Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

E.J. HOBSBAWM Η ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΩΝ 1875 - 1914 ΤΜΗΜΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ, ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΘΕΣΜΩΝ,

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Παρουσίαση με θέμα: "E.J. HOBSBAWM Η ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΩΝ 1875 - 1914 ΤΜΗΜΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ, ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΘΕΣΜΩΝ,"— Μεταγράφημα παρουσίασης:

1 E.J. HOBSBAWM Η ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ, ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΘΕΣΜΩΝ, Γ’ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΕΤΑΞΙΑ ΤΣΟΥΚΑΤΟΥ 27/01/2011

2 ΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΑΞΟΝΑΣ Ο ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΚΑΙ Ο ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΗ ΕΚΔΟΧΗ ΤΗΣ ΑΣΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Η ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΝ Η διττή επανάσταση. Η Βιομηχανική εδραιώνει την απεριόριστη ικανότητα του παραγωγικού συστήματος για οικονομική ανάπτυξη και παγκόσμια διείσδυση. Η Γαλλοαμερικάνικη πολιτική επανάσταση εδραιώνει τα κυρίαρχα μοντέλα για τους δημόσιους θεσμούς της αστικής κοινωνίας Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Η κατάκτηση του κόσμου από την καπιταλιστική οικονομία. Η κυριαρχία της αστικής τάξης και της ιδεολογίας του φιλελευθερισμού Η ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΩΝ Το βασικό μοτίβο της εποχής των αυτοκρατοριών ή, όπως την ονόμασε ο Λένιν, του ιμπεριαλισμού, είναι η πορεία της κοινωνίας και του κόσμου του αστικού φιλελευθερισμού προς ότι έχει ονομαστεί ο «περίεργος θάνατος» του καθώς φτάνει στο απόγειο του, θύμα των ίδιων των αντιφάσεων που περιέκλειε η πρόοδος του. Σκοπός του βιβλίου είναι να καταδείξει πώς μια εποχή που χαρακτηρίζεται από την ειρήνη, από ένα αστικό πολιτισμό με αυτοπεποίθηση, από τον αυξανόμενο πλούτο και από τη ύπαρξη των δυτικών αυτοκρατοριών αναπόφευκτα περιέκλειε σε εμβρυακή μορφή την εποχή των πολέμων, των επαναστάσεων, και των κρίσεων που σήμαναν το τέλος της.

3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ιστοριογραφικές ιδιαιτερότητες Ιστορία-Μνήμη Στους ιστορικούς πρόσφατης περιόδου συγκρούονται ή στην καλύτερη περίπτωση αλληλοσυμπληρώνονται δύο εντελώς διαφορετικές αντιλήψεις της ιστορίας: η επιστημονική και η βιωματική, τα αρχεία και η προσωπική μνήμη. Η εποχή των αυτοκρατοριών είναι κάτι σαν τη ζώνη του λυκόφωτος. Επικρατεί για αυτή ένα μίγμα μάθησης και μνήμης από δεύτερο χέρι, το οποίο διαμορφώνεται από τη δημόσια και την ιδιωτική παράδοση. Ενώ εξακολουθεί να είναι τμήμα του εαυτού μας, έχει πάψει να είναι εντελώς προσιτό Συνέχεια-Ασυνέχεια Το 1914 είναι από τις πιο αδιαμφισβήτητες «φυσικές τομές» στην ιστορία. Είναι κάτι παραπάνω από βολική σύμβαση των ιστορικών. Από τη μια ο δεσμός ανάμεσα σε παλαιότερους και σε σύγχρονους προβληματισμούς πουθενά δεν είναι πιο εμφανής από ότι στην ιστορία της εποχής των αυτοκρατοριών και από την άλλη υπάρχει η γενική αίσθηση ότι το 1914 σηματοδότησε το τέλος του κόσμου που είχε δημιουργηθεί από και για την αστική τάξη.

