Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Γλωσσική Τεχνολογία Μάθημα 3 ο : Βασικές Γλωσσολογικές Έννοιες Ι: Μορφολογία 1 Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014.

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Παρουσίαση με θέμα: "Γλωσσική Τεχνολογία Μάθημα 3 ο : Βασικές Γλωσσολογικές Έννοιες Ι: Μορφολογία 1 Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014."— Μεταγράφημα παρουσίασης:

1 Γλωσσική Τεχνολογία Μάθημα 3 ο : Βασικές Γλωσσολογικές Έννοιες Ι: Μορφολογία 1 Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014

2 Επεξεργασία Φυσικής Γλώσσας •Κυρίως γραπτή γλώσσα, κύριος στόχος η δημιουργία υπολογιστικών μοντέλων γλωσσολογικών θεωριών •Γλωσσολογικοί κανόνες και αρχές που διέπουν τα επίπεδα ανάλυσης της φυσικής γλώσσας •Εισαγωγή σε βασικές γλωσσολογικές έννοιες, ιδιαίτερα σημαντικές στην ΕΦΓ 2 Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014

3 Γλωσσολογία •Η επιστημονική μελέτη της ανθρώπινης γλώσσας ▫Μορφή (μορφολογία, φωνολογία, σύνταξη) ▫Νόημα (σημασιολογία, πραγματολογία) ▫Ευρύτερο πλαίσιο (εξελικτική, ιστορική γλωσσολογία, κοινωνιογλωσσολογία, ψυχογλωσσολογία, νευρογλωσσολογία, γλωσσική απόκτηση, ανάλυση λόγου)  Αλληλεπίδραση και με άλλες γνωστικές επιστήμες 3 Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014

4 Γενετική Θεωρία, Noam Chomsky •Ανθρώπινη (φυσική) γλώσσα: σημαντικότερο γνωσιακό σύστημα του ανθρώπου Οι ομιλητές μιας φυσικής γλώσσας κατέχουν ένα σύνολο γνώσεων που αποτελεί το το γλωσσικό τους σύστημα, έτσι όπως εκφράζεται και αναπαρίσταται από τη γραμματική •Γραμματική: σύνολο αρχών και κανόνων που καθορίζει αν μια πρόταση είναι γραμματική ή όχι Colorless green ideas sleep furiously 4 Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014

5 Γλωσσολογική Ανάλυση •Πολυεπίπεδη (μορφή, νόημα, ευρύτερο πλαίσιο) •Γλωσσική Ιεραρχία: ▫Φωνήματα  Μορφήματα*  Λέξεις ▫Φράσεις ▫Προτάσεις 5 Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014

6 Eπίπεδα ανάλυσης 6 Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014

7 Μορφολογία •Στον πυρήνα της γλωσσολ. έρευνας •Μελετά τη δομή των λέξεων, τα επιμέρους συστατικά τους, και τις σχέσεις αυτών των συστατικών ▫Προτείνει αρχές και κανόνες =>ανάλυση και δημιουργία των λέξεων *μόρφημα: η ελάχιστη μονάδα που συνδυάζει μορφή και σημασία, π.χ. αντι-μιλ-ώ 7 Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014

8 Μορφολογικές κατηγορίες Ι •Λέξεις: ▫Φέρουν έναν τόνο ▫Έχουν ολοκληρωμένη σημασία ▫Ανεπηρέαστη η εσωτερική τους δομή από τη σύνταξη ▫Μεσολαβούν παύσεις μεταξύ τους στο γραπτό λόγο  Δυσκολίες στην αναγνώριση και τα όρια των λέξεων=>χαλαρά σύνθετα : ψυχρός πόλεμος 8 Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014

9 Μορφολογικές κατηγορίες ΙΙ •Μορφήματα: ▫Ελάχιστα συστατικά των λέξεων ▫Ελεύθερα  χωρίς, με, και, σήμερα κτλ. ▫Δεσμευμένα  Θέματα* (stems)  ομορφ-, τρεχ-, ανθρωπ- κτλ.  Προσφύματα(affixes)  Προθήματα ▫δυσ- τυχος, ξε- φευγω  Επιθήματα ▫παιδ- ακι, τρεχ- ω 9 Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014

10 Θέμα VS Ρίζα •Θέμα(stem): βάση για τη δημιουργία των λέξεων, ευθύνη για σημασία. •Ρίζα(root): μόνο ετυμολογική και ιστορική αξία στην ΚΝΕ (Ralli, 1988) •Δυσδιάκριτα τα όρια των δύο στοιχείων => ▫Θέμα: βάση για δημιουργία λέξεων, ταύτιση με ρίζα σε πολλές πρισπτώσεις 10 Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014

