Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

ΔΙΚΑΙΟ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΑ - ΝΟΜΗ. Το πράγμα στο κλασικό Ρωμαϊκό Δίκαιο  Το πράγμα ( res ) έχει δύο έννοιες :  Στενή έννοια : κάθε φυσικό αντικείμενο.

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Παρουσίαση με θέμα: "ΔΙΚΑΙΟ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΑ - ΝΟΜΗ. Το πράγμα στο κλασικό Ρωμαϊκό Δίκαιο  Το πράγμα ( res ) έχει δύο έννοιες :  Στενή έννοια : κάθε φυσικό αντικείμενο."— Μεταγράφημα παρουσίασης:

1 ΔΙΚΑΙΟ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΑ - ΝΟΜΗ

2 Το πράγμα στο κλασικό Ρωμαϊκό Δίκαιο  Το πράγμα ( res ) έχει δύο έννοιες :  Στενή έννοια : κάθε φυσικό αντικείμενο με αυτοτελή υπόσταση Περιλαμβάνει μόνο τα ενσώματα ( res corporales) Γάιος, Εισ. ΙΙ, 13: res quae tangi possunt  Ευρεία έννοια : Ενσώματα πράγματα Ασώματα πράγματα : όσα υπάρχουν κατά νομική κατασκευή ( res quae iure consistunt) Π.χ. Κληρονομία, επικαρπία, ενοχές

3 Διακρίσεις πραγμάτων  Εντός συναλλαγής ( res in patrimonio )  Όσα μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ιδιωτικών δικαιωμάτων  Εκτός συναλλαγής ( res extra patrimonium )  Αυτά που δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ιδιωτικών δικαιωμάτων

4 Πράγματα εκτός συναλλαγής  Τρεις κατηγορίες :  Πράγματα του θείου δικαίου  Πράγματα του ανθρώπινου δικαίου  Κοινά σε όλους πράγματα

5 Α. Εκτός συναλλαγής πράγματα του θείου δικαίου  Ιερά ( res sacrae)  Όσα ήταν αφιερωμένα στους θεούς  Π. χ. Ναοί, βωμοί, λατρευτικά αντικείμενα  Καθαγιασμένα (res sanctae)  Όσα βρίσκονταν υπό την προστασία των θεών  Π. χ. τα τείχη και οι πύλες των πόλεων  Θρησκευτικού χαρακτήρα (res religiosae)  Οι τάφοι, μόνον όμως αν είχε ταφεί μέσα νεκρός, και από πρόσωπο που είχε αυτό το δικαίωμα  Ωστόσο πολλές φορές στην πράξη αποτελούσαν αντικείμενο κυριότητας και συναλλαγής

6 Β. Εκτός συναλλαγής πράγματα του ανθρώπινου δικαίου  Τα δημόσια πράγματα  Π. χ. Πλατείες, θέατρα, μνημεία  Ανήκαν στην ολότητα των Ρωμαίων πολιτών  Γάιος, Εισ. ΙΙ, 17: quae publicae sunt, nullius videntur in bonis essere; ipsius enim universitatis esse creduntur (όσα πράγματα είναι δημόσια, θεωρούνται ότι δεν ανήκουν στην περιουσία κανενός, αλλά πιστεύεται ότι ανήκουν σε όλους)

7 Γ. Κοινά σε όλους πράγματα  Res omnium communes  Ο αέρας, το νερό, η θάλασσα, η ακτή D. 1, 8, 2, 1 (Μαρκιανός)  Το όριο της ακτής: εκεί που φθάνει το μεγαλύτερο χειμερινό κύμα D. 50, 16, 112 (Iavolenus)  Επί της ακτής ο ρωμαϊκός λαός ασκεί κυριαρχικά δικαιώματα D. 43, 83 pr. (Κέλσος)

8 Εντός συναλλαγής πράγματα  Κινητά  Ακίνητα  Α ) Διακρίνονται σύμφωνα με τον προορισμό σε :  Αστικά ( όσα προορίζονται για οίκηση )  Αγροτικά ( όσα προορίζονται για αγροτική εκμετάλλευση )  Β ) Διακρίνονται σύμφωνα με την τοποθεσία τους σε :  Ιταλικά ( ακίνητα στο έδαφος της ιταλικής χερσονήσου ) Δεν φορολογούνται  Επαρχιακά ( ακίνητα στο έδαφος των επαρχιών ) Φορολογούνται με έγγειο φόρο Stipendium στις συγκλητικές επαρχίες Tributum στις ηγεμονικές επαρχίες

