Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Συγγραφέας: Γεώργιος Χορτάτσης Χωροχρονικό στίγμα του έργου: Ρέθυμνο, γύρω στα 1595 Τόπος: Μέμφις Χρόνος: Προϊστορικοί χρόνοι Πρόσωπα: Ερωφίλη Φιλόγονος.

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Παρουσίαση με θέμα: "Συγγραφέας: Γεώργιος Χορτάτσης Χωροχρονικό στίγμα του έργου: Ρέθυμνο, γύρω στα 1595 Τόπος: Μέμφις Χρόνος: Προϊστορικοί χρόνοι Πρόσωπα: Ερωφίλη Φιλόγονος."— Μεταγράφημα παρουσίασης:

1 Συγγραφέας: Γεώργιος Χορτάτσης Χωροχρονικό στίγμα του έργου: Ρέθυμνο, γύρω στα 1595 Τόπος: Μέμφις Χρόνος: Προϊστορικοί χρόνοι Πρόσωπα: Ερωφίλη Φιλόγονος Πανάρετος Καρπόφορος Χρυσονόμη Σύμβουλος Μαντατοφόρος Ασκιά Χορός γυναίκες της ακολουθίας της Ερωφίλης

2 Πρώτη πράξη Εμφανίζεται αρχικά ο Πανάρετος που αποκαλύπτει στον Καρπόφορο το μυστικό του κρυφού γάμου (ενώ μέσα από τη συζήτηση οι θεατές πληροφορούνται για τη βασιλική καταγωγή του) και σε επόμενη σκηνή ο Βασιλιάς αποκαλύπτει στον Σύμβουλο το σχέδιο να παντρέψει την Ερωφίλη και τα προξενιά που του έχουν προτείνει. Στο πρώτο χορικό υμνείται η παντοδυναμία του Έρωτα. Δεύτερη πράξη Μετά από ένα μονόλογο του Βασιλιά στον οποίο εκφράζει την αγάπη για την κόρη του, εμφανίζεται στη σκηνή η Ερωφίλη που αφηγείται ένα εφιαλτικό όνειρο και συζητά με την παραμάνα της για τη δυσκολία της κατάστασης στην οποία έχει περιέλθει. Στο τέλος της σκηνής ο Βασιλιάς στέλνει τον Πανάρετο να πείσει την Ερωφίλη να αποδεχτεί ένα από τα δύο προξενιά. Στο χορικό καταδικάζεται η ηθική κατάπτωση και η υπερηφάνεια του ανθρώπου. Τρίτη πράξη Δεσπόζει αρχικά ο διάλογος μεταξύ της Ερωφίλης και του Πανάρετου, που ανταλλάζουν όρκους αιώνιας πίστης, και στη συνέχεια η εμφάνιση της σκιάς του δολοφονημένου βασιλιά που ορκίζεται να εκδικηθεί τον Φιλόγονο. Η πράξη κλείνει με έναν αλαζονικό μονόλογο του Φιλόγονου που μακαρίζει τον εαυτό του για την τύχη και τη δύναμή του και ανακοινώνει την επιθυμία του να συναντήσει την Ερωφίλη για να συζητήσουν για τα προξενιά. Στο χορικό οι γυναίκες καταδικάζουν την επιθυμία για πλούτο και δόξα. Τέταρτη πράξη Αποκαλύπτεται πως ο βασιλιάς ανακάλυψε την κρυφή σχέση της Ερωφίλης και του Πανάρετου. Ο σύμβουλος προσπαθεί να τον ηρεμήσει και η Ερωφίλη αντιστέκεται απέναντί του προσπαθώντας να τον στρέψει με το μέρος της. Παρά τις παροτρύνσεις του χορού και του συμβούλου ο βασιλιάς ανακοινώνει την απόφασή του να θανατώσει τον Πανάρετο, τον οποίο συναντά στην τελευταία σκηνή της πράξης. Ο Πανάρετος επιχειρεί να κερδίσει την εύνοια του βασιλιά και επιμένει για τη βασιλική καταγωγή του χωρίς να γίνεται πιστευτός. Στο χορικό οι γυναίκες παρακαλούν τον Ήλιο να βοηθήσει το ζευγάρι. Πέμπτη πράξη Αακοινώνεται από τον μαντατοφόρο στον Χορό η σκληρή τιμωρία του Πανάρετου: ο βασιλιάς τον σκότωσε, του έκοψε το κεφάλι, τη γλώσσα και τα χέρια και του ξερίζωσε την καρδιά, με σκοπό να τα προσφέρει ως δήθεν γαμήλιο δώρο στην Ερωφίλη. Η συνάντηση πατέρα και κόρης γίνεται στην επόμενη σκηνή και ο βασιλιάς προσποιείται πως αποδέχεται το γάμο και προσφέρει μία λεκάνη με τα κομμένα μέλη του Πανάρετου στην Ερωφίλη. Εκείνη αυτοκτονεί και στο τέλος του έργου ο χορός σκοτώνει το Βασιλιά

