Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Λεξικολογία-Λεξικογραφία Γαβριηλίδου Ζωή Λέκτορας Ελληνικής Γλώσσας Π.Τ.Ν-Δ.Π.Θ.

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Παρουσίαση με θέμα: "Λεξικολογία-Λεξικογραφία Γαβριηλίδου Ζωή Λέκτορας Ελληνικής Γλώσσας Π.Τ.Ν-Δ.Π.Θ."— Μεταγράφημα παρουσίασης:

1

2 Λεξικολογία-Λεξικογραφία Γαβριηλίδου Ζωή Λέκτορας Ελληνικής Γλώσσας Π.Τ.Ν-Δ.Π.Θ

3 Α. ΛΕΞΙΚΟΛΟΓΙΑ

4 Λεξικολογία και συναφείς επιστήμες Λεξικολογία : μελετά το γλωσσικό σημείο στο σύνολό του και ασχολείται με τα λεξικά μορφήματα Λεξικολογία : μελετά το γλωσσικό σημείο στο σύνολό του και ασχολείται με τα λεξικά μορφήματα Λεξικογραφία : κλάδος που ασχολείται θεωρητικά και πρακτικά με τη σύνταξη λεξικών Λεξικογραφία : κλάδος που ασχολείται θεωρητικά και πρακτικά με τη σύνταξη λεξικών Σημειολογία : μελέτη κωδίκων σημείων Σημειολογία : μελέτη κωδίκων σημείων Σημασιολογία : μελέτη σημαινομένου Σημασιολογία : μελέτη σημαινομένου

5 Η λεξικολογία είναι : Περιγραφική, όταν περιγράφει συγχρονικά το λεξιλόγιο μιας γλώσσας (μονοσημία, πολυσημία, ομωνυμία, ιδιωτισμοί, σύνθεση-παραγωγή, συνωνυμικά-αντωνυμικά πεδία) Περιγραφική, όταν περιγράφει συγχρονικά το λεξιλόγιο μιας γλώσσας (μονοσημία, πολυσημία, ομωνυμία, ιδιωτισμοί, σύνθεση-παραγωγή, συνωνυμικά-αντωνυμικά πεδία) Ιστορική, όταν εξετάζει διαδοχικά το λεξιλόγιο (ετυμολογία) Ιστορική, όταν εξετάζει διαδοχικά το λεξιλόγιο (ετυμολογία) Εφαρμοσμένη, όταν ασχολείται με τη συστηματική διδασκαλία του λεξιλογίου πρώτης ή δεύτερης γλώσσας Εφαρμοσμένη, όταν ασχολείται με τη συστηματική διδασκαλία του λεξιλογίου πρώτης ή δεύτερης γλώσσας

6 Το λεξιλόγιο Διακρίνουμε ανάμεσα σε λεξιλόγιο (lexique) που είναι το σύνολο των λεξικών μονάδων της γλώσσας ως συστήματος και λεξιλόγια (vocabulaires) που είναι το σύνολο των λεξικών μονάδων που εμφανίζονται στο λόγο. Διακρίνουμε ανάμεσα σε λεξιλόγιο (lexique) που είναι το σύνολο των λεξικών μονάδων της γλώσσας ως συστήματος και λεξιλόγια (vocabulaires) που είναι το σύνολο των λεξικών μονάδων που εμφανίζονται στο λόγο. Μονάδα του λεξιλογίου είναι το λέξημα, ενώ των λεξιλογίων η λέξη π.χ. ΠΑΙΔΙ : παιδιά, παιδιών, παιδιού Μονάδα του λεξιλογίου είναι το λέξημα, ενώ των λεξιλογίων η λέξη π.χ. ΠΑΙΔΙ : παιδιά, παιδιών, παιδιού

7 Είδη λέξεων Γραμματική Γραμματική Φωνολογική Φωνολογική Ορθογραφική Ορθογραφική Υπάρχουν αναντιστοιχίες (πέρασε/ άδεια/κιλό-κυλώ/λέγονταν-λεγόντουσαν) Υπάρχουν αναντιστοιχίες (πέρασε/ άδεια/κιλό-κυλώ/λέγονταν-λεγόντουσαν)