9 Τα ιταλικά ακίνητα φορολογήθηκαν για πρώτη φορά επί Αυρηλιανού Ο Ιουστινιανός κατάργησε τη διάκριση ανάμεσα σε ιταλικά και επαρχιακά ακίνητα Φορολογία ακινήτων

10 Res mancipi – res nec mancipi  Res mancipi Ορισμένα πράγματα που συνδέονται με την αγροτική οικονομία της αρχαϊκής περιόδου:  Τα ιταλικά ακίνητα  Οι αγροτικές δουλείες  Οι δούλοι  4 είδη μεγάλων ζώων (βόδια, άλογα, γαϊδούρια, μουλάρια)  Res nec mancipi Όλα τα άλλα πράγματα

11 Τα res mancipi μεταβιβάζονται σύμφωνα με το ius civile μόνο με mancipatio – in iure cessi o Τα res nec mancipi μπορούν να μεταβιβαστούν και με παράδοση της νομής τους ( traditio) Η διάκριση καταργήθηκε από τον Ιουστινιανό Σημασία της διάκρισης

12 Πράγματα αντικαταστατά και μη  Κατά γένος ορισμένα  Όσα στις συναλλαγές λαμβάνονται κατά βάρος, αριθμό ή μέτρο Π. χ. Σιτάρι, κρασί, ελιές  Κατά είδος ορισμένα  Όσα λαμβάνονται με τα ατομικά χαρακτηριστικά τους Π. χ. Άλογο, σπίτι, βιβλίο  Ο ΑΚ ( άρθρο 950) ορίζει τα αντικαταστατά όπως στο ΡΔ  Η διάκριση έχει σημασία για τον προσδιορισμό της ευθύνης σε περίπτωση απώλειας του οφειλόμενου πράγματος

13 Πράγματα αναλωτά και μη  Αναλωτά είναι όσα προορίζονται κατά προορισμό για την κατανάλωση  Π. χ. Λάδι, ψωμί, φρούτα  Με τα αναλωτά εξομοιώνονται και τα χρήματα  Ο ΑΚ ( άρθρο 951) ορίζει τα αναλωτά  Κατά το άρθρο 952, αναλωτά είναι και όσα κινητά προορίζονται για εκποίηση

14 Πράγματα διαιρετά και αδιαίρετα  Αδιαίρετα είναι όσα δεν μπορούν να διαιρεθούν χωρίς να υποστεί βλάβη η οικονομική τους αξία  Μπορούν να χωριστούν μόνο σε ιδανικά μέρη  Π. χ. Ζώα, έργα τέχνης  Διαιρετά είναι όσα μπορούν να χωριστούν τόσο σε ιδανικά μέρη όσο και σε υλικά μέρη  Π. χ. Ύφασμα, αγρός

15 Πράγματα απλά - σύνθετα, ολότητες  Απλά : όσα έχουν φυσική συνοχή  Σύνθετα : όσα αποτελούνται από περισσότερα απλά πράγματα που έχουν συνενωθεί με ανθρώπινη ενέργεια  Π. χ. πλοίο ( D. 41, 3, 30 pr. Πομπώνιος)  Ολότητα αυθύπαρκτων πραγμάτων : σύνολο από αυτοτελή και ομοειδή πράγματα, το καθένα από τα οποία έχει αυθυπαρξία στις συναλλαγές  Π. χ. αγέλη ζώων  Μπορεί να γίνει αυτοτελώς αντικείμενο ενοχικής σχέσης ή εμπράγματου δικαιώματος  Ολότητα δικαίου : σύνολο περιουσιακών στοιχείων που συνδέονται με κοινή νομική σχέση  Π. χ. Κληρονομία, προίκα, χρημάτιο

16 Κύρια, συστατικά, παραρτήματα  Κύριο : το πράγμα που έχει ανεξάρτητη υπόσταση  Συστατικό : το πράγμα που έχει συνδεθεί με το κύριο πράγμα υλικά, κατά μόνιμο τρόπο, και λαμβάνεται μαζί του στις συναλλαγές ως όλο  Αυθύπαρκτα : π. χ. πέτρα δακτυλιδιού  Μη αυθύπαρκτα : π. χ. δέντρο σε κτήμα  Παράρτημα : κινητό με φυσική αυτοτέλεια, που έχει διατεθεί στη διαρκή εξυπηρέτηση του κύριου πράγματος ( κινητού ή ακίνητου )  Παράρτημα κινητού : η βάρκα του πλοίου  Παράρτημα ακινήτου : παράρτημα αγροτικού κτήματος ή καταστήματος

