Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή Θοδωρής Χαλιμούρδας Ψυχολόγος MSc, υποψήφιος διδάκτορας Ιατρικής Σχολής Παν/μιου Αθηνών Θεραπευτής Συμπεριφοράς (EABCT) Α΄

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Παρουσίαση με θέμα: "Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή Θοδωρής Χαλιμούρδας Ψυχολόγος MSc, υποψήφιος διδάκτορας Ιατρικής Σχολής Παν/μιου Αθηνών Θεραπευτής Συμπεριφοράς (EABCT) Α΄"— Μεταγράφημα παρουσίασης:

1 Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή Θοδωρής Χαλιμούρδας Ψυχολόγος MSc, υποψήφιος διδάκτορας Ιατρικής Σχολής Παν/μιου Αθηνών Θεραπευτής Συμπεριφοράς (EABCT) Α΄ Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Αιγινήτειο Νοσοκομείο

2 22 Καταναγκαστικού τύπου φυσιολογικές συμπεριφορές  «Χτύπα ξύλο», «Πιάσε κόκκινο», «ο τυχερός μου αριθμός», «Τρίτη και 13», «δάγκωσε τη γλώσσα σου», «κουνήσου από τη θέση σου».  Εκφράσεις που όλοι μας έχουμε πει όταν θέλουμε να μας πάνε καλά τα πράγματα ή να αποτρέψουμε το κακό, τη γρουσουζιά, μια άσχημη εξέλιξη με έναν μαγικό τρόπο.  Συχνά επίσης όλοι μας έχουμε εμβόλιμες σκέψεις, όπως επαναλήψεις εικόνων, λέξεων ή κάποιου μουσικού ρυθμού ή τραγουδιού που κολλάει στο μυαλό μας και δεν φεύγει εύκολα.  Όλα όμως τα παραπάνω, παρά τον καταναγκαστικό χαρακτήρα που παίρνουν ορισμένες φορές, βρίσκονται σε φυσιολογικό πλαίσιο. Συνδέονται με εκδηλώσεις του πολιτισμού μας και δεν συνιστούν παθολογικές συμπεριφορές.

3 33 Καταναγκαστικού τύπου παθολογικές συμπεριφορές  Όταν δαπανάται χρόνος πάνω από μια ώρα την ημέρα και εμποδίζεται η λειτουργικότητα του ατόμου, τότε μιλάμε για πρόβλημα.

4 44 Επιδημιολογικά στοιχεία για την Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή Εκδηλώνεται στο 2% – 3% του γενικού πληθυσμού. Η μέση ηλικία έναρξης υπολογίζεται στα 19 έτη. Στο 21% των περιπτώσεων η διαταραχή ξεκινάει στα 10. Η έναρξη της διαταραχής μετά τα 50 θεωρείται ασυνήθιστη. Ζητούν συνήθως βοήθεια μετά από 9-10 χρόνια, είτε για ιδεοψυχαναγκαστικά προβλήματα, είτε για κάποιο άλλο λόγο, δεδομένου πως η ΙΨΔ συνυπάρχει κατά 67% με άλλες διαταραχές (π.χ. πανικός, κατάθλιψη κα). 43% περίπου των πασχόντων δεν μπορεί να δουλέψει American Psychiatric Association, (2007). Θεραπεία ασθενών με Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, Κατευθυντήριες Οδηγίες της Αμερικάνικης Ψυχιατρικής Εταιρείας, Μετάφραση: Βαϊδάκης Ν, Ρούκας Δ, Κιούλος Κ. Επιμ.: Παπαδημητρίου Γ.Ν., Βαϊδάκης Ν. Αθήνα: Ιατρικές εκδόσεις Λίτσας 2010.

5 55 Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (ΙΨΔ) Χαρακτηρίζεται από: Ιδεοληψίες Καταναγκασμούς (ή Τελετουργίες)

6 66 Ιδεοληψίες Οι ιδεοληψίες (obsession) είναι επίμονες, ανεπιθύμητες ιδέες, παρορμήσεις, αμφιβολίες και εικόνες, που το άτομο τις βιώνει ως εισβολή στη ροή της σκέψης του ή έχουν ακατάλληλο, ακατανόητο ή δυσφορικό χαρακτήρα. Η αγγλική λέξη για την ιδεοληψία είναι obsession, (από τη λατινική obsidere=πολιορκώ), δηλ. οι ιδεοληψίες πολιορκούν τη σκέψη του ατόμου, χωρίς να το αφήνουν να ηρεμήσει. Το άτομο που τις έχει: Τις θεωρεί ξένες προς τον εαυτό του Προσπαθεί να τις αγνοήσει Νιώθει άγχος, δυσφορία, ανασφάλεια

7 77 Καταναγκασμοί ή Τελετουργίες  Όταν εμφανίζονται οι ιδεοληψίες ακολουθούν οι τελετουργίες ή οι καταναγκασμοί. Είναι φυσικές ή νοητικές πράξεις, στις οποίες το άτομο νιώθει ότι οδηγείται, προκειμένου: Να αποτρέψει «μαγικά» ένα φοβογόνο γεγονός Να ακυρώσει κάποια σκέψη ή να μειώσει το άγχος ή τη δυσφορία

8 88 Μηχανισμός δράσης ιδεοληψιών και καταναγκασμών Ιδεοληψία Απειλή Άγχος Εξουδετέρωση άγχους μέσω: Συμπεριφοράς, δηλαδή: Σκέψης, δηλαδή: Καταναγκασμοί (ή τελετουργίες) Νοητικοί Καταναγκασμοί Αποφυγές (ή τελετουργίες) Διαβεβαιώσεις Οι τελετουργίες στοχεύουν στο άγχος, το οποίο μειώνουν προσωρινά, ωστόσο δεν έχουν καμία δράση στην παρουσία των ιδεοληψιών

