Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Μάθημα 10ο Τετάρτη 10 Δεκεμβρίου Ρητορική.

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Παρουσίαση με θέμα: "Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Μάθημα 10ο Τετάρτη 10 Δεκεμβρίου Ρητορική."— Μεταγράφημα παρουσίασης:

1 Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Μάθημα 10ο Τετάρτη 10 Δεκεμβρίου Ρητορική

2 Το Βυζάντιο καλλιεργεί το επιδεικτικό είδος Λόγια γλώσσα Η ρητορική διδάσκεται στα σχολεία Η ρητορική επηρεάζει όλα τα λογοτεχνικά είδη Απαραίτητη τους υπαλλήλους του κράτους Απαραίτητη στην Εκκλησία

3 Θεωρία Ρητορικής Θεωρητικοί της ύστερης Αρχαιότητας Ερμογένης, 2 ος -3 ος αι. (5 βιβλία: Προγυμνάσματα, Περί στάσεων, Περί Ευρέσεως, Περί ιδεών, Περί μεθόδου δεινότητας) Αυθόνιος (Προγυμνάσματα) Μένανδρος, αρχές 4 ου αι (Περί επιδεικτικών)

4 Hermogenes, Progymnasmata, ed. H. Rabe, Hermogenis opera. Leipzig 1913 (repr. Stuttgart, 1969). Περ ὶ μύθου. Τ ὸ ν μ ῦ θον πρ ῶ τον ἀ ξιο ῦ σι προσάγειν το ῖ ς νέοις, διότι τ ὰ ς ψυχ ὰ ς α ὐ τ ῶ ν πρ ὸ ς τ ὸ βέλτιον ῥ υθμίζειν δύναται· ἔ τι ο ὖ ν α ὐ το ὺ ς ἁ παλο ὺ ς ὄ ντας ἀ ξιο ῦ σι πλάττειν. Φαίνονται δ ὲ τούτ ῳ χρησάμενοι κα ὶ ο ἱ ἀ ρχα ῖ οι, Ἡ σίοδος μ ὲ ν τ ὸ ν τ ῆ ς ἀ ηδόνος ε ἰ πών, Ἀ ρχίλοχος δ ὲ τ ὸ ν τ ῆ ς ἀ λώπεκος. Ὀ νομάζονται δ ὲ ἀ π ὸ τ ῶ ν ε ὑ ρόντων ο ἳ μ ὲ ν Κύπριοι, ο ἳ δ ὲ Λιβυκοί, ο ἳ δ ὲ Συβαριτικοί· πάντες δ ὲ κοιν ῶ ς Α ἰ σώπειοι λέγονται, διότι το ῖ ς μύθοις Α ἴ σωπος ἐ χρ ῆ το πρ ὸ ς τ ὰ ς συνουσίας.

5 Ὑ πογραφ ὴ ν δέ τινα τοιαύτην ἀ ποδιδόασιν α ὐ το ῦ · ψευδ ῆ μ ὲ ν α ὐ τ ὸ ν ἀ ξιο ῦ σιν ε ἶ ναι, πάντως δ ὲ χρήσιμον πρός τι τ ῶ ν ἐ ν τ ῷ βί ῳ · ἔ τι δ ὲ κα ὶ πιθαν ὸ ν ε ἶ ναι βούλονται. π ῶ ς δ’ ἂ ν γένοιτο πιθανός; ἂ ν τ ὰ προσήκοντα πράγματα το ῖ ς προσώποις ἀ ποδιδ ῶ μεν. ο ἷ ον περ ὶ κάλλους τις ἀ γωνίζεται· τα ὼ ς ο ὗ τος ὑ ποκείσθω. δε ῖ τινι σοφόν τι περιτεθ ῆ ναι· ἀ λώπηξ ἐ ντα ῦ θα. μιμούμενοι τ ὰ τ ῶ ν ἀ νθρώπων πράγματα· ἐ ντα ῦ θα ο ἱ πίθηκοι. Χρ ὴ δ ὲ α ὐ το ὺ ς ποτ ὲ μ ὲ ν ἐ κτείνειν, ποτ ὲ δ ὲ συστέλλειν. π ῶ ς δ’ ἂ ν το ῦ το γένοιτο; ε ἰ ν ῦ ν μ ὲ ν α ὐ τ ὸ ν ψιλ ὸ ν λέγοιμεν κατ ὰ ἀ φήγησιν, ν ῦ ν δ ὲ λόγους πλάττοιμεν τ ῶ ν δεδομένων προσώπων· ο ἷ ον, ἵ να σοι κα ὶ ἐ π ὶ παραδείγματος γένηται φανερόν, ‘ο ἱ πίθηκοι συνελθόντες ἐ βουλεύοντο περ ὶ το ῦ χρ ῆ ναι πόλιν ο ἰ κίζειν· κα ὶ ἐ πειδ ὴ ἔ δοξεν α ὐ το ῖ ς, ἤ μελλον ἅ πτεσθαι το ῦ ἔ ργου. γέρων ο ὖ ν πίθηκος ἐ πέσχεν α ὐ το ὺ ς ε ἰ πών, ὅ τι ῥᾷ ον ἁ λώσονται περιβόλων ἐ ντ ὸ ς ἀ ποληφθέντες’. ο ὕ τως ἂ ν συντέμοις‘’