17 Κυριότητα συστατικών - παραρτημάτων  Συστατικά αυθύπαρκτα : μπορεί να υπάρχει διαφορετική κυριότητα στο κύριο και στο συστατικό  Π. χ. άλλος ο κύριος του δακτυλιδιού και άλλος ο κύριος της πέτρας  Ακολουθούν την τύχη του κύριου πράγματος  Ο κύριος του συστατικού μπορεί να ζητήσει τον αποχωρισμό, ώστε να το διεκδικήσει από τον κύριο του κύριου πράγματος  Συστατικά μη αυθύπαρκτα : ο κύριος του κύριου πράγματος είναι και κύριος του συστατικού  Π. χ. Όταν το δέντρο ριζώσει στο κτήμα, αποσβήνεται η κυριότητα του αρχικού κυρίου του δέντρου  Παραρτήματα : μπορεί να υπάρχει χωριστή κυριότητα  Σε περίπτωση αμφιβολίας, τα παραρτήματα ακολουθούν την τύχη του κύριου πράγματος

18 Καρποί  Τα πράγματα που αποκομίζονται με την εκμετάλλευση άλλου πράγματος, σύμφωνα με τον οικονομικό του προορισμό  Φυσικοί καρποί : τα οργανικά προϊόντα πράγματος που από τη φύση του παράγει καρπούς Μέχρι τον αποχωρισμό τους, αποτελούν συστατικό του κύριου πράγματος και δεν μπορεί να υπάρξει χωριστή κυριότητα Μετά τον αποχωρισμό τους, οι καρποί γίνονται αυθύπαρκτα πράγματα  Πολιτικοί καρποί : τα οικονομικά οφέλη που κατά περιόδους αποκομίζονται από περιουσιακά στοιχεία Π. χ. μίσθωμα, τόκοι

19 Νομή ( possessio)  Νομή ονομάζεται στο Ρωμαϊκό Δίκαιο η άσκηση φυσικής εξουσιάσεως επί κινητού ή ακινήτου πράγματος, με τη θέληση να εξουσιάζει κανείς το πράγμα σαν να ήταν δικό του  Στο ΡΔ η νομή αποτέλεσε αυτοτελώς αντικείμενο έννομης προστασίας  Η νομή αποτελούσε πραγματική κατάσταση ( με σημαντικές όμως έννομες συνέπειες ) και όχι δικαίωμα, όπως στον ΑΚ

20 Σχέση νομής - κυριότητας  Η νομή δεν συμπίπτει ούτε συγχέεται πάντα με την κυριότητα  Αποτελεί το περιεχόμενο του δικαιώματος της κυριότητας και  Τον τρόπο πραγματοποίησης του σκοπού να καταστεί οικονομικώς ωφέλιμο  Χωρίς τη νομή, ο κύριος δεν μπορεί να κάνει χρήση του αντικειμένου της κυριότητάς του  Είναι δυνατόν να υπάρξει νομή άνευ κυριότητας και αντίστροφα

21 Συστατικά στοιχεία της Νομής  Η φυσική εξουσίαση του πράγματος, συνήθως δι ’ εαυτόν, με σκοπό την αποκόμιση των οικονομικών ωφελειών του πράγματος  Η θέληση εξουσίασης του πράγματος ( καλείται αργότερα από τους Βυζαντινούς ψυχή δεσπόζοντος ) Σωματικό στοιχείο (corpus) Πνευματικό στοιχείο (animus)