3 Βασικά θέματα και στοιχεία τεχνικής Το θέμα που δεσπόζει στο έργο, όπως φαίνεται ήδη από τον πρόλογο αλλά και από τα χορικά, είναι η υπερηφάνεια και η απληστία, που είναι ο πρόξενος των περισσοτέρων κακών, αλλά τελικά αποδεικνύονται μάταια, αφού οι μεταστροφές της τύχης είναι απροσδόκητες και κοινό τέλος όλων των ανθρώπων είναι ο θάνατος, μπροστά στον οποίο δεν μπορεί να αντισταθεί ούτε η δύναμη, ούτε τα πλούτη, ούτε άλλες αρετές. Μόνο ο Έρωτας φαίνεται να έχει την απόλυτη δύναμη να υπερβεί τη δύναμη του θανάτου, γι' αυτό και ο βασιλιάς που επιχείρησε να αγνοήσει τη δύναμη του Έρωτα τιμωρήθηκε. Ως προς την δραματουργική τεχνική οι διάφορες επιλογές του Χορτάτση θεωρούνται επιτυχημένες: προετοιμάζει τις δραματικές κορυφώσεις και εντείνει την αγωνία του θεατή, είτε με τραγικές προοικονομίες (ο πρόλογος του Χάρου, η εμφάνιση του φαντάσματος του νεκρού βασιλιά που ζητάει εκδίκηση), είτε με τραγική ειρωνεία και ανατροπές (η υπόσχεση του Καρπόφορου να βοηθήσει, η προσποιητή χαρά του βασιλιά). Ενδιαφέρον στοιχείο της διασκευής του προτύπου είναι και η εισαγωγή του στοιχείου της εξέγερσης των γυναικών, που δεν υπάρχει στο ιταλικό πρότυπο, και απηχεί το ενδιαφέρον του Χορτάτση για την αναβάθμιση του ρόλου του γυναικείου φύλου. Ένα άλλο στοιχείο που επισημαίνεται είναι ο λυρισμός που επικρατεί ιδίως στα χορικά

4 Γλώσσα και στιχουργική Η γλώσσα της Ερωφίλης βασίζεται στην κρητική διάλεκτο χωρίς τα μεσαιωνικά λεκτικά στοιχεία των προγενέστερων κρητικών λογοτεχνικών κειμένων. Όπως όμως ισχύει για όλα τα έργα της κρητικής λογοτεχνίας της ακμής, η γλώσσα δεν είναι η λαϊκή ομιλουμένη, αλλά ένα επεξεργασμένο λογοτεχνικό γλωσσικό όργανο με προσωπικό ύφος. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ύφους του Χορτάτση είναι η περίτεχνη επεξεργασία, οι μεγάλες προτάσεις, η συχνή χρήση δευτερευουσών, η διατάραξη της συντακτικής σειράς των λέξεων, η χρήση λόγιων στοιχείων, που όμως είναι αφομοιωμένα στη γλώσσα του κειμένου, καθώς και άλλα εκφραστικά μέσα όπως επαναλήψεις, λογοπαίγνια και παρηχήσεις. Το ίδιο φροντισμένη είναι και η στιχουργική. Παρόλο που βασίζεται στο παραδοσιακό δεκαπεντασύλλαβο του δημοτικού τραγουδιού, είναι αποτέλεσμα έντεχνης επεξεργασίας: παρουσιάζεται μεγάλη ποικιλία στις θέσεις των τόνων, η χασμωδία αποφεύγεται και παρατηρούνται πολύ υψηλά ποσοστά διασκελισμών του νοήματος από στίχο σε στίχο. Η αρχαιομάθεια του Χορτάτση διαπιστώνεται από την επιλογή των ονομάτων των ηρώων (Φιλόγονος, Πανάρετος, Καρπόφορος, Θρασύμαχος, Αρμόδης), τα οποία είτε ανταποκρίνονται στον χαρακτήρα των προσώπων (Πανάρετος, Ερωφίλη, Θρασύμαχος), είτε λειτουργούν ειρωνικά και εντείνουν την τραγικότητα: ο Φιλόγονος, «αυτός που αγαπάει τα παιδιά του», τελικά οδηγεί την κόρη του στην αυτοκτονία· ο Καρπόφορος, αν και υπόσχεται να βοηθήσει το ζευγάρι, τελικά μένει «άκαρπος».