6 ε ἰ δ ὲ ἐ κτείνειν βούλοιο, ταύτ ῃ πρόαγε· ‘ο ἱ πίθηκοι συνελθόντες ἐ βουλεύοντο περ ὶ πόλεως ο ἰ κισμο ῦ. κα ὶ δή τις παρελθ ὼ ν ἐ δημηγόρησεν, ὅ τι χρ ὴ κα ὶ α ὐ το ὺ ς πόλιν ἔ χειν· ὁ ρ ᾶ τε γάρ, φησίν, ὡ ς ε ὐ δαίμονες δι ὰ το ῦ το ο ἱ ἄ νθρωποι· κα ὶ ο ἶ κον ἔ χει ἕ καστος α ὐ τ ῶ ν κα ὶ ε ἰ ς ἐ κκλησίαν ο ἱ σύμπαντες κα ὶ ε ἰ ς θέατρον ἀ ναβαίνοντες τέρπουσι τ ὰ ς ψυχ ὰ ς α ὐ τ ῶ ν θεάμασί τε κα ὶ ἀ κούσμασι παντοδαπο ῖ ς’, κα ὶ ο ὕ τω πρόαγε διατρίβων κα ὶ λέγων, ὅ τι κα ὶ τ ὸ ψήφισμα ἐ γέγραπτο, κα ὶ λόγον πλάττε κα ὶ παρ ὰ το ῦ γέροντος πιθήκου. Κα ὶ τα ῦ τα μ ὲ ν ταύτ ῃ.‘’ Τ ὴ ν δ ὲ ἀ παγγελίαν βούλονται περιόδων ἀ λλοτρίαν ε ἶ ναι γλυκύτητος ἐ γγύς. Ὁ δ ὲ λόγος ὁ τ ὴ ν ὠ φέλειαν δεικν ὺ ς τ ὴ ν ἀ π ὸ το ῦ μύθου ποτ ὲ μ ὲ ν προταχθήσεται, ποτ ὲ δ ὲ ὑ ποταχθήσεται. Φαίνονται δ ὲ κα ὶ ο ἱ ῥ ήτορες α ὐ τ ῷ χρησάμενοι ἀ ντ ὶ παραδείγματος.

7 Προγυμνάσματα Μύθος (Βασιλάκη: Λύκος και βοσκός) Διήγημα ( Λιβανίου: Περί Δανάης) Χρεία (Λιβανίου: Ἀ λέξανδρος ἐ ρωτηθε ὶ ς παρά τινος πο ῦ ἂ ν ἔ χοι το ὺ ς θησαυρο ὺ ς το ὺ ς φίλους ὑ πέδειξεν ) Γνώμη (Λιβανίου: Ο ὐ χρ ὴ παννύχιον ε ὕ δειν βουληφόρον ἄ νδρα) Ανασκευή-Κατασκευή (Λιβανίου: Ὅ τι ε ἰ κότα τ ὰ κατ ὰ τ ὴ ν Ἀ χιλλέως ὀ ργήν ) Κοινός τόπος (Λιβανίου: Κατά προδότου) Εγκώμιο-Ψόγος (Λιβανίου:Εγκώμιο Διομήδους ή Ψόγος Αχιλλέως) Σύγκρισις (Λιβανίου:ΣύγκρισιςΑχιλλέως- Διομήδους) Ηθοποιία (Λιβανίου: Τίνας ἂ ν ε ἴ ποι λόγους Μήδεια μέλλουσα ἀ ποσφάττειν το ὺ ς ἑ αυτ ῆ ς πα ῖ δας; ) Έκφρασις (Λιβανίου: Έκφρασις ἔαρος) Θέσις (Λιβανίου: Εἰ γαμητέον) Νόμου εισφορά (Αφθονίου: Κατηγορία νόμου το ῦ κελεύοντος ἐ π’ α ὐ τοφώρ ῳ τ ὸ ν μοιχ ὸ ν κτείνεσθαι)