11 Διαδικασίες σχηματισμού λέξεων Ι •Κλίση: ▫Διαδικασία σχηματισμού διαφορετικών μορφών μιας λέξης, συνδυασμός συγκεκριμένου θέματος και κλιτικών προσφυμάτων  παίζω=> έ – παιζ – α  γιατρός => γιατρ- ού •Παραγωγή ▫Διαδικασία σχηματισμού νέων λέξεων, συνδυασμός θέματος και παραγωγικού προσφύματος  όργαν(ο)=> οργαν-ώνω, οργανω-τής, οργανω-τικ(ός), οργανωτικ-ά 11 Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014

12 Διαδικασίες σχηματισμού λέξεων ΙΙ •Σύνθεση ▫Διαδικασία που δημιουργεί μορφολογικά πολύπλοκα στοιχεία από τουλάχιστον δύο θέματα  ντομάτα+σαλάτα=> ντοματοσαλάτα  αλάτι+πιπέρι=> αλατοπίπερο  δεύτερος+λεπτό=> δευτερόλεπτο  σφιχτά+αγκαλιάζω=> σφιχταγκαλιάζω 12 Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014

13 Η Μορφολογία στην ΕΦΓ Ι •Ανάλυση της ενσωματωμένης γραμματικής πληροφορίας λεξικών μορφών ▫αυτή: γ’πρόσωπο, ενικός αριθμός, αρσενικό γένος ▫τραγούδησα: α’ πρόσωπο, ενικός αριθμός, αόριστος χρόνος •Parsing σύνθετων λεξικών μορφών στα επιμέρους συστατικά τους ▫Αντιπολεμικός: αντι+πολεμ+ικ+ος 13 Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014

14 Η Μορφολογία στην ΕΦΓ ΙΙ •Αnaphora resolution: ▫Ο Κώστας συνάντησε τους φίλους του στο δρόμο και τους είπε τι του συνέβη. •Αναγνώριση μερών του λόγου(Parts of Speech) ▫Noun: ονόματα, ουσιαστικά ▫Verb: ρηματικοί τύποι ▫Adjective: επίθετα  Η ίδια κλάση ελέγχεται με το τεστ της αντικατάστασης: το καλό/κακό/χαζό κορίτσι/αγόρι/παιδί/ζώο έτρεχε/έπαιζε/χτύπησε 14 Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014

15 Άλλα μέρη του λόγου •Σχεση με ονόματα: pronouns και determiners* ▫Εκείνος, μας, εγώ, αυτών, ο, το, ένας *στη ΝΕ ταυτίζεται με το άρθρο •Αdverbs, prepositions και particles ▫συχνά, καλώς, μετά, έτσι, για, με, σε, θα, μα •Conjunctions ▫Και, αλλά, ή, είτε-είτε 15 Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014

16 Αυτόματα πεπερασμένων καταστάσεων •Finite State Automata (FSA) ▫Αναπαριστάνεται σαν γράφος  ενός συνόλου καταστάσεων  κατευθυνόμενων μεταβάσεων ▫που αντιστοιχούν σε σύμβολα ενός αλφαβήτου ▫Μια κατάσταση ορίζεται σαν αρχική ▫Μερικές καταστάσεις ορίζονται σαν τελικές Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 16

17 Αναγνώριση με FSA Ι •Είσοδος: μια «ταινία» με «κελιά». Κάθε κελί περιέχει ένα σύμβολο από την είσοδο •Η μηχανή ξεκινά από την αρχική κατάσταση: Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 17

18 Αναγνώριση με FSA ΙΙ •Σε κάθε κατάσταση, ελέγχεται ο επόμενος χαρακτήρας εισόδου ▫Αν υπάρχει μετάβαση για αυτόν τον χαρακτήρα, γίνεται η μετάβαση και η είσοδος μετακινείται 1 κελί ▫Αν δεν υπάρχει μετάβαση, η είσοδος δεν είναι αποδεκτή •Αν τελειώσουν τα κελιά εισόδου: ▫Αν η τρέχουσα κατάσταση είναι τελική, η είσοδος είναι αποδεκτή Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 18

19 Μορφολογία Ι •Εφαρμόζεται σε επίπεδο λέξης •Εξετάζει τη μορφή των λέξεων •Επηρεάζει/εται (από) τη φωνολογία •Είναι το επίπεδο ανάλυσης που συσχετίζει: ▫Αλεπού, αλεπούδες, αλεπουδάκι ▫Είμαι, ήμουν ▫Έρχομαι, ήρθα ▫… Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 19