22 Σχέση νομής – κατοχής  Η υλική σχέση με το πράγμα δεν αρκεί, από την άποψη του δικαίου, για να υπάρχει νομή  Απαιτείται να συνυπάρχει και το πνευματικό στοιχείο  Αν δεν υπάρχει το πνευματικό στοιχείο, δηλαδή η θέληση να έχει κανείς το πράγμα σαν να ήταν δικό του, δεν υφίσταται νομή αλλά κατοχή ( την οποία οι Ρωμαίοι της κλασικής περιόδους αποκαλούν possesio naturalis- φυσική νομή ).  Ο κάτοχος διαφέρει από τον νομέα, ως προς το ότι δεν συμπεριφέρεται προς το πράγμα σαν να ήταν δικό του, αλλά το χρησιμοποιεί αναγνωρίζοντας το δικαίωμα κυριότητας άλλου  Ο μισθωτής δεν θεωρείται νομέας αλλά κάτοχος, γιατί δεν θεωρεί το πράγμα δικό του αλλά ξένο  Ο κλέφτης αντίθετα είναι νομέας, γιατί κλέβει το πράγμα με την πρόθεση να το ιδιοποιηθεί

23 Προϋποθέσεις κτήσης νομής  Καθώς συστατικά της νομής είναι το corpus και το animus, προϋπόθεση για την κτήση της είναι να συμπέσει στο πρόσωπο του νομέα το υλικό με το πνευματικό στοιχείο : η φυσική εξουσίαση ( πρωτότυπα ή παράγωγα ) με τη θέληση να εξουσιάζει

24 1) Φυσική εξουσίαση, corpus  Η απόκτηση της νομής απαιτεί την πραγματική απόκτηση φυσικής εξουσίας με άμεση υλική επαφή με το πράγμα. Στην παράγωγη κτήση, η φυσική εξουσίαση αποκτάται με παράδοση  Προϋποθέτει όμως ότι ο προηγούμενος νομέας έχει εγκαταλείψει οικειοθελώς το corpus

25 E ξαιρέσεις  Ι. Όταν υπάρχει ένα ελάχιστο όριο φυσικής επαφής με το πράγμα :  Α ) Μακρά χειρί παράδοση (longa manu traditio)  Ακίνητα : Γινόταν δεκτό ότι για την απόκτηση νομής ακινήτου, αρκούσε η επίδειξη των ορίων π. χ. αγρού από ύψωμα. Για την απόκτηση νομής οικίας, αρκούσε η παράδοση των κλειδιών της  K ινητά : Γινόταν δεκτό ότι, για την απόκτηση νομής κινητού πράγματος αρκούσε, π. χ. να προσκομισθεί το πράγμα ενώπιον του αποκτώντος, ή να γίνει παράδοση των κλειδιών της αποθήκης όπου βρισκόταν το εμπόρευμα, ή να γίνει σφράγιση των πιθαριών όπου βρίσκεται ο οίνος ( σήμερα η παράδοση αυτή λέγεται « συμβολική παράδοση »)

26 Εξαιρέσεις  ΙΙ. Όταν δεν υπάρχει καθόλου υλική παράδοση του πράγματος :  Β ) Βραχεία χειρί παράδοση (brevi manu traditio)  Ο έως τώρα κάτοχος του πράγματος γίνεται και νομέας, αποκτώντας τη νομή παράγωγα, με συμφωνία με τον έως τώρα νομέα. Π. χ., ο μισθωτής γίνεται κύριος με την πώληση σε αυτόν του πράγματος  Γ ) Αντιφώνηση νομής (constitutum possessorium)  O έως τώρα νομέας του πράγματος καθίσταται κάτοχος του, παραμένοντας στην κατοχή βάσει εννόμου σχέσεως ( π. χ. μισθωτής ), κατόπιν συμφωνίας με τον νέο νομέα. Το constitutum possessorium είχε περιορισμένη χρήση στο κλασικό Ρωμαϊκό Δίκαιο και η ανάπτυξή του ανάγεται κυρίως στο μετακλασικό

27 2) Θέληση του εξουσιάζειν, Animus  Δεν μπορούν να αποκτήσουν νομή οι παράφρονες ( καθώς στερούνται βούλησης ), καθώς και τα νήπια  Ως προς την ικανότητα των ανηλίκων να αποκτούν νομή, το ζήτημα αμφισβητείτο, επεκράτησε όμως η άποψη ότι μπορούν να αποκτήσουν νομή, ακόμα και χωρίς τη γνώμη του επιτρόπου τους.  Το animus πρέπει να υπάρχει στον αποκτώντα ή σε τρίτο που ενεργεί για τον αποκτώντα, αν είναι υπεξούσιος ή δούλος του  Οι υπεξούσιοι και δούλοι αποκτούν για λογαριασμό του εξουσιαστή ή κυρίου τους, ακόμα και αν αυτός δεν το ξέρει  Αντιθέτως, με ελεύθερο αντιπρόσωπο, μη υπεξούσιο του αποκτώντος, ή με δούλο τρίτου δεν μπορούσε να αποκτηθεί η νομή  Εξαιρέσεις στον κανόνα αυτό : ο επιμελητής περιουσίας (procurator) και ο επίτροπος αποκτούν νομή για λογαριασμό αυτού που εκπροσωπούν