8 Ρητορική εκπαίδευση Declamationes: Υποδείγματα ρητορικών λόγων για εκπαιδευτικούς σκοπούς (συχνά θέματα εξωπραγματικά) Συγγραφείς-Ρητοροδιδάσκαλοι Πρώιμη Περίοδος: Λιβάνιος, Iμέριος, Προκόπιος Γάζης, Xορίκιος Παλαιολόγειοι Χρόνοι: Γρηγόριος Kύπριος (πατριάρχης), Γεώργιος Παχυμέρης, Nικηφόρος Γρηγοράς

9 Ρητορικά Είδη Εγκώμια Επιτάφιοι-Μονωδίες-Παρηγορητικοί λόγοι (Θρηνητικοί λόγοι) Ευκαιριακοί λόγοι (προσφωνητικοί, επιβατήριοι και προπεμπτικοί, πρεσβευτικοί, επιθαλάμιοι, γενεθλιακοί, ευχαριστήριοι, κ.α) Εκφράσεις (περιγραφές) Κάτοπτρα Ηγεμόνος Αυτοβιογραφίες

10 Εγκώμιο Βασικό σχήμα θεματικού περιεχομένου Προοίμιο: Σπουδαιότητα του προσώπου, αναγκαιότητα ο επάξιος ύμνος, αδυναμία του ρήτορος Κύριο μέρος: Έπαινος πατρίδας, καταγωγής του άρχοντα. Γέννηση, ανατροφή, παιδεία. Εξωτερικό παρουσιαστικό. Έπαινος πράξεων: διάκριση σε έργα πολέμου και έργα ειρήνης. Εγκωμιάζεται με βάση το τετράπτυχο των αρετών ανδρεία, δικαιοσύνη, σοφία, φρόνηση. Oλα τα στοιχεία τονίζονται με συγκρίσεις. Επίλογος: Ευχές για μακροημέρευση, ευημερία και μεταβίβαση της εξουσίας στους απογόνους του. Χαρακτηριστικό γνώρισμα: η υπερβολή (αύξηση) και απόκρυψη των ατελειών ή ελαττωμάτων)

11 Συγγραφείς Εγκωμίων (ενδεικτικά) Πρώιμη περίοδος: Πατέρες της Εκκλησίας (π.χ. Ευσέβιος Καισαρείας, Γρηγόριος Ναζιανζηνός, Γρηγόριος Νύσσης, Ιωάννης Χρυσόστομος), Λιβάνιος, Θεμίστιος, Ιμέριος, Προκόπιος Γάζης, Χορίκιος Μέση Περίοδος: Φώτιος, Αρέθας, Λέων Διάκονος, Μιχαήλ Ψελλός 12 ος αι. Χρυσή εποχή ρητορικής. Πλήθος συγγραφέων (π.χ. Θεόδωρος Πρόδρομος, Μιχαήλ Ιταλικός, Νικηφόρος Βασιλάκης, Νικήτας Χωνιάτης κ.α.) Ύστερη περίοδος: Αυτοκράτωρ Θεόδωρος Β΄Λάσκαρις, Γρηγόριος Κύπριος πατριάρχης, Μανουήλ Ολόβωλος, Θεόδωρος Μετοχίτης, Ιωάννης Χορτασμένος, κ.α.