4 ΣΕ ΤΙ ΔΙΑΦΕΡΕΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ 1880 ΑΠΟ ΕΚΕΙΝΟΝ ΤΗΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΤΟΥ 1780? Παγκόσμιος Πυκνοκατοικημένος ΕΝΩ ΟΜΩΣ ΥΠΟ ΜΙΑ ΕΝΝΟΙΑ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΓΙΝΟΤΑΝ ΑΠΌ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΟΨΗ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΣ ΚΑΙ ΑΠΌ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΟΨΗ ΜΙΚΡΟΤΕΡΟΣ ΚΑΙ ΠΙΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ -ΕΝΑΣ ΠΛΑΝΗΤΗΣ ΜΕ ΟΛΟ ΚΑΙ ΠΙΟ ΣΥΝΕΚΤΙΚΟΥΣ ΔΕΣΜΟΥΣ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΔΙΑΚΙΝΗΣΗΣ ΑΓΑΘΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΩΝ, ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ, ΥΛΙΚΩΝ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΑΓΑΘΩΝ – ΥΠΟ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΕΝΝΟΙΑ ΕΒΑΙΝΕ ΑΜΕΤΑΚΛΗΤΑ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟ. ΤΟ 1880 ΔΕΝ ΕΧΟΥΜΕ ΕΝΑΝ ΕΝΙΑΙΟ ΚΟΣΜΟ ΟΣΟ ΔΥΟ ΤΟΜΕΙΣ ΠΟΥ ΣΥΜΠΛΕΚΟΝΤΑΙ ΣΕ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ: TON ΑΝΕΠΤΥΓΜΕΝΟ KAI TON KAΘΥΣΤΕΡΗΜΕΝΟ ΤΟΜΕΑ, ΤΟΝ ΚΥΡΙΑΡΧΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΟ,ΤΟΝ ΠΛΟΥΣΙΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΦΤΩΧΟ Μεγάλα τμήματα της Ευρώπης βρίσκονταν στην καλύτερη περίπτωση στο περιθώριο του πυρήνα της καπιταλιστικής ανάπτυξης και της αστικής κοινωνίας. Εντούτοις η ιστορία, η πολιτική, η κουλτούρα αλλά και τόσοι αιώνες επέκτασης δια θαλάσσης και ξηράς εις βάρος του δεύτερου κόσμου δημιούργησαν ισχυρούς δεσμούς ακόμα και ανάμεσα στα οπισθοδρομικά τμήματα του πρώτου κόσμου με τα ανεπτυγμένα τμήματα του ΠΟΤΕ ΑΛΛΟΤΕ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΔΕΝ ΥΠΗΡΞΕ ΠΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΑΙΩΝΑΣ ΟΥΤΕ ΘΑ ΞΑΝΑΥΠΑΡΞΕΙ

5 ΑΝΕΠΤΥΓΜΕΝΕΣ ΧΩΡΕΣ – ΤΡΙΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ Η αναλογία του κατά κεφαλήν εισοδήματος μεταξύ των ανεπτυγμένων χωρών και του τρίτου κόσμου από 1 -1 που ήταν το 1750, το 1913 έχει φτάσει το 3-1 ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ Υπήρχε ένα πρότυπο για την επιθυμητή δομή και του θεσμούς μιας ορθά προηγμένης χώρας. Το ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟ – ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΕΘΝΟΣ. Μεγάλο τμήμα του μη ανεπτυγμένου κόσμου δε διέθετε κανένα κράτος τέτοιου τύπου ή και κανένα απολύτως κράτος ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ Ανεπτυγμένο κόσμος: –Η πλειονότητα του ανδρικού πληθυσμού γνωρίζει γραφή και ανάγνωση –Η πολιτική, η οικονομία και η πνευματική ζωή έχουν χειραφετηθεί από την κηδεμονία των αρχαίων θρησκειών –Μονοπωλεί τους τομείς των θετικών επιστημών που ήταν όλο και πιο σημαντικοί για τη σύγχρονη τεχνολογία. ΑΛΛΑΓΗ – Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΟΔΟΥ Οι περισσότεροι παρατηρητές της δεκαετίας του 1870 θα επέμεναν περισσότερο στη γραμμικότητα της αλλαγής. Από την άποψη των υλικών όρων,των γνώσεων και της ικανότητας για μετασχηματισμό της φύσης, έμοιαζε πασιφανές ότι η αλλαγή σήμαινε πρόοδο. Η πρόοδος μετριόταν βάσει της συνεχούς ανοδικής καμπύλης για οτιδήποτε μπορούσε να μετρηθεί ή για ότι οι άνθρωποι επέλεγαν να μετρήσουν. Στις ανεπτυγμένες χώρες ελάχιστοι, ακόμα και η μάζα του απλού λαού θα διαφωνούσαν Αντίθετα η έννοια της προόδου εκτός των προηγμένων χωρών δεν ήταν ούτε πασίδηλο γεγονός ούτε λογικοφανής υπόθεση.Ταυτιζόταν κυρίως με τον εξωτερικό κίνδυνο και την πρόκληση ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΟΔΟΥ

6 ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΜΕΓΑΛΗ ΥΦΕΣΗ ΣΤΗ BELLE EPOQUE Από το 1873 η παγκόσμια οικονομία παρουσιάζει μια πρωτόγνωρη διαταραχή και ύφεση του εμπορίου με πιο αξιοσημείωτη ιδιομορφία της την οικουμενικότητα της. Αυτό που διακυβευόταν δεν ήταν η παραγωγή, που συνέχιζε να αυξάνει με εντυπωσιακό ρυθμό, αλλά τα κέρδη που απέφερε. Αλλά η μετάπτωση από τις έγνοιες στην ευφορία ήταν ξαφνική και έντονη.Οι απαισιόδοξες προβλέψεις για το μέλλον του καπιταλισμού είχαν πέσει έξω ενώ οι πρώτες εικασίες περί «μακροχρόνιων» κύκλων διακυμάνσεων στην ανάπτυξη του παγκόσμιου καπιταλισμού έκαναν την εμφάνιση τους. Σύνοψη παγκόσμιας οικονομίας Ευρύτερη γεωγραφικά Πιο πλουραλιστική – Αναδιανομή της οικονομικής ισχύος από τη Βρετανία στις ΗΠΑ και τη Γερμανία Τεχνολογική επανάσταση – τηλέφωνο, κινηματογράφος, αυτοκίνητο, αεροπλάνο, ηλεκτρική σκούπα Διπλός μετασχηματισμός στη δομή και στο modus operandi της καπιταλιστικής επιχειρηματικής δραστηριότητας ( big business – management) Εκπληκτικός μετασχηματισμός στην αγορά καταναλωτικών αγαθών – Ποσοτική και ποιοτική αλλαγή Ford, εφημερίδα, ηλεκτρική σκούπα Έντονη αύξηση του τριτογενούς τομέα της οικονομίας Αυξανόμενη σύγκλιση της πολιτικής και των οικονομικών – ο ρόλος της κυβέρνησης και του δημόσιου τομέα διευρύνεται. Προστατευτισμός. Ο παγκόσμιος καπιταλισμός διαφέρει από αυτόν του Τώρα αποτελείται από αντίπαλες εθνικές οικονομίες που προστατεύονται η μια από την άλλη.

7 ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟΣ Από το 1875 ως το 1914 έγινε συστηματική απόπειρα η οικονομική και στρατιωτική υπεροχή των καπιταλιστικών χωρών να μετουσιωθεί έμπρακτα σε επίσημη κατάκτηση, προσάρτηση και διοίκηση. Η λέξη ιμπεριαλισμός πρωτοεισήχθηκε στο πολιτικό και δημοσιογραφικό λεξιλόγιο της δεκαετίας του 1890 με αφορμή τις διαμάχες γύρω από τις αποικιακές κατακτήσεις. Είναι αυτή την εποχή που απέκτησε την οικονομική διάσταση την οποία ως έννοια δεν έχασε έκτοτε. Ο νέος ιμπεριαλισμός είχε οικονομικές ρίζες σε μια συγκεκριμένη νέα φάση του καπιταλισμού η οποία μεταξύ των άλλων οδήγησε στην « εδαφική διαίρεση του κόσμου μεταξύ των μεγάλων καπιταλιστικών δυνάμεων» σε μια σειρά επίσημων και ανεπίσημων αποικιών και σφαιρών επιρροής. Οι ανταγωνισμοί των μεγάλων δυνάμεων που οδήγησαν σε αυτή τη διαίρεση προκάλεσαν επίσης τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο. Οι ανάγκες της νέας τεχνολογίας για πρώτες ύλες Η ανάπτυξη της μαζικής κατανάλωσης Η αναζήτηση νέων αγορών ως φυσικής απόρροιας μιας διεθνής οικονομίας που βασίζονταν στην αντιπαλότητα ανταγωνιστικών βιομηχανικών χωρών Η ιδέα της ανωτερότητας έναντι ενός κόσμου με μελαψό δέρμα σε απομακρυσμένους τόπους ήταν γνήσια δημοφιλής και ωφελούσε την πολιτική του ιμπεριαλισμού