9 (1) Ξένες (2) Προμήνυμα βλάβης ΣΥΜΠΕΡΙΦΕΡΟΛΟΓΙΚΗ Ανακούφιση από άγχος Ακύρωση ιδεοληψιών Πρόληψη βλάβης που προμηνύουν οι ιδεοληψίες Συγκεκαλυμμένος καταναγκασμός (γνωσιακή, νοητική αποφυγή) ΝΟΗΤΙΚΗ (ΓΝΩΣΙΑΚΗ) 1. Καταναγκασμός (τελετουργία) 2. Αποφυγή 3. Διαβεβαίωση

10 10 Συνοπτικά τα είδη ιδεοληψιών και τελετουργιών είναι: Ιδεοληψίες Ιδεοληψίες Καταναγκασμοί Καταναγκασμοί Επιθετικότητας Μόλυνσης Θρησκευτικού τύπου Συμμετρίας- Ακρίβειας Σεξουαλικού τύπου Αμφιβολίας Νοητικοί Τελετουργίες κάθαρσης Τακτοποίησης Επαναλήψεις Ελέγχου Παρασυσσώρευσης (hoarding)

11 11 Αιτιοπαθογένεια Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής

12 12 Α ιτιοπαθογένεια ΙΔΨ διαταραχής Το μοντέλο εξήγησης της ΙΨΔ, όπως και σε όλες τις ψυχικές διαταραχές, είναι πολυπαραγοντικό.

13 13 Πολυπαραγοντικό Μοντέλο ΙΨΔ ΠαράγοντεςΠροδιαθεσιακοίΕκλυτικοίΔιατήρησης Βιολογικοί Ψυχολογικοί Κοινωνικοί

14 14 Πως προκαλείται η ΙΨΔ Δεν έχει δοθεί ασφαλής απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα. Το μοντέλο εξήγησης της ΙΨΔ, όπως και σε όλες τις ψυχικές διαταραχές, είναι πολυπαραγοντικό (δεν αρκεί ένας παράγοντας για να έχουμε καύσωνα αλλά χρειάζεται άπνοια, υγρασία, κα). Γενετικοί και βιολογικοί παράγοντες καθιστούν κάποιον ευαίσθητο στο να αναπτύξει προβλήματα με το άγχος. Περιβαλλοντικοί και μαθησιακοί παράγοντες καθορίζουν την έκλυση και το είδος των ιδεοληψιών και καταναγκασμών που θα εμφανιστούν.

15 15 Παθοφυσιολογία ΙΨΔ Αρκετές ενδείξεις υποστηρίζουν κάποια δυσπραγία των κόγχο-μετωπιαίων- υποφλοιωδών εγκεφαλικών συστημάτων - ή φλοιο-ραβδωτό-θάλαμο-φλοιωδών νευρωνικών κυκλωμάτων. (Saxena & Rauch, 2000, Snider & Swedo, 2004)

16 OCD Περιοχές του Φλοιο-ραβδω-θάλαμο φλοιώδους κύκλωματος: αισθητικοκινητικός φλοιός, οπίσθιος, πρόσθιος, μεταιχμιακό σύστημα.

17 17 Κλινική εικόνα της ΙΨΔ Φόβος μήπως κάποιος πραγματοποιήσει ανεπιθύμητες παρορμήσεις π.χ. να μαχαιρώσει κάποιον, γεγονός που τον υποχρεώνει να κρύβει τα μαχαίρια. Φόβος μήπως υπάρχει βρωμιά, μικρόβια π.χ. πόμολα, διακόπτες, τουαλέτες, με αποτέλεσμα να πλένεται με επαναλαμβανόμενο τρόπο ή να ζητά διευκόλυνση από τους οικείους. Φόβοι, εικόνες, σκέψεις (ακούσιες) με απαγορευμένο σεξουαλικό περιεχόμενο π.χ. « μήπως μ’ αρέσει η αδερφή μου;», με αποτέλεσμα αποφυγές ή νοητικούς καταναγκασμούς. Φόβος με υβριστικό ή ανήθικο περιεχόμενο π.χ. « μήπως βρίσω τα θεία», με επαναλαμβανόμενους νοητικούς καταναγκασμούς (π.χ. προσευχές). Δυσφορία όταν τα πράγματα δεν είναι σε τάξη και συμμετρία, π.χ. ένα κάδρο ή τα ρούχα (με ή χωρίς μαγική σκέψη), με αποτέλεσμα καταναγκασμούς τακτοποίησης.

18 18 Φόβος – Άγχος – Αηδία Η αγχώδης διαταραχή τυπικά εννοείται ως μια αντίδραση που αντανακλά δύο αλληλοσυνδεόμενα συναισθήματα, το φόβο και το άγχος. (Barlow, 2002, 2000, Rosen & Schulkin, 1998). Πρόσφατες έρευνες υποδηλώνουν ότι ο φόβος είναι μια αμυντική αντίδραση του οργανισμού στη παρουσία κάποιας απειλής, ενώ το άγχος είναι μια προπαρασκευαστική αντίδραση του οργανισμού σε μια απειλή που ενδέχεται να συμβεί. ( Barlow, 2002, Davis, 2006, Lang, Davis, & Öhman, 2000, Quinn & Fanselow, 2006, Walker & Davis,1997)

19 19 Φόβος – Άγχος – Αηδία Παρ’ όλο που η έρευνα της αιτιολογίας και διατήρησης των αγχωδών διαταραχών έχει εστιάσει κυρίως στο φόβο και στο άγχος, πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως κάποιες αγχώδεις διαταραχές (π.χ. αραχνοφοβία, μόλυνση που σχετίζεται με την ΙΨΔ, φοβία αίματος/ενέσεων/τραύματος) μπορεί να συνοδεύονται και με ένα επιπλέον συναίσθημα, την αηδία. (Woody & Teachman, 2000)