8 Μονάδα λεξικολογίας Λεξική μονάδα : σημαίνουσα μονάδα που ως προς τη μορφή μπορεί να ταυτίζεται με τη λέξη (πετρέλαιο) ή και να την ξεπερνά (μαύρος χρυσός), χωρίς όμως να ταυτίζεται με σύνολο λέξεων που συνδυάζονται ελεύθερα (σύνταξη) Λεξική μονάδα : σημαίνουσα μονάδα που ως προς τη μορφή μπορεί να ταυτίζεται με τη λέξη (πετρέλαιο) ή και να την ξεπερνά (μαύρος χρυσός), χωρίς όμως να ταυτίζεται με σύνολο λέξεων που συνδυάζονται ελεύθερα (σύνταξη) Μονολεκτική λεξική μονάδα / μη μονολεκτική λεξική μονάδα (λεξική φράση) Μονολεκτική λεξική μονάδα / μη μονολεκτική λεξική μονάδα (λεξική φράση)

9 Οι λεξικές φράσεις διακρίνονται σε Ονοματικές (Ε+Ο, Ο+Ογεν, Ο+Ο) Ονοματικές (Ε+Ο, Ο+Ογεν, Ο+Ο) Ρηματικές Ρηματικές Λεξικοσυντακτικές Λεξικοσυντακτικές

10 Λεξικοποίηση Διαδικασία κατά την οποία μια ελεύθερη φράση μετατρέπεται σε λεξική (πβ. Βαθμός παγίωσης). Η λεξικοποίηση αφαιμάσσει τη σύνταξη και εμπλουτίζει το λεξιλόγιο. Διαδικασία κατά την οποία μια ελεύθερη φράση μετατρέπεται σε λεξική (πβ. Βαθμός παγίωσης). Η λεξικοποίηση αφαιμάσσει τη σύνταξη και εμπλουτίζει το λεξιλόγιο. Στον αντίποδα της λεξικοποίησης βρίσκεται η γραμματικοποίηση. Η γραμματικοποίηση αφαιμάσσει το λεξιλόγιο και εμπλουτίζει τη σύνταξη. Στον αντίποδα της λεξικοποίησης βρίσκεται η γραμματικοποίηση. Η γραμματικοποίηση αφαιμάσσει το λεξιλόγιο και εμπλουτίζει τη σύνταξη.

11 Κριτήρια εντοπισμού λεξικοποίησης (παγίωσης) Φωνολογικά (πνευστική ενότητα) Φωνολογικά (πνευστική ενότητα) Γραφής Γραφής Μορφολογικά (περιορισμοί ως προς τον αριθμό, το χρόνο, κτλ) Μορφολογικά (περιορισμοί ως προς τον αριθμό, το χρόνο, κτλ) Συντακτικά (σειρά των όρων, παρεμβολή, αδυναμία παράταξης και αντικατάστασης από αντωνυμία, ονοματοποίηση) Συντακτικά (σειρά των όρων, παρεμβολή, αδυναμία παράταξης και αντικατάστασης από αντωνυμία, ονοματοποίηση) Σημασιολογικά (μη αθροιστική σημασία και μη δυνατότητα αντικατάστασης από συνώνυμα) Σημασιολογικά (μη αθροιστική σημασία και μη δυνατότητα αντικατάστασης από συνώνυμα)

12 Συνωνυμία - Ομωνυμία - Πολυσημία Συνωνυμία : 1 σημαινόμενο και πολλά σημαίνοντα Συνωνυμία : 1 σημαινόμενο και πολλά σημαίνοντα Καθαρός Καθαρός Σύσταση (σύνολο στοιχείων που αποτελούν σώμα / η ενέργεια του συνιστώ, ένωση ατόμων ή δημιουργία σύσταση εταιρίας/ η ενέργεια του συστήνω / διεύθυνση Σύσταση (σύνολο στοιχείων που αποτελούν σώμα / η ενέργεια του συνιστώ, ένωση ατόμων ή δημιουργία σύσταση εταιρίας/ η ενέργεια του συστήνω / διεύθυνση