8 ΕΚΔΗΜΟΚΡΑΤΙΣΜΟΣ Μετά το 1870 έγινε εμφανές ότι ο εκδημοκρατισμός της πολιτικής των κρατών ήταν αναπόφευκτος. Οι μάζες θα ανέβαιναν στην πολιτική είτε το ήθελαν οι ηγέτες είτε όχι. Στο εξής το πρόβλημα ήταν η χειραγώγηση τους Η εμφάνιση των μαζικών κομμάτων Εργατική τάξη, Αγροτική τάξη, Ενδιάμεσα στρώματα, Εθνικές και θρησκευτικές ομάδες Τα χαρακτηριστικά των νέων μαζικών κινημάτων Συνίσταντο σε ένα πλέγμα τοπικών οργανώσεων οι οποίες ενσωματώνονταν όμως σε ένα κόμμα με ευρύτερους πολιτικούς στόχους. Ήταν ιδεολογικά. Η θρησκεία, ο εθνικισμός, ο σοσιαλισμός ήταν που συνέδεαν τις κινητοποιημένες μάζες Ήταν με μια έννοια παγκόσμια. Έθεσαν στο περιθώριο το παλαιό τοπικό ή περιφερειακό πλαίσιο της πολιτικής Τα αυστηρά δομημένα μαζικά κινήματα κάθε άλλο παρά δημοκρατίες ίσων ατόμων ήταν. Αλλά ο συνδυασμός της οργάνωσης και της μαζικής υποστήριξης τους προσέδιδε μια πελώρια και σχεδόν άγνωστη έως τότε ικανότητα : ήταν δυνάμει κράτη. Και αυτό ακριβώς επιβεβαίωσαν οι κυριότερες επαναστάσεις του αιώνα μας: αντικατέστησαν παλαιά καθεστώτα, παλαιά κράτη και παλαιές άρχουσες τάξεις με κόμματα- κινήματα θεσμοθετημένα ως συστήματα κρατικής εξουσίας.

9 ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΣΤΟΝ ΕΚΔΗΜΟΚΡΑΤΙΣΜΟ: ΧΕΙΡΑΓΩΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΖΩΝ Ένταξη των εργατικών κινημάτων στο θεσμοθετημένο παιχνίδι της πολιτικής, παρά την αδιαλλαξία των εργοδοτών. Με αποτέλεσμα τη διάσπαση των μαζικών εργατικών κινημάτων σε δυο ασυμφιλίωτες αντίπαλες πτέρυγες, τη μετριοπαθή και τη ριζοσπαστική- συνήθως μειονότητα-, και απομόνωση της δεύτερης. Υιοθέτηση προγραμμάτων κοινωνικής αναμόρφωσης και κοινωνικής πρόνοιας. Σχολικά γεύματα, ασφάλιση υγείας, συντάξεις γήρατος. Η γενική πεποίθηση ήταν ότι ο ιμπεριαλισμός μπορούσε να πληρώσει το κόστος της κοινωνικής μεταρρύθμισης. Η επινόηση της παράδοσης. Εγκαθίδρυση νέων εθνικών εορτασμών ( 14 η Ιουλίου), επεξεργασμένες τελετουργίες (η τελετή του στέμματος στη βρετανική μοναρχία), παρελάσεις. Έλεγχος των συμβόλων– ο εθνικός ύμνος, η σημαία Σε γενικές γραμμές, την περίοδο έως το 1914, οι πολιτικές ενώσεις και οι άρχουσες τάξεις της δυτικής Ευρώπης κατάφεραν να ελέγξουν αυτές τις δυνάμει ή πραγματικά υπονομευτικά μαζικές κινητοποιήσεις. Όταν ξέσπασε ο πόλεμος το 1914 τα μεγάλα σοσιαλιστικά κινήματα στην πλειονότητα τους συμμάχησαν με τις κυβερνήσεις και τις άρχουσες τάξεις τους στο πνεύμα της ενότητας των πατριωτικών δυνάμεων.