20 20 Γνωσιακή επεξεργασία των ιδεοληψιών Καθημερινά στη ροή της σκέψης μας εισβάλλουν δυσάρεστες ιδέες ή εικόνες που μπορεί να εμμένουν. Ωστόσο δεν τους δίνουμε ιδιαίτερη σημασία και η δυσφορία σιγά σιγά υποχωρεί. 20

21 21 Γνωσιακή επεξεργασία των ιδεοληψιών Οι ασθενείς με ΙΨΔ φαίνεται πως δυσφορούν υπερβολικά και βιάζονται να απαλλαγούν από αυτό το συναίσθημα, που προκύπτει από τη νοητική επεξεργασία αυτών των ιδεοληπτικών σκέψεων. Ο τρόπος που θα γίνει η επεξεργασία φαίνεται να οδηγεί ή να συμβάλει στην ΙΨΔ. 21

22 22 Γνωσιακή επεξεργασία των ιδεοληψιών Σύντηξη σκέψης πράξης, (Σκέψη = Πράξη) Υπερεκτίμηση απειλής/καταστροφολογία (η τρίχα, τριχιά), Υπερβολική υπευθυνότητα, Υπέρ – σπουδαιότητα της σκέψης, 22

23 23 Γνωσιακή επεξεργασία των ιδεοληψιών Σύντηξη σκέψης πράξης, (Σκέψη = Πράξη) «το να σκεφτώ κάτι κακό είναι σα να το κάνω, π.χ. μήπως μαχαιρώσω το παιδί μου; Μήπως σπρώξω κάποιον στις γραμμές του τρένου». Υπερεκτίμηση απειλής/καταστροφολογία (η τρίχα, τριχιά), «με μια απλή χειραψία μπορεί να κολλήσω AIDS». 23

24 Γνωσιακή επεξεργασία των ιδεοληψιών Υπερβολική υπευθυνότητα, υπερεκτιμάται η δύναμη ή η επιρροή να προκαλέσει κακό ή να προστατεύσει τους άλλους από το κακό, π.χ. «αν δε σηκώνομαι το βράδυ να ελέγχω ότι ο πατέρας μου αναπνέει στον ύπνο του, θα ‘μαι εγώ υπεύθυνη που δεν απέτρεψα το κακό». Υπέρ – σπουδαιότητα της σκέψης, πιστεύει ότι και μόνο η παρουσία μιας σκέψης μαρτυρά το τι άνθρωπος είναι, π.χ. «αν έχω βίαιες ή ανήθικες σκέψεις, αυτό σημαίνει ότι είμαι βίαιος ή ανήθικος άνθρωπος». 24

25 25 Επιπτώσεις Επαγγελματικές (π.χ. αργοπορίες), κάποιοι δεν μπορούν εργαστούν και καθόλου. Ακαδημαϊκές (π.χ. μειωμένη επίδοση, αναβλητικότητα). Κοινωνικές, περιορισμός κοινωνικών δραστηριοτήτων, προσωπικής και σεξουαλικής ευχαρίστησης. Οικογενειακές, (εντάσεις, καβγάδες) Οικονομικές (π.χ. υπέρογκοι λογαριασμοί ΕΥΔΑΠ εξαιτίας του υπερβολικού πλυσίματος). Αν παραμείνει αθεράπευτη για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να περιπλέκεται με άλλα προβλήματα, όπως π χ κατάθλιψη.

26 26 Επιπτώσεις της ΙΨΔ στην οικογένεια Επιβάρυνση Ποιότητα ζωής

27 27 Επιβάρυνση των οικογενειών των ασθενών με ΙΔΨ διαταραχή

28 28 ι. Επιβάρυνση των οικογενειών Η επιβάρυνση των οικογενειών που έχουν ένα μέλος με σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα αναφέρεται στις επιπτώσεις που προκύπτουν από τη συμβίωση μαζί του, στον τρόπο ζωής και στην υγεία των λοιπών μελών της οικογένειας (Leff, 1985, Magliano, 2007).

29 29 ιι. Επιβάρυνση των οικογενειών Οι οικογένειες ατόμων με ΙΨΔ συχνά βιώνουν μεγάλη δυσλειτουργία και έντονες διαφωνίες. Δυσκολεύονται να κατανοήσουν τα συμπτώματα. Πολύ συχνά εμπλέκονται στις καταναγκαστικές συμπεριφορές (π.χ. στους καθαρισμούς, στους ελέγχους, στην παροχή διαβεβαιώσεων) (Calvocoressi και συν. 1995). Άλλες φορές δεν ξέρουν πώς να αντιδράσουν. Ως αποτέλεσμα των παραπάνω βιώνουν θλίψη και ενοχή, ενώ συχνά επιβαρυμένοι από τις ανάγκες του ασθενούς παραμελούν τις προσωπικές και κοινωνικές τους δραστηριότητες και απομονώνονται ολοένα και περισσότερο (Steketee, 1997, Livingston-Van Noppen, 1990, Cooper, 1996, 1993).

30 30 Ποιότητα ζωής «Η υποκειμενική αντίληψη που έχει το άτομο για τη θέση του στη ζωή, σε συνάρτηση με το πλαίσιο των αξιών και των πολιτισμικών χαρακτηριστικών της κοινωνίας στην οποία ζει, καθώς και των προσωπικών στόχων, των προσδοκιών, των κριτηρίων αξιολόγησης, και των ενδιαφερόντων και ανησυχιών του» (ΠΟΥ, 1995).