20 Μορφολογία ΙΙ •Δύο ειδών κανόνες: ▫Ορθογραφικοί κανόνες  Ο πληθυντικός αγγλικών λέξεων σε –y σχηματίζεται με την μετατροπή του –y σε –i, και την προσθήκη – es ▫Μορφολογικοί κανόνες  Μας λένε ότι οι λέξεις fish, deer, beer δεν έχουν πληθυντικό  Ο πληθυντικός την λέξης goose γίνεται με αλλαγή του φωνήεντος (geese) Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 20

21 Μορφολογική Ανάλυση •Το πρόβλημα της: ▫αναγνώρισης ότι μια λέξη (όπως αλεπούδες) αποσυντίθεται σε μορφήματα (αλεπ + ούδες), και ▫η δημιουργία μιας δομημένης αναπαράστασης για αυτό το γεγονός, •ονομάζεται μορφολογική ανάλυση (morphological parsing) •Parsing: η διαδικασία της παραγωγής κάποιας μορφής γλωσσικής πληροφορίας για κάποια είσοδο Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 21

22 Υπολογιστική μορφολογία •Η αυτόματη (μέσω μηχανής) αντιστοίχηση μιας λέξης με τις μορφολογικές πληροφορίες που την χαρακτηρίζουν ▫Μορφολογική ανάλυση (parsing)  Αλεπούδες: αλεπού + ονομαστική + πληθυντικός ▫Μορφολογική παραγωγή (generation)  Αλεπού + ονομαστική + πληθυντικός: αλεπούδες Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 22

23 Αλγόριθμοι και εργασίες •Μορφολογική ανάλυση ▫Finite state transducers ▫Μορφολογικά λεξικά (ηλεκτρονικά) •Μορφολογική παραγωγή ▫Μορφολογικά λεξικά (ηλεκτρονικά) ▫Συστήματα κανόνων •Συχνές εργασίες ▫Εύρεση θέματος (stemming) ▫Λημματοποίηση: εύρεση λήμματος (lemmatization) ▫Αναγνώριση μερών του λόγου (POS tagging) ▫Αναγνώριση λέξεων/προτάσεων Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 23

24 Μορφολογική ανάλυση Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 24 •Στόχος: ▫Μορφολογική πληροφορία για την είσοδο

25 Μορφολογικός αναλυτής •Για την κατασκευή ενός μορφολογικού αναλυτή χρειαζόμαστε: ▫Λεξικό: λίστα από θέματα και προσφύματα, μαζί με βασική πληροφορία για αυτά (π.χ. μέρος του λόγου) ▫Μορφοτακτικοί κανόνες (morphotactics): το μοντέλο της οργάνωσης των μορφημάτων  ποιοι τύποι μορφημάτων μπορούν να ακολουθούν άλλα μορφήματα μέσα σε μια λέξη ▫Ορθογραφικοί κανόνες: περιγράφουν τις αλλαγές που συμβαίνουν όταν συνδυάζονται μορφήματα  city + s → cities (και όχι citys) Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 25

26 Προσεγγίσεις •Προσεγγίσεις για την κατασκευή μορφολογικών αναλυτών ▫Αποκλειστική χρήση λεξικού ▫Χρήση λεξικού και κανόνων  Finite state transducers  Finite state automata ▫Αποκλειστική χρήση κανόνων Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 26

27 Προσεγγίσεις Ι: Χρήση λεξικού •Το λεξικό απαριθμεί όλες τις λέξεις και τις πληροφορίες που την χαρακτηρίζουν •Δεν υπάρχουν κανόνες …? •Εύκολη ανάλυση/παραγωγή •Μεγάλο μέγεθος (αγγλικά) ▫Ελληνικά, Γαλλικά; ▫Αραβικά, Τούρκικα; ▫Κινέζικα; Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 27

28 Προσεγγίσεις ΙΙ: Λεξικό + κανόνες (1) Λεξικό: Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 28

29 Προσεγγίσεις ΙΙ: Λεξικό + κανόνες (2) Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 29

30 Μορφολογικός αναγνωριστής •Μια συμβολοσειρά από χαρακτήρες, είναι έγκυρη λέξη; •Ενσωμάτωση των «υπο-λεξικών» στο FSA των κανόνων: Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 30

31 Μορφολογική ανάλυση •Αυτόματα πεπερασμένων καταστάσεων (FSA) ▫Αναγνώριση ▫Μορφολογία ενός επιπέδου •Finite state transducers (FST) ▫Μορφολογία δύο επιπέδων ▫Παράγουν έξοδο, ανάλογα με την είσοδο •Όπως και στην περίπτωση των FSA, τόσο το λεξικό όσο και οι μορφοτακτικοί κανόνες μπορούν να αναπαρασταθούν από FSTs Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 31