10 Η ΕΡΓΑΤΙΚΗ ΤΑΞΗ Στα τέλη του 19 ου αιώνα τα 2/3 του πληθυσμού στις μεγαλουπόλεις απασχολούνταν σε βιομηχανικές εργασίες. Η πολιτική τους οργάνωση σε τάξη συνέβη, σε ευρωπαϊκή κλίμακα, ξαφνικά και με εκπληκτική ταχύτητα. Τα μαζικά κόμματα με εργατική βάση εμπνεόμενα ως επί το πλείστον από μια ιδεολογία επαναστατικού σοσιαλισμού διευρυνόταν σχεδόν παντού με ρυθμούς εξαιρετικά ανησυχητικούς ή αξιοθαύμαστους – ανάλογα με τη σκοπιά του καθενός. Ποτέ κατά το παρελθόν δεν είχε ξαναυπάρξει μια τέτοια ελπιδοφόρα εποχή για όσους εργάζονταν χειρωνακτικά στα εργοστάσια, τα εργαστήρια και τα ορυχεία. Οι εργατικές τάξεις δεν ήταν φυσικά ομοιογενείς ούτε εύκολο να ενωθούν σε μια και μοναδική συνεκτική κοινωνική ομάδα. Κι ωστόσο τα εργατικά αυτά στρώματα βρίσκονταν ήδη σε διαδικασία ενοποίησης. Πως όμως συνέβη αυτό? –Οικονομικές εξελίξεις - Το χάσμα που τους χώριζε με τα μεσαία στρώματα και την αστική τάξη διαρκώς μεγάλωνε –Κοινωνικές εξελίξεις - Η τάξη των εργοδοτών ενσωματώθηκε πια εμφανώς στην αδιαφοροποίητη ζώνη του πλούτου, της κρατικής εξουσίας και των προνομίων –Το κράτος έθνος και η εθνική οικονομία - Το κράτος ενοποίησε την τάξη αφού όλο και περισσότερο κάθε κοινωνική ομάδα ήταν αναγκασμένη να επιζητεί την υλοποίηση των πολιτικών της στόχων ασκώντας πίεση στην εθνική κυβέρνηση, υπέρ ή κατά της εφαρμογής εθνικών νόμων Ο παθιασμένος διεθνισμός των σοσιαλιστών – οι εργάτες όπως τους έλεγε ο Μαρξ, δεν είχαν πατρίδα, μόνο την τάξη τους- είχε ανταπόκριση στα εργατικά κινήματα όχι μόνο ως ιδανικό, αλλά συχνά επειδή ήταν η κύρια προϋπόθεση για τη λειτουργία τους