31 31 Ποιότητα ζωής οικογενειών Οι συγγενείς των ασθενών με ΙΨΔ έχουν χαμηλότερη ποιότητα ζωής συγκριτικά με τον γενικό πληθυσμό. Σημαντικά χαμηλότερη στους παράγοντες της σωματικής υγείας, της ψυχολογικής ευεξίας και των κοινωνικών σχέσεων (Strengler – Wenzke και συν., 2006). Οι παράγοντες που φαίνεται να συμβάλουν στη φτωχότερη ποιότητα ζωής των συγγενών ασθενών με ΙΨΔ είναι το θηλυκό γένος, η μεγαλύτερη ηλικία, η μεγαλύτερη ενασχόληση με τον γονεϊκό ρόλο σε σχέση με το/τη σύντροφο – ασθενή (Albert και συν., 2007)

32 32 Η συμμετοχή της οικογένειας στη διαμόρφωση των συμπτωμάτων Εκφραζόμενο συναίσθημα Η διευκόλυνση που παρέχεται στα συμπτώματα

33 33 i. Εκφραζόμενο συναίσθημα Το εκφραζόμενο συναίσθημα αναφέρεται στη συναισθηματική στάση και τον τρόπο με τον οποίο ανταποκρίνονται οι σημαντικοί άλλοι απέναντι στον ασθενή με ΙΨΔ (Van Noppen και Steketee, 2008 Abramowitch, 2006, Leff και Vaughn, 1985). Το υψηλά εκφραζόμενο συναίσθημα περιλαμβάνει την άσκηση κριτικής, την επιθετικότητα και τη συναισθηματική υπερεμπλοκή των συγγενών προς τον ασθενή (Van Noppen και Steketee, 2008, Abramowitch 2006). Ειδικότερα η εχθρική κριτική και η συναισθηματική υπερεμπλοκή αποτελούν κακούς προγνωστικούς παράγοντες για τη θεραπεία (Chambless και Steketee, 1999). Ωστόσο η μη εχθρική κριτική, δηλ. η κριτική που δεν απευθύνεται στο πρόσωπο του ασθενούς, αλλά στα συμπτώματα λειτουργεί σαν καλός προγνωστικός παράγοντας στη θεραπεία (Chambless και Steketee, 1999).

34 34 ii. Διευκόλυνση στα συμπτώματα Υιοθέτηση προσαρμοστικής συμπεριφοράς στα συμπτώματα:  Συμμετοχή της οικογένειας στα συμπτώματα (καταναγκασμοί, αποφυγές και παροχή διαβεβαιώσεων) και  Η διαμόρφωση των προσωπικών και οικογενειακών συνηθειών (εργασία και ελεύθερος χρόνος) βάσει των αναγκών του ασθενή (Calvocoressi και συν. 1999, 1995).  Όσο μεγαλύτερη είναι η εμπλοκή της οικογένειας, τόσο τα συμπτώματα χειροτερεύουν και εμποδίζεται η πορεία της θεραπείας (Amir, Freshman και Foa 2000, Steketee και συν. 1998).

35 35 Θεραπείες...εάν ένας ασθενής με αγχώδη διαταραχή χρειάζεται εισαγωγή στο νοσοκομείο, εάν παραπέμπεται για ψυχοχειρουργική επειδή κάθε ψυχολογική και φαρμακολογική θεραπεία έχει αποτύχει και η τυραννία της αρρώστιας είναι αβάσταχτη, το πιο πιθανό είναι πως ο ασθενής έχει ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή... Barlow, 1988

36 36 1. Βιολογικές θεραπείες Βασικά φάρμακα είναι τα αντικαταθλιπτικά (αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης - SSRIs, SRIs, τρικυκλικά) Πλεονεκτήματα Αποδίδουν γρήγορα ενεργοποιώντας τις νευροδιαβιβαστικές ουσίες. Δεν έχουν διαπιστωθεί σοβαρές ενδείξεις σωματικής εξάρτησης. Μειονεκτήματα Έχουν ανεπιθύμητες ενέργειες πχ κεφαλαλγία, ξηροστομία, δυσκοιλιότητα, αύξηση βάρους, σεξουαλικά προβλήματα κλπ. Υπάρχει πιθανότητα υποτροπής μετά τη διακοπή τους Σε ανθεκτικότερες περιπτώσεις : Αντιψυχωσικά φάρμακα Διακρανιακός εγκεφαλικός ερεθισμός Ηλεκτροσπασμοθεραπεία (ECT) Νευροχειρουργική American Psychiatric Association, (2007). Θεραπεία ασθενών με Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, Κατευθυντήριες Οδηγίες της Αμερικάνικης Ψυχιατρικής Εταιρείας, Μετάφραση: Βαϊδάκης Ν, Ρούκας Δ, Κιούλος Κ. Επιμ.: Παπαδημητρίου Γ.Ν., Βαϊδάκης Ν. Αθήνα: Ιατρικές εκδόσεις Λίτσας 2010.

37 37 2. Ψυχολογική Θεραπεία Σύμφωνα με τις Κατευθυντήριες Οδηγίες της Αμερικάνικης Ψυχιατρικής Εταιρείας, πρώτης επιλογής θεραπεία για την ΙΔΨ δ είναι η Έκθεση και Παρεμπόδιση Απάντησης (E/ΠΑ) – Εxposure and Response Prevention (ERP), στο πλαίσιο της Γνωσιακής Συμπεριφορικής Θεραπείας (ΓΣΘ). Ωστόσο πριν την έναρξη της θεραπείας κρίνεται απαραίτητος ο οργανικός έλεγχος. American Psychiatric Association, (2007). Θεραπεία ασθενών με Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, Κατευθυντήριες Οδηγίες της Αμερικάνικης Ψυχιατρικής Εταιρείας, Μετάφραση: Βαϊδάκης Ν, Ρούκας Δ, Κιούλος Κ. Επιμ.: Παπαδημητρίου Γ.Ν., Βαϊδάκης Ν. Αθήνα: Ιατρικές εκδόσεις Λίτσας 2010.

38 38 Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (ΓΣΘ) Πλεονεκτήματα Μαθαίνει στο άτομο πώς να διαχειρίζεται το πρόβλημά του και επομένως να γίνει ο θεραπευτής του εαυτού του. Η βελτίωση διαρκεί περισσότερο από εκείνη που επιτυγχάνεται με τα φάρμακα. Μειονεκτήματα Η ΓΣΘ απαιτεί ενεργό συμμετοχή και προσπάθεια από το θεραπευόμενο (μερικοί άνθρωποι δεν είναι σε θέση να καταβάλουν το τίμημα).