32 Μορφολογία δύο επιπέδων •Επιφανειακή (surface) μορφή: λέξη όπως απαντάται στο κείμενο •Λεξιλογική (lexical) μορφή: η ακολουθία των μορφολογικών χαρακτηριστικών •Μορφολογία δύο επιπέδων: αντιστοίχιση μεταξύ επιφανειακού/λεξιλογικού επιπέδου  Λεξιλογικό επίπεδο  Επιφανειακό επίπεδο Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 32

33 Ορθογραφικοί κανόνες (1) •Οι μέθοδοι που περιγράφηκαν αναγνωρίζουν λέξεις όπως «fox» και «goose» •Όμως η απλή συνένωση μορφημάτων δεν λειτουργεί όταν απαιτούνται ορθογραφικές προσθήκες ▫foxs: αποδεκτό, foxes: απορριπτέο Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 33

34 Ορθογραφικοί κανόνες (2) •Μπορούν να ειδωθούν σαν μετασχηματισμός: ▫Δέχεται μια συνένωση μορφημάτων (ενδιάμεσο επίπεδο) ▫Παράγει την επιφανειακή μορφή της λέξης Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 34

35 Ορθογραφικοί κανόνες (3) •Λεξιλογικό επίπεδο •Ενδιάμεσο επίπεδο •Επιφανειακό επίπεδο Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 35

36 Ορθογραφικοί κανόνες (4) •«Εισαγωγή ενός e στην ταινία επιφανειακού επιπέδου, όταν η ταινία του λεξιλογικού επιπέδου έχει ένα μόρφημα που τελειώνει σε x (ή z) και το επόμενο μόρφημα είναι το -s» •Chomsky and Halle (1968) notation: Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 36

37 Ορθογραφικοί κανόνες (5) •Αναπαράσταση του ορθογραφικού κανόνα σαν FST, πίνακας μεταβάσεων Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 37

38 Συνδυάζοντας λεξικό και κανόνες (1) •Το FST λεξικού αντιστοιχίζει το λεξιλογικό επίπεδο στο ενδιάμεσο επίπεδο, που αναπαριστά απλές συνενώσεις μορφημάτων •Ένα σύνολο από FST κανόνων τρέχουν παράλληλα/σειριακά αντιστοιχίζοντας το ενδιάμεσο στο επιφανειακό επίπεδο •Ο FST λεξικού και οι FST των ορθογραφικών κανόνων σχηματίζουν μια αλληλουχία (cascade) Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 38

39 Συνδυάζοντας λεξικό και κανόνες (2) Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 39

40 FSTs και ασάφεια •Η ανάλυση είναι δυσκολότερη της παραγωγής ▫Λόγω ασάφειας: π.χ. foxes  fox +V +3Sg  fox +N +PL •Η αποσαφήνιση δεν μπορεί να γίνει χωρίς τα συμφραζόμενα ▫Ο FST πρέπει να δημιουργήσει και τις δύο αναλύσεις •Ασάφεια μπορεί να προκληθεί και εξαιτίας πολλαπλών πιθανών μονοπατιών, ή λόγω μεταβάσεων Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 40

41 Αναγνώριση θέματος •Stemming: η εύρεση της ρίζας/θέματος μιας λέξης •Συνήθως δεν χρησιμοποιείται λεξικό •Χρησιμοποιείται σε εφαρμογές ανάκτησης πληροφορίας και ταξινόμησης κειμένων •Η βελτίωση που επιφέρει στην ανάκτηση πληροφορίας δεν είναι πάντα αξιόλογη •Χρησιμοποιείται στην μείωση διαστατικότητας, όταν εφαρμόζεται μηχανική μάθηση Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 41

42 Porter stemmer (1980) •Ευρέως διαδεδομένος stemmer (Αγγλικά) •Βασίζεται σε ένα σύνολο κανόνων, που εφαρμόζονται σειριακά ▫ATIONAL → ATE (relational → relate) ▫ING → if stem contains vowel (motoring → motor) •Παραδείγματα λαθών: ▫organization → organ, doing → doe •Παραδείγματα παραλείψεων: ▫matrices → matrix, explain → explanation http://www.tartarus.org/~martin/PorterStemmer/ Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 42

43 Βιβλιογραφία •Αγγελική Ράλλη, 2005. Μορφολογία. Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα •Κεφάλαια 2 & 3 από το εγχειρίδιο «Speech and Language Processing» των D. Jurafsky και J.H. Martin, 2η έκδοση, Pearson, 2009 Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014 43


Κατέβασμα ppt "Γλωσσική Τεχνολογία Μάθημα 3 ο : Βασικές Γλωσσολογικές Έννοιες Ι: Μορφολογία 1 Ακαδημαϊκό Έτος 2013- 2014."

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Διαφημίσεις Google