13 Β. ΛΕΞΙΚΟΓΡΑΦΙΑ

14 Ιστορία των λεξικών Σουμέριοι (λίστες λέξεων στο έπος του Γκιλγκαμές : καταγραφή του κόσμου/ ένα αντικείμενο υπάρχει μόνο αν έχει όνομα) Σουμέριοι (λίστες λέξεων στο έπος του Γκιλγκαμές : καταγραφή του κόσμου/ ένα αντικείμενο υπάρχει μόνο αν έχει όνομα) Κατάκτηση Σουμερίων από Ακκάδες (2340 π.Χ) ανάγκη ‘δίγλωσσου λεξικού’ Κατάκτηση Σουμερίων από Ακκάδες (2340 π.Χ) ανάγκη ‘δίγλωσσου λεξικού’ Κλασική Ελλάδα (γλώσσαι) ανάγκη ανάγνωσης Ομήρου, κατανόησης διαλέκτων και νομοθεσίας Κλασική Ελλάδα (γλώσσαι) ανάγκη ανάγνωσης Ομήρου, κατανόησης διαλέκτων και νομοθεσίας Ρωμαίοι : ανάγκη κατανόησης Ελλήνων φιλοσόφων και ρητόρων Ρωμαίοι : ανάγκη κατανόησης Ελλήνων φιλοσόφων και ρητόρων Φώτιος : Λεξικόν (κομψές συνθέσεις ρητόρων) Φώτιος : Λεξικόν (κομψές συνθέσεις ρητόρων) Λεξικό της Σούδας Λεξικό της Σούδας

15 Είδη Λεξικών Ορθογραφικά Ορθογραφικά Εγκυκλοπαιδικά Εγκυκλοπαιδικά Ερμηνευτικά Ερμηνευτικά Ετυμολογικά Ετυμολογικά Αντίστροφα Αντίστροφα Αντιλεξικά (ή αναλογικά λεξικά) Αντιλεξικά (ή αναλογικά λεξικά) Δίγλωσσα Δίγλωσσα Παιδικά Παιδικά Σχολικά Σχολικά Ηλεκτρονικά Ηλεκτρονικά Νεολογισμών (Πρωίας) Νεολογισμών (Πρωίας)

16 Τι πληροφορίες παίρνουμε; Γλωσσικές (ορισμοί, συνώνυμα, αντίθετα, ετυμολογία, παραγωγή, σύνθεση, χρήση) Γλωσσικές (ορισμοί, συνώνυμα, αντίθετα, ετυμολογία, παραγωγή, σύνθεση, χρήση) Εγκυκλοπαιδικές (σχετικά με Τέχνη, Ιστορία, Τεχνολογία, Κύρια Ονόματα>συχνά υπάρχουν εικονογραφήσεις) Εγκυκλοπαιδικές (σχετικά με Τέχνη, Ιστορία, Τεχνολογία, Κύρια Ονόματα>συχνά υπάρχουν εικονογραφήσεις)

17 Δομή Λεξικών Μακροδομή (σύνολο λημμάτων)  Ειδικές εκδόσεις ανάλογα με το κοινό (π.χ. αγγλικά και γαλλικά λεξικά) Μακροδομή (σύνολο λημμάτων)  Ειδικές εκδόσεις ανάλογα με το κοινό (π.χ. αγγλικά και γαλλικά λεξικά) Μικροδομή (δομή του λεξικογραφικού άρθρου) Μικροδομή (δομή του λεξικογραφικού άρθρου)

18 Μακροδομή Επιλογές ως προς τον αριθμό λημμάτων (με βάση σώματα κειμένων και τη συχνότητα των λέξεων σε αυτά) Επιλογές ως προς τον αριθμό λημμάτων (με βάση σώματα κειμένων και τη συχνότητα των λέξεων σε αυτά) Επιλογές ως προς το επίπεδο γλώσσας (αργκό, γλώσσα νέων, χυδαιολογία) Επιλογές ως προς το επίπεδο γλώσσας (αργκό, γλώσσα νέων, χυδαιολογία) Επιλογές ως προς την καταγραφή παγιωμένων εκφράσεων (ξεχωριστό ή όχι λήμμα) Επιλογές ως προς την καταγραφή παγιωμένων εκφράσεων (ξεχωριστό ή όχι λήμμα) Επιλογές ως προς την ορθογράφηση (ρυθμιστική λειτουργία) Επιλογές ως προς την ορθογράφηση (ρυθμιστική λειτουργία)