39 39 3. Μικτή Θεραπεία (φαρμακοθεραπεία & ΓΣΘ) Ο συνδυασμός φαρμάκων και ΓΣΘ φαίνεται να είναι ωφέλιμος σε πολλές περιπτώσεις ατόμων με Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή.

40 40 Επιλογή θεραπευτικής προσέγγισης στην Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή

41 41 Συμπεριφορική Γνωσιακή Θεραπεία (ΓΣΘ) Είναι μια συνεργατική διαδικασία στην οποία συμμετέχουν ο θεραπευτής και ο θεραπευόμενος με κοινό στόχο την επίλυση του προβλήματος ή σε δυσκολότερες περιπτώσεις ο θεραπευόμενος να γίνει λειτουργικότερος.

42 42 Βασικές αρχές της ΓΣΘ Η ενημέρωση του θεραπευόμενου για το τι ακριβώς είναι (αλλά και τι δεν είναι) η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή, κρίνεται απαραίτητη. Προσδιορισμός στόχων «Τι θέλω να πετύχω στο τέλος της θεραπείας μου;» Οι στόχοι έχουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά: Specific -Συγκεκριμένοι Measurable - Μετρήσιμοι Achievable - Επιτεύξιμοι Repetitive - Επαναλαμβανόμενοι Time specific - Συγκεκριμένου χρόνου και διάρκειας έκθεση σε καταστάσεις που του ενεργοποιούν φόβο και αποφεύγει.

43 43 Θεραπευτική διαδικασία Δημιουργείται ένας κατάλογος από όλες τις καταστάσεις που μπορεί να προκαλέσουν άγχος και ιεραρχούνται ανάλογα με το βαθμό δυσκολίας. Στόχος είναι σιγά – σιγά ο ασθενής να αρχίσει να αντιμετωπίζει και να εκτίθεται στις καταστάσεις ξεκινώντας από την πιο εύκολη και πηγαίνοντας προοδευτικά στη δυσκολότερη.

44 44 Θεραπευτική διαδικασία Η έκθεση χρειάζεται να είναι συστηματική, επαναλαμβανόμενη, επαρκούς διάρκειας και να αφορά καταστάσεις που σχετίζονται άμεσα με την καθημερινότητα του θεραπευόμενου. Όταν σταδιακά λοιπόν ο θεραπευόμενος αντιμετωπίζει το φόβο του, διαπιστώνει μέσα από την εμπειρία του ότι αυτό που φοβάται, δεν συμβαίνει τελικά και έτσι εξοικειώνεται με την κατάσταση που αποφεύγει. Σε δεύτερο χρόνο, αλλάζει και ο καταστροφικός τρόπος σκέψης του.

45 45 Έκθεση και παρεμπόδιση αντίδρασης (Ε/ΠΑ) Διαδικασία κατά την οποία ο θεραπευόμενος έρχεται αντιμέτωπος με την κατάσταση που του προκαλεί άγχος ή/και άλλα αρνητικά συναισθήματα, μαθαίνοντας έτσι να μην τα αποφεύγει ( έκθεση ) και να παραμένει στην κατάσταση άγχους, εμποδίζοντας τον εαυτό του να κάνει καταναγκασμό ( παρεμπόδιση ). Μπουλουγούρης Γ., (1996). Φοβίες και η αντιμετώπισή τους. Αθήνα: Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα. Marks, IM., (2001). Νικήστε τις φοβίες, επιμ.: Κασβίκης Ι. Αθήνα: Εκδόσεις Μέδουσα

46 46 Ενημέρωση της οικογένειας Τι είναι η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή; ………………………………………………………... Τι δεν είναι η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή; …………………………………………………………

47 47 Αξιοποίηση της οικογένειας στη θεραπεία Κατανόηση της έκθεσης και της παρεμπόδισης αντίδρασης. Συντονισμός με τους στόχους της θεραπείας. Σταδιακή μείωση παροχών διαβεβαίωσης. Άσκηση κριτικής που απευθύνεται στα συμπτώματα και όχι στο πρόσωπο του ασθενούς.

48 48 Παρουσίαση περίπτωσης ατόμου με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή

49 49 Ατομικά δεδομένα  Η Ζ. είναι 43 χρόνων, παντρεμένη με τον Σ. 50 ετών (άνεργος τα τελευταία χρόνια, περιστασιακή εργασία), με δύο παιδιά τον Τ. (18 ετ) και τον Π. (15 ετ).  Εργάζεται σε δουλειά πολύ κατώτερη των προσόντων της.  Φαρμακευτική αγωγή: Dumyrox 100 mg, 1 – 1 - 1

50 50 Μήπως δηλητηριαστούν τα μέλη της οικογένειάς της αλλά και καλεσμένοι από το φαγητό που προετοίμασε, πχ «μήπως ο κιμάς δε συντηρήθηκε καλά στο ψυγείο» «μήπως το γάλα δεν διατηρήθηκε καλά», «μήπως δε καθάρισα καλά τις φακές» «μήπως δεν καθάρισα καλά τα πιάτα;» Με αποτέλεσμα καταναγκαστικούς ελέγχους πχ καθαρίζει επαναλαμβανόμενα το φαγητό ή να το πετάει ή τηλεφωνεί στους καλεσμένους για να βεβαιωθεί ότι είναι καλά μετά το γεύμα. Κυρίως αποφεύγει να προσκαλέσει ανθρώπους στο σπίτι της. Κυρίως πρόβλημα

