυτό του ως μή καπνιστή, ως αθλητικό άτομο κλπ 4. Επανααξιολόγηση περιβάλλοντος (environmental re-evaluation) Αξιολόγηση του πώς το πρόβλημα του ατόμου επηρεάζει όλο το περιβάλλον του Συνειδητοποίηση ότι ο καπνός μπορεί να επηρεάζει σύντροφο, παιδιά, κλπ 5. Απελευθέρωση εαυτού (self-liberation) Επιλογή και δέσμευση για δράση με την πεποίθηση ότι η αλλαγή είναι εφικτή. Αποδοχή της ευθύνης για την αλλαγή Πχ δέσμευση πρωτοχρονιάς, λεκτική έκφραση δέσμευσης σε στο θεραπευτή, σε μέλη της οικογένειας κλπ

14 Συμπεριφορικές 6. Κοινωνική απελευθέρωση (social liberation) Κοινωνική υποστήριξη προς τις υγιείς συμπεριφορές (πώς αλλάζει η κοινωνία υπέρ της υγιούς συμπεριφοράς) Πχ απαγόρευση καπνίσματος στο χώρο εργασίας, υγιεινές επιλογές φαγητού στα σχολεία, προγράμματα άθλησης στα σχολεία 7. Δημιουργία ανταγωνιστικών συμπεριφορών (counter-conditioning) Αντικατάσταση προβληματικών συμπεριφορών με υγιείς Πχ χρήση τεχνικών χαλάρωσης ή meditation αντί για φαγητό για την αντιμετώπιση του στρες 8. Έλεγχος ερεθισμάτων (stimulus control) Αποφυγή αφορμών και ερεθισμάτων που οδηγούν στην προβληματική συμπεριφορά Πχ αποφυγή χώρων και ατόμων που αυτόματα οδηγούν στην επιθυμία για αλκοόλ, πχ μπαρ, κλπ, φίλων που έπιναν μαζί κλπ 9. Διαχείρηση ενισχύσεων (reinforcement/contingency management) Αύξηση των ενισχύσεων για τη θετική αλλαγή συμπεριφοράς και μείωση ενισχύσεων για την ανθυγιεινή συμπεριφορά Πχ αγορά ρούχων μετά την απώλεια βάρους, αντί για κατανάλωση επιδορπίου 10. Υποστηρικτικές σχέσεις (helping relationships) Αναζήτηση και χρήση ενός ισχυρού υποστηρικτικού συστήματος από την οικογένεια, τους φίλους και τους συνεργάτες Πχ φίλοι δεν καπνίζουν μπροστά στο άτομο, αγορά δώρου για την επιτυχία διακοπής καπνίσματος μετά από μία εβδομάδα κλπ

15 Σχέση μεταξύ διαδικασιών και σταδίων αλλαγής Στάδια ΔιαδικασίεςΜη προβληματισμόςπροβληματισμόςΠροετοιμασίαΔράσηΔιατήρηση 1. Συνειδητοποίηση 2. Κοινωνική απελευθέρωση 3. Δραματική απελευθέρωση 4. Επανα-αξιολόγηση περιβάλλοντος 5. Επανααξιολόγηση εαυτού 6. Απελευθέρωση εαυτού 7. Δημιουργία ανταγωνιστικών συνδέσεων 8. Έλεγχος ερεθισμάτων 9. Υποστηριστικές σχέσεις 10. Διαχείρηση ενισχύσεων

16 Εφαρμογή στα πλαίσια προαγωγής υγείας Κατάλληλο για εφαρμογές σε προγράμματα προαγωγής υγείας λόγω της διαφορετικής θεώρησης της ‘επιτυχίας’ Το μοντέλο διερευνά με περισσότερη λεπτομέρεια τη διαδικασία της αλλαγής και προσφέρει πολλές επιλογές επιτυχούς παρέμβασης Σχεδιασμοί προγραμμάτων εφαρμογής υγείας στοχευόμενοι σε άτομα ανάλογα με το στάδιο ετοιμότητας αλλαγής Η στόχευση στο κατάλληλο κοινό σημαίνει συνετή χρήση χρόνου και χρήματος και αποφυγή απογοήτευσης Η γνώση ότι η υποτροπή δεν συνιστά αποτυχία είναι σημαντική για την επιτυχία προγραμμάτων προαγωγής υγείας

17 Εφαρμογή (συν.) Εφαρμογή του μοντέλου για την δημιουργία ‘προσωποποιημένων’ (tailor-made) μηνυμάτων υγείας Τα προσωποποιημένα μηνύματα υγείας μπορούν να είναι αποτελεσματικότερα, καθώς χρησιμοποιούν σχετικές για το άτομο πληροφορίες και κερδίζουν την προσοχή του ατόμου και αυξάνουν τις πιθανότητες προσπάθειας αλλαγής Εφαρμογές σε προγράμματα προσωπικής επικοινωνίας με πελάτες, αλλά και σε γενικότερα προγράμματα στοχευόμενα σε ευρύτερους πληθυσμούς

18 Παράδειγμα Τηλεφωνική επικοινωνία με καπνιστές-αξιολόγηση σταδίου αλλαγής Αποστολή προσωποποιημένων μηνυμάτων προαγωγής υγείας, βασισμένων στο στάδιο ετοιμότητας αλλαγής Πχ άτομα στο στάδιο του μή προβληματισμού λαμβάνουν μηνύματα σχετικά με τα αρνητικά της συμπεριφοράς τους, της επίδρασης στους άλλους, κλπ (συνειδητοποίηση, επανα- αξιολόγηση περιβάλλοντος, κλπ) Άτομα στο στάδιο της προετοιμασίας λαμβάνουν μηνύματα σχετικά με το πώς να βοηθηθούν στην αλλαγή (πχ αναζήτηση υποστηρικτικών σχέσεων, απομάκρυνση ερεθισμάτων που θυμίζουν την προβληματική συμπεριφορά, αποφυγή κοινωνικών περιστάσεων που οδηγούν στην προβληματική συμπεριφορά, κλπ)