28 Απώλεια της νομής  Αν χαθεί το πράγμα, χωρίς να ξέρει ο νομέας που ευρίσκεται  Αν η νομή ασκείται μέσω θεματοφύλακα που κατέχει το πράγμα, αλλά αποκτήσει πρόθεση ιδιοποιήσεώς του, αν ο θεματοφύλακας δεν εξαφανίσει το πράγμα ο παρακαταθέτης δεν χάνει τη νομή.  Αν η νομή ασκείται μέσω τρίτου ( π. χ. δούλου ) και αυτός απώλεσε τη φυσική εξουσία επί του πράγματος γιατί απεβίωσε ή κατέστη παράφρων, ο νομέας διατηρεί προσωρινά τη νομή animo, έως ότου ανακτήσει την φυσική εξουσία επί του πράγματος. Μπορεί όμως να τη χάσει αργότερα animo ( αν δεν επιχειρήσει να ανακτήσει την κατοχή του πράγματος ) ή corpore ( αν περιέλθει στην κατοχή άλλου )  Σε περίπτωση αιχμαλωσίας ρωμαίου πολίτη, επέρχεται απώλεια της corpore νομής των πραγμάτων του. Θεωρείται όμως ότι μετά την επάνοδο από την αιχμαλωσία του αποκτά νέα νομή  Με το θάνατο του νομέα, η νομή του αποσβέννυται. Η νομή δεν μεταβιβάζεται στους κληρονόμους του, καθώς δεν θεωρείται δικαίωμα. Ο κληρονόμος νέος νομέας μπορεί όμως να προσμετρήσει στο χρόνο του, και επί χρησικτησίας, τη νομή αυτού που προηγήθηκε

29 Ισχύον Δίκαιο  Ο ΑΚ ( άρθρα ) υιοθετεί το περί νομής σύστημα του Ρωμαϊκού Δικαίου, διατηρώντας τη διάκριση μεταξύ νομής και κατοχής. Για την κτήση της νομής απαιτείται η συνύπαρξη του corpus και του animus ( άρθρο 974)  Η μεταβίβαση της νομής μπορεί να γίνει με απλή συμφωνία μεταξύ μεταβιβάζοντος και αποκτώντος ( άρθρο 976) και με αντιφώνηση της νομής ( άρθρο 977)  Μία περίπτωση συμβολικής παράδοσης της νομής προβλέπεται στο άρθρο 978, όπου η μετάθεση της νομής εμπορευμάτων και εν γένει κινητών πραγμάτων αποθηκευμένων σε αποθήκη, ή που έχουν παραληφθεί από μεταφορέα με την έκδοση αποθετηρίου εγγράφου ή φορτωτικής, γίνεται με τη μεταβίβαση του αποθετηρίου εγγράφου ή της φορτωτικής  Η απώλεια της νομής γίνεται όπως και στο Ρωμαϊκό Δίκαιο ( άρθρο 981), ορίζεται όμως ρητώς ότι παροδικό κώλυμα προς άσκηση της εξουσίας δεν επιφέρει την απώλειά της  Σε αντίθεση όμως προς το Ρωμαϊκό Δίκαιο, ο Αστικός Κώδικας θεωρεί τη νομή δεκτική ειδικής και καθολικής διαδοχής, και αναγνωρίζει, ως αναγκαία συνέπεια της καθιερώσεως του θεσμού της οριζοντίου ιδιοκτησίας, την νομή κατά διαιρετά μέρη ( άρθρο 993)


Κατέβασμα ppt "ΔΙΚΑΙΟ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΑ - ΝΟΜΗ. Το πράγμα στο κλασικό Ρωμαϊκό Δίκαιο  Το πράγμα ( res ) έχει δύο έννοιες :  Στενή έννοια : κάθε φυσικό αντικείμενο."

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Διαφημίσεις Google