51 51 Ιδεοληπτικού τύπου αμφιβολίες με καταναγκασμούς ελέγχου και αποφυγές Παραδείγματα:  «Μήπως ξέχασα το μάτι ανοιχτό και πάρει φωτιά το σπίτι», φεύγοντας για τη δουλειά της, με αποτέλεσμα επαναλαμβανόμενους καταναγκαστικούς ελέγχους.  «Μήπως πληγώσω τα συναισθήματα των άλλων» π.χ. αν το παιδί δεν έχει διαβάσει στην ιδέα «μήπως νομίσει ότι δεν τον αγαπάω, μήπως στεναχωρηθεί και φταίω εγώ», με αποτέλεσμα να αποφεύγει να του κάνει παρατήρηση.  Μήπως πραγματοποιήσει μια ανεπιθύμητη παρόρμηση π.χ. μήπως η ίδια ή κάποιο μέλος της οικογένειας το βράδυ που θα σηκωθεί για τουαλέτα μαχαιρώσει τους άλλους, γι’ αυτό κρύβει το μαχαίρι. Κυρίως πρόβλημα ΙΙ

52 52 Κυρίως πρόβλημα ΙΙΙ Ιδεοληψίες μόλυνσης και επιμόλυνσης με καταναγκασμούς ελέγχου και αποφυγές Παραδείγματα:  Μήπως μολυνθεί και μολύνει και τους άλλους όταν επιστρέφει σπίτι της. «μήπως μολύνω τους δικούς μου χαιρετώντας τους» «μήπως τα ρούχα μου είναι μολυσμένα και μολύνω και τους άλλους» Με αποτέλεσμα να αποφεύγει να αγγίξει συγγενείς και φίλους, να πλένει τα ρούχα της και να τα βάζει χωριστά από εκείνα των μελών της οικογένειας.  Φόβος μήπως μολυνθεί όταν αγγίζει χειρολαβές λεωφορείων, γι’ αυτό χρησιμοποιεί μαντηλάκι μιας χρήσης για να καθαριστεί.

53 53 Ιστορικό του προβλήματος  Παιδική ηλικία (1972) Η Ζ. αναφέρει ότι από μικρή είχε καθημερινό φόβο επειδή η μητέρα της έπεφτε συχνά σε κώμα, κυρίως τα βράδια, λόγω σακχαρώδη διαβήτη και την «ξύπναγαν» είτε χορηγώντας της ζάχαρη είτε για να τη διακομίσουν στο νοσοκομείο. «Συχνά θυμάμαι τον πατέρα μου μες τη νύχτα να φωνάζει δυνατά στη μάνα μου ‘ξύπνα Ανθή’» αναφέρει η ίδια.  1983 – 2003 Δουλεύει σε φαρμακείο όπου είχε ιδέες ότι κάτι λάθος έχει συμβεί αναφορικά με το ταμείο, τα φάρμακα ή τις συνταγές και «πολλές φορές πήγαινα στο φαρμακείο να ελέγξω».  1993 Ιδεοληψίες αναφορικά με το ότι μπορεί να συμβεί κάτι κακό στα παιδιά της ενώ κοιμούνταν, την άγχωναν τόσο πού πήγαινε να ελέγξει αν είναι σκεπασμένα, αν αναπνέουν, αν ζουν, πολλές φορές δε τα σκούνταγε και τα ξύπναγε.

54 54 Ιστορικό του προβλήματος ΙΙ  1998 Απευθύνθηκε στη γιατρό (νευρολόγος) του πατέρα της (έπασχε από Alzheimer), που της έδωσε φ.α. (Ladose 1-0-0) μέχρι το 2001, που πέθανε ο πατέρας της. «Ήμουν φορτισμένη λόγω της υγείας του μπαμπά π.χ πήρε τα φάρμακα του; Έδωσε τα φάρμακα στην μαμά; Μήπως η μαμά έπεσε σε κώμα και δεν το κατάλαβε ο μπαμπάς κλπ» αναφέρει.  2001 Πέθανε ο πατέρας της, ωστόσο εξακολουθεί να έχει την έγνοια της μάνας της, που έπασχε από σακχαρώδη διαβήτη, με τις επιπλοκές που προαναφέραμε.  2002 Έμφραγμα της μητέρας της και ανάγκη αυξημένης φροντίδας. Ανησυχία «μήπως δε πήρε τα φάρμακα η μαμά και έπεσε σε κώμα;». Με αποτέλεσμα να κάνει διαρκείς έλεγχους, αποφυγές απομάκρυνσης από το σπίτι και περιορισμός της ποιότητας ζωής.

55 55 Ιστορικό του προβλήματος ΙΙΙ  2003 Έξαρση των ήδη υπαρχόντων ιδψ προβλημάτων μετά από λάθος χορήγηση φαρμάκου σε μωρό παιδί κατόπιν οδηγίας του φαρμακοποιού. «Το πήρα βαρέως, έπεσα να πεθάνω, είχα τύψεις, δε μπορούσα να συγκεντρωθώ, δεν ήθελα να δουλέψω, έμεινα 6 μήνες, δεν άντεξα και έφυγα. Παρά το γεγονός ότι το παιδί νοσηλεύτηκε για δυο μέρες και έγινε καλά». Τότε πηγαίνει σε ψυχίατρο και ξεκινάει εκ νέου αγωγή με Ladose.  2004 Μπαίνει στο ταμείο ανεργίας και επικεντρώνεται στη φροντίδα της μητέρας της.  2006 Θάνατος μητέρας. Ενώ είναι άνεργη με διαγωνισμό παίρνει το κυλικείο στο σχολείο των παιδιών της, γεγονός που εντείνει τους ιδεοληπτικούς της φόβους, π.χ. θερμοκρασίες ψυγείων, συντήρηση τροφίμων, καθαριότητα κτλ.

56 56 Ιστορικό του προβλήματος ΙV  2007 Τα συμπτώματα συνεχίζονταν και απευθύνθηκε σε ψυχίατρο, αγωγή Dumyrox 100mg 1 –  2010 Τον Σεπτέμβρη σταματάει από το κυλικείο και αργότερα διακόπτει το Dumyrox με τη σύμφωνη γνώμη του γιατρού της και υποτροπιάζει μετά από λίγο καιρό.  2011 Έναρξη Dumyrox 100 mg 1 – 1- 1 και παραπομπή στη Μονάδα Θεραπειών Συμπεριφοράς, Αιγινήτειο Νοσοκομείο.