19 Χρήσιμα εργαλεία Αξιολόγηση σταδίου (προσαρμόσιμο σε διάφορες συμπεριφορές) Λίστα των υπέρ/κατά Οργανωτική αξιολόγηση

20 1. Αξιολόγηση σταδίων Παρακαλώ απαντήστε με ‘ναι’ ή ‘όχι’ στις επόμενες τρεις ερωτήσεις: 1. Σκοπεύετε σοβαρά να αλλάξετε στους επόμενους έξι μήνες; 2. Σχεδιάζετε να αλλάξετε στον επόμενο μήνα; 3. Έχετε προσπαθήσει να αλλάξετε τους προηγούμενους 12 μήνες; Βαθμολόγηση Μή προβληματισμός: όχι στο 1 Προβληματισμός: ναι στο 1, όχι στο 2 ή το 3 Προετοιμασία: ναι στο 1, 2 και 3.

21 2. Ισορροπία απόφασης Υπέρ της αλλαγήςΚατά της αλλαγής Συνέπειες για εμένα προσωπικά Συνέπειες για τους άλλους Οι αντιδράσεις μου Οι αντιδράσεις των άλλων

22 3. Οργανωτική αξιολόγηση Προτάσεις εφαρμογής του μοντέλου σε προγράμματα προαγωγής υγείας σε εργασιακά πλαίσια Αξιολογήστε τη δική σας γνώση και κατανόηση: γνωρίζετε τις ιδιαιτερότητες του κάθε σταδίου και πώς συνδράμουν οι διαδικασίες αλλαγής; Αξιολογήστε το στοχευόμενο πληθυσμό ή ομάδα του προγράμματος. Έχει το μοντέλο νόημα για αυτούς και για την αλληλεπίδρασή σας μαζί τους; Υπάρχουν τρόποι να αξιολογήσετε το στάδιο αλλαγής τους; Θα ήταν εφικτό να χωριστούν σε ομάδες με βάση το στάδιο αλλαγής τους ώστε να λάβουν διαφορετικές παρεμβάσεις; Πού μπορεί το πρόγραμμα να ενσωματώσει τα στάδια αλλαγής και τις διαδικασίες του; πώς μπορεί το προσωπικό να υποστηρίξει πρόοδο σταδίων για τους συμμετέχοντες; Πώς μπορεί το προσωπικό να ενισχύσει έννοιες των σταδίων αλλαγής; Πέραν της παρέμβασης, υπάρχουν ευκαιρίες συλλογής και αξιολόγησης δεδομένων αναφορικά με τα στάδια αλλαγής; Θα μπορούσαν τα δεδομένα αυτά να χρησιμοποιηθούν για την αξιολόγηση των σταδίων των ατόμων; για την εκπαίδευση του προσωπικού; Αναζητήστε νέες ευκαιρίες. Κοιτώντας στο μέλλον, πώς θα μπορούσαν τα στάδια αλλαγής να συνεισφέρουν σε ακόμη αποτελεσματικότερα προγράμματα και συμπεράσματα; Τι λείπει από το παρόν πρόγραμμα που θα μπορούσε να βοηθήσει τα άτομα να αλλάξουν την συμπεριφορά τους;

23 Συμβουλευτική εφαρμογή Σημαντική η αρχική εκτίμηση του σταδίου αλλαγής Χρήση τεχνικών κινητοποιητικής συνέντευξης (motivational interviewing) [πχ έκφραση εμπάθειας, παροχή επιλογών συμπεριφοράς, αποφυγή διαφωνιών] Στάδιο μή προβληματισμού -πληροφορίες για τις συνέπειες της μή αλλαγής, ευκαιρία έκφρασης συναισθημάτων, συζήτηση για το πώς η συμπεριφορά του ατόμου επηρεάζει την υπόλοιπη οικογένεια Στάδιο προβληματισμού –καθοδήγηση στην παρακολούθηση των προθέσεων του ατόμου να αλλάξει συμπεριφορά, διερεύνηση της αμφιθυμίας, και των λόγων για τους οποίους το άτομο θεωρεί ότι η αλλαγή μπορεί να είναι οφέλιμη Στάδιο προετοιμασίας –ζητείται από το άτομο να δηλώσει λεκτικά τη δέσμευσή του στην αλλαγή τόσο προς τον εαυτό του, όσο και προς τα μέλη της οικογένειάς του Στάδια δράσης και διατήρησης –καθορισμός ανταμοιβών για την εκδήλωση της επιθυμητής συμπεριφοράς, καθορισμός τεχνικών ελέγχου του στρες, δημιουργία υποστηρικτικών σχέσεων

24 Άσκηση ημέρας Εφαρμογή της θεωρίας στην διατροφή με στόχο την απώλεια βάρους

25 Χρήσιμες πηγές (Ohio State University, School of Allied Medical Professions, the model project, module 3) 5aa48ee1da4d/TAAG3.pdf 5aa48ee1da4d/TAAG3.pdf National Cancer Institute U.S. National Institutes of Health. Theory-at-a-Glance: A Guide for Health Promotion Practice. Cancer Prevention Research Center (CPRC), University of Rhode Island)


Κατέβασμα ppt "Θεωρίες Συμπεριφορών και Υγεία ΨΥΧ-258 ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/manola/"

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Διαφημίσεις Google