5 Γραπτή και προφορική διάδοση Μετά την πρώτη εκτύπωσή της η Ερωφίλη ανατυπώθηκε πολλές φορές και έγινε δημοφιλές λαϊκό ανάγνωσμα. Ενδεικτικό της μεγάλης διάδοσης είναι και το γεγονός πως παραδίδεται και σε τρία χειρόγραφα, ενώ υπάρχει μαρτυρία και για τέταρτο χειρόγραφο, χαμένο σήμερα. Το πρώτο είναι ένα ακέφαλο χειρόγραφο με λατινικούς χαρακτήρες που ανήκει στον Αιμίλιο Legrand και σήμερα βρίσκεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη (Θ. 62[16]). Το δεύτερο είναι ένα χειρόγραφο του 17ου αι. από την Κεφαλλονιά που βρίσκεται στην Bayerische Staatsbibliothek του Μονάχου (Codex Monachiensis Gr. 590) και το τρίτο, επίσης του 17ου αι., είναι το 13/i/17 της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου του Μπέρμιγχαμ, που είναι γραμμένο από το χέρι του Κρητικού ποιητή Μάρκου Αντωνίου Φώσκολου Το χαμένο χειρόγραφο μνημονεύεται από τον ιερέα Ματθαίο Κιγάλα, πρώτο εκδότη της Ερωφίλης, ως αυτόγραφο του Χορτάτση, γραμμένο με λατινικούς χαρακτήρες.λατινικούς χαρακτήρες Η Ερωφίλη φαίνεται πως επηρέασε και τα μεταγενέστερα έργα της ακμής της κρητικής λογοτεχνίας (τον Ερωτόκριτο και τις άλλες τραγωδίες), το επτανησιακό θέατρο του 17ου και 18ου αι. (την Ευγένα του Θεόδωρου Μοντσελέζε και τις τραγωδίες του Πέτρου Κατσαΐτη) και το θρησκευτικό θέατρο του Αιγαίου (17ος-18ος αι.). Το έργο έμεινε ζωντανό και χάρη στην προφορική παράδοση, αφού πολλά τμήματά του διασκευάστηκαν και διαδίδονταν ως δημοτικά τραγούδια ή εντάχθηκαν σε παροιμίες. Παραστάθηκε συχνά στα Επτάνησα και διαδόθηκε και στον ηπειρωτικό χώρο και στην Κρήτη σε πολλές λαϊκές διασκευές θεατρικού χαρακτήρα. Επίσης,καλλίτέχνες της εκκλησιαστικής ζωγραφικής επηρεάστηκαν από την Ερωφίλη ως προς τα θεμάτά τους.

6 Τα ίδια τα έργα κάπου κρύβουν τα μυστικά τους Ο Μπάμπης Οικονόμου ανακάλυψε σε χειρόγραφο της ποιμενικής κωμωδίας Πανώρια του Γεωργίου Χορτάτση, όπου ο ποιητής απευθύνεται στην προσωποποιημένη κωμωδία και της λέει: τ΄όνομά μου Τζώρτζη να πεις πως λέσινε, Χορτάτση τη γενιά μου […] και σε λιγούτσικο καιρό γδέχου την αδερφή σου και μη βαραίνεις εις εμέ γιατί βασιλιοπούλα εκείνην έκαμα κι εσέ στην Ίδα βοσκοπούλα κ’ εσύ χαρά στο τέλος σου να ‘χεις, κ’ εκείνη βάρος, εσέ γυναίκα ο Γύ[παρης, κι αυτή να πάρει ο Χάρος Στυλιανός Αλεξίου & Μάρθα Αποσκίτη, (1988)

7 Η συμβολή της Ακαδημίας των VIVI Κατά την Μπάνκφορντ-Μάρκους ο Χορτάτσης ήταν μέλος της Ακαδημίας, η οποία ιδρύθηκε το Ο ίδιος μνημονεύεται από τον Μπαρότσι ειρωνικά ως Πιθηκογιώργης Κατά την ερευνήτρια και ο Μπαρότσι και ο ποιητής μας έπαιξαν ως ηθοποιοί στην Πανώρια. « cryptic ambiguities” … “a kind of code …referring to theatrical and academic matters”. Η Ακαδημία προπαρασκεύασε το έδαφος για τη διαμόρφωση και την ακμή του Κρητικού Θεάτρου, στο οποίο έπαιξε τεράστιο ρόλο η ευφυΐα του Γεωργίου Χορτάτση και η ευρύτατη αρχαιομάθεια, η εντόπια παράδοση και η βαθειά γνώση των ρευμάτων της Δύσης Στυλιανός Αλεξίου & Μάρθα Αποσκίτη