57 57 Ατομικό ιστορικό  Δεν αναφέρονται προβλήματα κατά την ανάπτυξή της.  Είναι το μεσαίο παιδί, τα δύο της αδέρφια είναι καλά στην υγεία τους και οι σχέσεις τους αναφέρονται καλές.  Η Ζ. είχε μέτρια σχέση με τη μητέρα της παρά το γεγονός ότι περνούσε πολύ χρόνο μαζί της. Με τον πατέρα της είχε καλή σχέση και τον περιγράφει ως στοργικό, φιλικό και ενισχυτικό «κάτι που δεν είχε η μητέρα μου».  Εμπιστευόταν τους γονείς της, ωστόσο δεν τους τα έλεγε όλα για να μη τους στεναχωρήσει «όχι για να μη με μαλώσουν».  Καλή μαθήτρια στο σχολείο, καλές σχέσεις με συμμαθητές και δασκάλους, ήθελε παραϊατρικές σχολές, δε τα κατάφερέ όμως.

58 58 Ατομικό ιστορικό ΙΙ  Αναφέρονται καλές σχέσεις με εργοδότες και συναδέρφους.  Στα 28 γνωρίζει το σύζυγό της και μετά από ένα χρόνο παντρεύτηκαν.  Ο σύζυγός της έχει σοβαρά ιατρικά προβλήματα και περιγράφεται ως απότομος, ευέξαπτος, επικριτικός και η σχέση τους δεν αναφέρεται ιδιαίτερα καλή.  Περιγράφει τον εαυτό της ως «κλειστό» άνθρωπο, εσωστρεφή που ενδιαφέρεται για τους άλλους και δίνει λύσεις στα προβλήματά τους, υπομονετική, καλή μάνα, δοτική, έχει δυσκολία να διεκδικεί, χαρακτηριστικά λέει: «Είμαι άνθρωπος που θέλω να δίνω στους άλλους άσχετα αν μου ανταποδίδουν λιγότερα, είμαι ικανοποιημένη με αυτό. Πάνω απ’ όλα οι άλλοι και μετά εγώ, αν δεν είναι καλά οι άλλοι φταίω εγώ».

59 59 Θεραπεία Ενημέρωση για το τι είναι και τι δεν είναι η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή. Συμπεριφορική ανάλυση.Τι είναι η θεραπεία συμπεριφοράς (Ε/ΠΑ).Ορισμός στόχων.

60 60 Ενημέρωση Τι (δεν) είναι η ΙΔΨ διαταραχή Μηχανισμός δράσης

61 61 Συμπεριφορική ανάλυση Ι Ερεθίσματα Ερεθίσματα  «Μήπως πάρει φωτιά το σπίτι»  «Μήπως πληγώσω τα συναισθήματα των άλλων»  «Μήπως δηλητηριάσω τους άλλους»  «Μήπως μολυνθώ και μολύνω και τους άλλους»

62 62 Συμπεριφορική ανάλυση ΙΙ Αυτόνομες αντιδράσεις  Εφίδρωση  Ταχυπαλμία  Μυϊκή τάση  Ταχύπνοια

63 63 Συμπεριφορική ανάλυση ΙΙΙ Γνωσιακές αντιδράσεις  «θα πάρει φωτιά το σπίτι»  «θα πληγώσω τα συναισθήματα των άλλων»  «θα δηλητηριάσω την οικογένεια, συγγενείς και άλλους»  «θα μολυνθώ και θα μολύνω την οικογένειά μου»

64 64 Συμπεριφορική ανάλυση ΙV Συμπεριφορικές αντιδράσεις  Έλεγχοι Στην ηλεκτρική κουζίνα καθαρίζει και ξανακαθαρίζει το φαγητό τηλεφωνεί στους καλεσμένους για να ελέγξει πως κανείς δε δηλητηριάστηκε πετάει το φαγητό.  Αποφυγές Δεν τοποθετεί τα ρούχα της μαζί με τα ρούχα της οικογένειάς της Δεν αγγίζει συγγενείς και φίλους Δεν προτρέπει τα παιδιά της να διαβάσουν Δεν αγγίζει χειρολαβές στα λεωφορεία

65 65 Επιπτώσεις  Κοινωνικές (δεν προσκαλεί ανθρώπους στο σπίτι και περιορισμών των κοινωνικών της σχέσεων)  Συναισθηματικές (δεν αγγίζει και δεν αγκαλιάζει τα παιδιά της, αποφεύγει να τα προτρέπει να διαβάσουν μήπως πάθουν κάτι από δική της υπαιτιότητα)  Επαγγελματικές (εγκατάλειψη της προηγούμενης εργασίας της και ανάληψη άλλης πολύ κατώτερης των προσόντων της).

66 66 Ιεράρχηση στόχων «τι αν κατάφερνες, χωρίς άγχος, θα έλεγες πως: είμαι καλά τώρα» Παρασκευή μαρμελάδας και μοίρασμα σε άλλους. (100/100 δυσκολία) Την μπλούζα που φοράει και κάθεται στο μετρό να την μπερδεύει με τα ρούχα των παιδιών. (100/100 δυσκολία) Τοποθέτηση μαχαιριών στο τραπέζι σε εμφανή σημεία (95/100 δυσκολία ) Να ανακατέψει τα «βρώμικα» ρούχα της μ’ αυτά των παιδιών στα συρτάρια. Απέφευγε και στα άπλυτα μαζί (80/100 δυσκολία ) Να «ακουμπάνε» τα ρούχα της στον καλόγερο τα ρούχα των παιδιών (50/100 δυσκολία)