19 Οι επιλογές γίνονται με βάση το κοινό στο οποίο απευθύνεται κάθε λεξικό

20 Ζητήματα ορολογίας Λήμμα Λήμμα Aλφαβήτηση Aλφαβήτηση Ερμήνευμα Ερμήνευμα Κεφαλάρι Κεφαλάρι Μεταγλώσσα Μεταγλώσσα Λεξικογραφικός ορισμός Λεξικογραφικός ορισμός Επίπεδο Ύφους Επίπεδο Ύφους Φωνητική καταγραφή Φωνητική καταγραφή Corpora Corpora

21 Αρετές ενός ετυμολογικού λεξικού Ανάγει τη λέξη Β στον πρόγονό της λέξη Α Ανάγει τη λέξη Β στον πρόγονό της λέξη Α Διακρίνει το λεξιλόγιο ως προς την καταγωγή του Διακρίνει το λεξιλόγιο ως προς την καταγωγή του Διαφορετικές προελεύσεις ίδιας λέξης (π.χ. υπολογιστής, φανταστικός) Διαφορετικές προελεύσεις ίδιας λέξης (π.χ. υπολογιστής, φανταστικός) Κάνει αναφορά σε κανόνες που διέπουν την εξέλιξη του φωνολογικού συστήματος Κάνει αναφορά σε κανόνες που διέπουν την εξέλιξη του φωνολογικού συστήματος Κάνει αναφορά στους μορφολογικούς κανόνες Κάνει αναφορά στους μορφολογικούς κανόνες

22 Αναφορά σε συντακτική λειτουργία Αναφορά σε συντακτική λειτουργία Επισήμανση σημασιολογικών αλλαγών Επισήμανση σημασιολογικών αλλαγών Καθορισμός διαλέκτου και περιόδου (π.χ. αν έχω λεξικό της Κ.Ν.Ε δεν βάζω διαλέκτους, αν έχω λεξικό της Ν.Ε δεν βάζω ετυμολογίες αρχαίων λέξεων) Καθορισμός διαλέκτου και περιόδου (π.χ. αν έχω λεξικό της Κ.Ν.Ε δεν βάζω διαλέκτους, αν έχω λεξικό της Ν.Ε δεν βάζω ετυμολογίες αρχαίων λέξεων) Για δάνεια ορίζω από ποια διάλεκτο και ποια περίοδο της ξένης σε ποια περίοδο και ποια διάλεκτο της αποδέκτριας Για δάνεια ορίζω από ποια διάλεκτο και ποια περίοδο της ξένης σε ποια περίοδο και ποια διάλεκτο της αποδέκτριας

23 Χρήση λεξικού στη σχολική ηλικία Χρήση κατά την επεξεργασία κειμένων (προφορικών ή γραπτών) : προσληπτική χρήση Χρήση κατά την επεξεργασία κειμένων (προφορικών ή γραπτών) : προσληπτική χρήση Χρήση κατά την παραγωγή κειμένων Χρήση κατά την παραγωγή κειμένων

24 Χρήση κατά την επεξεργασία κειμένου Τι πρόβλημα έχω να επιλύσω ; Τι πρόβλημα έχω να επιλύσω ; Πότε καταφεύγω στο λεξικό ; Πότε καταφεύγω στο λεξικό ; Σε ποιο λήμμα ψάχνω και σε ποιο σημείο του λήμματος ; Σε ποιο λήμμα ψάχνω και σε ποιο σημείο του λήμματος ; Πώς αξιοποιώ την αναζήτηση στο λεξικό ; Πώς αξιοποιώ την αναζήτηση στο λεξικό ;

25 Χρήση λεξικού κατά την παραγωγή κειμένων Προβλήματα : Συντακτικά, λεξικής επιλογής (αγγελική υπομονή / *αγγελική χαρά), κοινωνιογλωσσικά, σημασιολογικά (επιλογή συνώνυμου προς αποφυγή επανάληψης) Προβλήματα : Συντακτικά, λεξικής επιλογής (αγγελική υπομονή / *αγγελική χαρά), κοινωνιογλωσσικά, σημασιολογικά (επιλογή συνώνυμου προς αποφυγή επανάληψης)


Κατέβασμα ppt "Λεξικολογία-Λεξικογραφία Γαβριηλίδου Ζωή Λέκτορας Ελληνικής Γλώσσας Π.Τ.Ν-Δ.Π.Θ."

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Διαφημίσεις Google