8 Σχέδιο του Γιάννη Τσαρούχη Αθήνα 1934 ΠΑΝΑΡΕΤΟΣ Όντεν αστράφτει και βροντά κι ανεμικές φυσούσι, κι εις το γιαλό τα κύματα τα θυμωμένα σκούσι, και το καράβι αμπώθουσι σε μια μερά κι εις άλλη τση φουσκωμένης θάλασσας, με ταραχή μεγάλη, τότες γνωρίζετ‘ ο καλός ναύκλερος, μόνο τότες τιμούντ‘ οι κατεχάμενοι κι αδυνατοί ποδότες, γιατί με τέχνη κι ο γιαλός πολλές φορές νικάται κι εκείνος απού κυβερνά ψηλώνει και τιμάται. Γι’ αύτος κι εγώ τση τύχης μου την ταραχή την τόση, απού έτσι ξάφνου μ' εύρηκε για να με θανατώσει, δε θε ν'αφήσω να χαθώ δίχως να δοκιμάσω σ’ το δύνομαι να βουηθηθώ πριν τη ζωή μου χάσω. ΕΡΩΦΙΛΗ Οϊμένα κ‘ ίντα του γροικώ;τάχα καινούργια πάλι κακομοιριά ν' απόσωσε να σμίξει με την άλλη;

9 ΠΡΑΞΗ Γ' - ΣΚΗΝΗ Ε' Του πλούτου αχορταγιά, τση δόξας πείνα, του χρυσαφιού ακριβιά καταραμένη, πόσα για σας κορμιά νεκρ' απόμεινα, πόσοι άδικοι πόλεμοι σηκωμένοι, πόσες συχνές μαλιές συναφ σαςμαλιές γρικούνται ολημερνίς στην οικουμένη! Στον άδην ας βουλήσει τ' όνομα σας, κι όξω στη γη μην έβγει να παιδέψει νου πλιον ανθρωπινόν η ατυχιά σας· γιατί αποκεί, ως θωρώ, σας έχει πέψειβουλήσειατυχιάπέψει κανείς στον κόσμον δαίμονας να 'ρθείτε, τς ανθρώπους μετά σας να φαρμακέψει. Τη λύπηση μισάτε, και κρατείτε μακρά τη δικιοσύνη ξορισμένη, κι ουδέ πρεπό, μηδ' όμορφο θεωρείτε, Για σας οι ουρανοί 'ναι σφαλισμένοι, κι εδώ στον κόσμο κάτω δε μπορούσι να στέκουν οι άνθρωποι αναπαημένοι· με τς αδερφούς τ' αδέρφια πολεμούσι, κι οι φίλοι τσι φιλιές των απαρνούνται, και τα παιδιά τον κύρην τους μισούσι...κύρην