67 67 Βαθμολόγηση άγχους & αποφυγής σε μια κλίμακα 0………………..10

68 68 Έναρξη θεραπείας Ε/ΠΑ  Δοκιμαστικός στόχος: άγγιγμα της πολυθρόνας με το χέρι και λήψη τροφής (μπισκότο), χωρίς πλύσιμο χεριών.  Άγχος αναμονής: 9  Άγχος εκτέλεσης στην έναρξη: 7  Άγχος μετά από 10΄: 4  Άγχος μετά από 20΄: 2

69 69 Συνέχεια θεραπείας (δουλειά στο σπίτι)  Έκθεση Παρεμπόδιση Απάντησης (Ε/ΠΑ): Στόχος: Η μπλούζα στον καλόγερο με άλλα ρούχα. Άγχος αναμονής 8 σε κλίμακα άγχους 0 έως 10 Αποφυγή: 10, σε κλίμακα 0 (δεν θα απέφευγα ποτέ) και 10 (θα το απέφευγα πάντα) Άγχος εκτέλεσης Στην έναρξη της έκθεσης Μετά 30 λεπτά Μετά 60 λεπτά Μετά 90 λεπτά 5331

70 70 Συνέχεια θεραπείας ΙΙ  Έκθεση Παρεμπόδιση Απάντησης (Ε/ΠΑ): Στόχος: Η «βρώμικη» μπλούζα της με τα πλυμένα ρούχα των παιδιών στα συρτάρια. Άγχος αναμονής: 9, σε κλίμακα άγχους 0 έως 10. Αποφυγή: 10 σε κλίμακα 0 (δεν θα απέφευγα ποτέ) και 10 (θα το απέφευγα πάντα) Άγχος εκτέλεσης Στην έναρξη της έκθεσης Μετά 30 λεπτά Μετά 60 λεπτά Μετά 90 λεπτά 8532

71 71 Συνέχεια θεραπείας ΙΙΙ Έκθεση Παρεμπόδιση Απάντησης (Ε/ΠΑ): Έκθεση Παρεμπόδιση Απάντησης (Ε/ΠΑ): Στόχος: Τοποθέτηση μαχαιριών στο τραπέζι σε εμφανή σημεία (όλο το βράδυ) με κίνδυνο κάποιος να σηκωθεί και να μαχαιρώσει άλλους. Άγχος αναμονής 10 σε κλίμακα άγχους 0 έως 10. Αποφυγή: 10 σε κλίμακα 0 (δεν θα απέφευγα ποτέ) και 10 (θα το απέφευγα πάντα) Άγχος εκτέλεσης Στην έναρξη της έκθεσης Μετά 30 λεπτά Μετά 60 λεπτά Μετά 90 λεπτά 5530

72 72 Συνέχεια θεραπείας IV  Έκθεση Παρεμπόδιση Απάντησης (Ε/ΠΑ): Στόχος: Παρασκευή μαρμελάδας και μοίρασμα σε άλλους και στον θεραπευτή (δεν την έφερε). Άγχος αναμονής, 10 σε κλίμακα άγχους 0 έως 10. Αποφυγή: 10 σε κλίμακα 0 (δεν θα απέφευγα ποτέ) και 10 (θα το απέφευγα πάντα) Άγχος εκτέλεσης Στην έναρξη της έκθεσης Μετά 30 λεπτά Μετά 60 λεπτά Μετά 90 λεπτά 10985

73 73 Συνέχεια θεραπείας V  Έκθεση Παρεμπόδιση Απάντησης (Ε/ΠΑ): Στόχος: Παρασκευή μαρμελάδας και μοίρασμα σε άλλους και στον θεραπευτή (την έφερε). Άγχος αναμονής 4 σε κλίμακα άγχους 0 έως 10. Αποφυγή: 2, σε κλίμακα 0 (δεν θα απέφευγα ποτέ) και 10 (θα το απέφευγα πάντα) Άγχος εκτέλεσης Στην έναρξη της έκθεσης Μετά 30 λεπτά Μετά 60 λεπτά Μετά 90 λεπτά 5321

74 Κλίμακα βαρύτητας – Y-BOCS Στη μελέτη της ΙΨΔ πολύ συχνά συναντά κανείς στη βιβλιογραφία την κλίμακα Y-BOCS, η οποία είναι πολύ χρήσιμη τόσο στην έρευνα, όσο και στην κλινική πράξη για την παρακολούθηση της πορείας της νόσου τόσο στην ψυχοθεραπεία όσο και στην φαρμακοθεραπεία. Ο οδηγός περιλαμβάνει: 1. Την κλίμακα αξιολόγησης της βαρύτητας της ΙΨΔ 2. Τον κατάλογο καταγραφής των συμπτωμάτων του παρελθόντος και της τελευταίας εβδομάδος 3. Ένα υπόδειγμα καταγραφής των συμπτωμάτων στόχων. Κλίμακα YALE-BROWN για τη βαθμολόγηση της βαρύτητα και του είδους των συμπτωμάτων των ασθενών με ΙΨΔ (Y-BOCS). Μετάφρ.:Λία Κουμαντάνου, επιμ.: Γ. Κασβίκης, Ν. Βαϊδάκης. Μονάδα Θεραπείας Συμπεριφοράς, Ελληνικό Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών. 74

75 75 Κλίμακα βαρύτητας – Y-BOCS Y-BOCS1η επίσκεψη 6η επίσκεψ η 12η επίσκεψ η 18η επίσκεψη Ιδεοληψίες 15/2012/207/204/20 Καταναγκα σμοί 14/2010/206/203/20 ΣΥΝΟΛΟ29/4022/4013/407/40

76 76 Πολύ σας ευχαριστώ


Κατέβασμα ppt "Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή Θοδωρής Χαλιμούρδας Ψυχολόγος MSc, υποψήφιος διδάκτορας Ιατρικής Σχολής Παν/μιου Αθηνών Θεραπευτής Συμπεριφοράς (EABCT) Α΄"

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Διαφημίσεις Google