12 Μιχαήλ Ιταλικός, Λόγος στον Μανουήλ Κομνηνό Νῦν εἴπερ ποτέ, κράτιστε βασιλεῦ, Θεὸς τὴν βασιλείαν Ῥωμαίοις ἀνενεώσατο καί, τοῦτο δὴ τὸ τοῦ Ὁμηρι- κοῦ Φοίνικος, γῆρας ἀποξύσας, τέθεικεν ἡβῶσάν τε καὶ νεάζουσαν. Ὁρῶ δὲ ταύτην οὐ πορφύρᾳ καὶ πεδίλοις μᾶλλον ἐγκαλλωπιζομένην, οὐδὲ σεμνυνο- μένην χρυσέῳ καὶ λιθοκολλήτῳ στεφάνῳ καὶ χλαμύ- δι βασιλικῇ περὶ τὸ στῆθος ἐμπορπουμένην· ταῦτα γὰρ σύμβολα βασιλείας, οὐ βασιλεία, καὶ τούτοις καὶ πόρρωθεν τὸν βασιλέα σημαινόμεθα ὅτι βασιλεὺς πάρεστιν, ὥσπερ ταῖς ἐξαλλομέναις ἀκτῖσι τὸν ἥλιον. Νεότης δὲ μετ’ ἀρετῆς καὶ φρονήματος εὐγενοῦς κόσμος βασιλείας ἐπιτερπέστερος· τάς τε γὰρ πράξεις ῥωμαλεώτερον ἀποδίδωσι καὶ τὰς τῆς ζωῆς ἐλπίδας οὐχ ὑποτέμνεται, ἀλλὰ θαρρεῖ τὸ βασιλευόμενον καὶ τῷ νέῳ βασιλεῖ συνακμάζει καὶ τοῖς ἀγαθοῖς ἐπιγάννυται.

13 Θρηνητικοί Λόγοι Επιτάφιοι-Μονωδίες-Παρηγορητικοί Λόγοι Εγκώμια με την ευκαιρία του θανάτου ενός προσώπου. Περιλαμβάνονται όλα τα συστατικά του εγκωμίου, ανάμικτα με θρήνο. Ανάλογα με τη χρονική απόσταση από τη στιγμή του θανάτου ο επιτάφιος λόγος κλίνει περισσότερο ή λιγότερο προς το Εγκώμιο. Διαίρεση θεμάτων σε τρεις χρονικές βαθμίδες: παρόν (το γεγονός του θανάτου), παρελθόν (τι ήταν ο νεκρός), μέλλον (οι εναπομείναντες). Αναφέρεται ο τρόπος του θανάτου, η ταφή και επιχειρήματα για την παρηγοριά (παραμυθία) των συγγενών και φίλων. H διαφορά μεταξύ των τριών ειδών βρίσκεται στο μέγεθος του θρήνου, (εντονότερος στη μονωδία), ή στα στοιχεία παραμυθίας (εκτενέστερα στον παρηγορητικό). Στην πράξη οι Bυζαντινοί δεν διέκριναν τις μονωδίες από τους επιταφίους. Θρήνοι και για καταστροφές πόλεων

14 Συγγραφείς Θρηνητικών Λόγων Πρώιμη περίοδος: Λιβάνιος, Θεμίστιος, Ιμέριος, Χορίκιος, Γρηγόριος Ναζιανζηνός, Γρηγόριος Νύσσης (χριστιανική προσέγγιση του θανάτου) Μέση περίοδος: Μιχαήλ Ψελλός (για πατριάρχες, αλλά και για την κόρη του Στυλιανή). Οι περισσότεροι ρήτορες του 12 ου αι. Ύστερη περίοδος: Θεόδωρος Μετοχίτης, Νικηφόρος Γρηγοράς, Μανουήλ Β΄Παλαιολόγος

15 Κάτοπτρο Ηγεμόνος Συμβουλευτικός Λόγος που προβάλλει το πρότυπο του ιδανικού ηγεμόνα Συγγραφείς Κατόπτρων: Πρώιμη εποχή: Συνέσιος Κυρρήνης, Περί βασιλείας (στον Αρκάδιο), Αγαπητός (στον Ιουστινιανό) Μέση εποχή: Φωτίου? Παραινετικά κεφάλαια (στον Λέοντα Στ΄), Θεοφύλακτος Αχρίδος (στον Κωνσταντίνο Δούκα). Ιδιαίτερη περίπτωση το Στρατηγικό του Κεκαυμένου ‘Υστερη εποχή: Νικηφόρος Βλεμμύδης (στον Θεόδωρο Β΄Λάσκαρι), Μανουήλ Β΄Παλαιολόγος (στον Ιωάννη Η΄), Θωμάς Μάγιστρος (στον Ανδρόνικο Β΄)

16 Αυτοβιογραφία Λίγα τα αυτοβιογραφικά έργα σε πεζό λόγο (περισσότερα τα ποιήματα) Πρώιμη εποχή:Λιβάνιος Ύστερη εποχή: Νικηφόρος Βλεμμύδης, Μιχαήλ Η΄Παλαιολόγος (αυτοκράτωρ), Γρηγόριος Κύπριος (πατριάρχης)


Κατέβασμα ppt "Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Μάθημα 10ο Τετάρτη 10 Δεκεμβρίου Ρητορική."

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Διαφημίσεις Google