10

11 Ἔ ρωτα, πο ὺ συχνι ὰ σ’ τσ ὶ πλι ὰ μεγάλους κι ὄ μορφους λογισμο ὺ ς κατοικημένος βρίσκεσαι, τσ ὶ μικρο ὺ ς μισώντας τσ’ ἄ λλους˙ κ’ ἔ τσί ‘σαι δυνατ ὸ ς κα ὶ μπορεμένος, κα ὶ τόση χάρην ἔ χου τ’ ἄ ρματά σου, πο ὺ βγαίνεις πάντα μ’ ὅ λους κερδεμένος˙ μ ᾶ λλιος τόσά ‘ν’ τ ὰ βρόχια τ ὰ δικ ὰ σου γλυκιά, κα ὶ μετ’ α ὐ τ ὸ τόση ἔ χου χάρη, π’ ὅ ποιο κι ἄ ν ἐ μπερδέσα ε ὐ χαριστ ᾶ σου ΠΑΝΑΡΕΤΟΣ Στ ὸ ν ἥ λιον ἔ χω ντήρηση κ’ ε ἰ ς τ’ ἄ στρα πο ὺ περνο ῦ σι κα ὶ τσ’ ὀ μορφιές σου, ἀ φέντρα μου, κάτω στ ὴ γ ῆ θωρο ῦ σι, μηδ ὲ χυθο ῦ κι ἁ ρπάξου σε, κ’ ἐ μένα τ ὸ ν καημένο παρ’ ἄ λλον ἄ νθρωπο στ ὴ γ ῆ ν’ ἀ φήσου πρικαμένο. ΕΡΩΦΙΛΗ Τόσες δ ὲ ν ε ἶ ναι ο ἱ ὀ μορφιές, τόσα δ ὲ ν ε ἶ ν’ τ ὰ κάλλη, μ ὰ το ῦ το ἐ κ τ ὴ ν ἀ γάπη σου γενν ᾶ ται τ ὴ μεγάλη. Μ ὰ γ ὴ ὄ μορφή ΄μαι γ ὴ ἄ σχημη, Πανάρετε ψυχή μου, γι ὰ σέναν ἐ γεννήθηκε στ ὸ ν κόσμο τ ὸ κορμί μου. ΠΑΝΑΡΕΤΟΣ Νερ ὸ δ ὲ ν ἔ σβησε φωτιά ποτέ, βασίλισσά μου, καθ ὼ ς τ ὰ λόγια τ ὰ γροικ ῶ σβήνουσι τ ὴ ν πρικιά μου. Μ’ ὅ λον ἐ το ῦ το, ἀ φέντρα μου, μ ὰ τ ὴ ν ἀ γάπη ἐ κείνη πο ὺ μ ᾶ ς ἀ νάθρεψε μικρ ὰ κα ὶ πλι ὰ παρ’ ἄ λλη ἐ γίνη πιστ ὴ κα ὶ δυνατότατη σ’ ἐ μένα κ’ ε ἰ ς ἐ σένα κα ὶ τ ὰ κορμι ὰ μας σ’ ἄ μετρο πόθο κρατε ῖ δεμένα, περισσα σ ὲ παρακαλ ῶ ποτ ὲ ν ὰ μ ὴ ν ἀ φήσεις ν ὰ σ ὲ νικήσει ὁ βασιλιός, ν ὰ μ’ ἀ πολησμονήσεις. Ερωφίλη, Πράξη Γ΄, Ερωφίλη, Α’ Χορικό, στ

12 Χίλιοι μου λεν “φύγ' από δω”,χίλιοι μου λένε “στάσου” κι απόφασες γιαμιά γιαμιά χίλιες στο νου μου αλλάσσου. Γιαύτος το πράμα όπου κιανείς δεν έπαθε λογιάζω μόνιος με τόσο μου καημό στον κόσμο δοκιμάζω. Το φως σκοτίδι μου γεννά το πλούτος με φτωχαίνει, Πρίκα μου προξενά η χαρά, το δρόσος με ξεραίνει. Σαν πύργος στέκω αδυνατός και τρέμω σαν καλάμι, Δειλιώ κι αποκοτώ γιαμιά, γελώ και κλαίγω αντάμι. Σ' ώριο περβόλι βρίσκομαι κι εις φυλακή κρατούμαι, Μέσα σ'λιμνιώναν άραξα κι άγριο καιρό φοβούμαι. Στο ψήλος του τροχού πατώ τση τύχης, και τα βάθη Βλέπω τση κακορριζικιάς κι έχω περίσσα πάθη. Κι εκ3είνο που 'ναι πλιότερο, με παιδωμή και ζάλη Στου Παραδείσου κατοικώ τη δόξα τη μεγάλη. Ώφου κακό μου ριζικό, βασανισμένο, γιάντα Σ' αρέσει να με τυραννάς σε τ ἐ τοιο τρόπο πάντα; Έρωτα, με το ξόμπλι μου, μηδένας μην ελπίζει Πολύν καιρό πασίχαρος μετά σου να γυρίζει, Γιατί δολώνεις τσι χαρές με δάκρυα και με κρίσες, Κι εις σε δροσιες τσ' αρόφνητες σμίγεις φωτιές περίσσες. Κι εσύ, Αφροδίτη μου θεά, οπού μικρό παιδάκι Μ' επότισεν η χάρη σου του γιου σου το φαρμάκι, Με τόση γλύκα και δροσιά μαζί ανακατωμένο, Που 'λεγα τ'ουρανού πιοτό πίνω χαριτωμένο, Στράφου σ' εμέ λυπητερά και σύστεψε το νου μου, Δος τση καρδιάς μου δύναμη, γνώση του λογισμού μου, Για να βρω στράταν εύκολη και τρόπο να γλυτώσω, Και τούτες όπου τυραννού το νου μου να σποδώσω Τσι προξενιές κι αμπόδιστρο μη λάχει πιο κιανένα...

13


Κατέβασμα ppt "Συγγραφέας: Γεώργιος Χορτάτσης Χωροχρονικό στίγμα του έργου: Ρέθυμνο, γύρω στα 1595 Τόπος: Μέμφις Χρόνος: Προϊστορικοί χρόνοι Πρόσωπα: Ερωφίλη Φιλόγονος."

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Διαφημίσεις Google