11 ΕΘΝΗ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ Ο εθνικισμός δεν ήταν νέο φαινόμενο. Ωστόσο, κατά την περίοδο έκανε ένα εντυπωσιακό άλμα και το ιδεολογικό και πολιτικό του περιεχόμενο μεταβλήθηκε. Οι κύριες όψεις αυτών των μεταλλαγών, με βαρύνουσες συνέπειες για τον 20 ο αιώνα είναι οι εξής: Η ανάδυση του εθνικισμού και του πατριωτισμού ως ιδεολογίας την οποία οικειοποιήθηκε η δεξιά. (Οι ιδεολογικοί πρόδρομοι του φασισμού εντοπίζονται σε αυτή την περίοδο) Η παραδοχή ότι η εθνική αυτοδιάθεση δεν αποτελούσε προνόμιο ορισμένων μόνο κρατών αλλά κάθε ομάδας που αυτοχαρακτηριζόταν «έθνος». Η αυξανόμενη τάση να θεωρείται ‘ότι καμία μορφή αυτονομίας δε πληρούσε τους όρους της «εθνικής αυτοδιάθεσης» εκτός από την πλήρη κρατική ανεξαρτησία. Εμφάνιση της τάσης σύμφωνα με την οποία το «έθνος» ορίζεται με αναφορά στην εθνότητα και ιδιαίτερα με αναφορά στη γλώσσα

12 Η ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΑΣΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ Ο εκδημοκρατισμός της πολιτικής υπονόμευσε τη δημόσια και πολιτική επιρροή της αστικής τάξης, πλην των πλουσιότερων και ισχυρότερων μεγαλοαστών. Χαλάρωση των δεσμών ανάμεσα την αστική τάξη και τις πουριτανικές αξίες που είχαν αποδειχθεί τόσο χρήσιμες για τη συσσώρευση κεφαλαίου στο παρελθόν, και χάρη στις οποίες η τάξη αυτή είχε διαμορφώσει την ταυτότητα της και είχε κρατήσει τις αποστάσεις της από την άεργη και έκλυτη αριστοκρατία αλλά και από τους αργόσχολους και μεθυσμένους χειρώνακτες εργάτες. Χαλάρωση των δεσμών της αστικής οικογένειας, αντανάκλαση της οποίας ήταν μια κάποια χειραφέτηση των γυναικών και η ανάδυση της κατηγορίας της νεότητας ως χωριστής και ανεξάρτητης κατηγορίας που με τη σειρά της άσκηση εξαιρετικά σημαντική επιρροή στις τέχνες και τη λογοτεχνία. Η αξιοσημείωτη αύξηση όσων ανήκαν, ισχυρίζονταν ότι ανήκουν ή επιθυμούσαν διακαώς να ανήκουν στην αστική τάξη

13 Η ΥΠΟΝΟΜΕΥΣΗ ΤΩΝ ΒΕΒΑΙΟΤΗΤΩΝ: ΟΙ ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Στις δεκαετίες πριν από τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο ο συνολικός τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος συλλαμβάνει και δομεί το σύμπαν μετασχηματίστηκε σημαντικά. Ο μετασχηματισμός ήταν δύο ειδών. Από διανοητική άποψη σήμαινε το τέλος της αρχιτεκτονικής ή μηχανικής αντίληψης του σύμπαντος Από ψυχολογική άποψη η νέα δομή του σύμπαντος επέβαλλε όλο και περισσότερο την απόρριψη της διαίσθησης και του «κοινού νου». Υπό μια έννοια η «φύση» έγινε λιγότερο «φυσική» και πιο ακατανόητη. Στο εξής η επιστήμη έγινε κάτι που ελάχιστοι άνθρωποι μπορούσαν να κατανοήσουν, αλλά και κάτι που πολλοί αποδοκίμαζαν ενώ παράλληλα αναγνώριζαν την εξάρτηση τους από αυτό. Μαθηματικά - η «μεγάλη κρίση των θεμελίων» Φυσική - το σύμπαν του Νεύτωνα ή του Γαλιλαίου αντικαταστάθηκα από το σύμπαν της σχετικότητας του Αϊνστάιν, η προσπάθεια «διάσωσης» του αιθέρα.Παρότι οι επαναστάσεις στον κόσμο της διανόησης δεν είναι δυνατό να ερμηνευτούν κατ’ αναλογία προς τις επαναστάσεις στον έξω κόσμο δεν υπάρχει ιστορικός που να μην εντυπωσιάζεται από το γεγονός ότι ο επαναστατικός μετασχηματισμός της επιστημονικής κοσμοαντίληψης αυτά τα χρόνια αποτελεί τμήμα μιας γενικότερης και εξαιρετικά θεαματικής στροφής, κατά την οποία εγκαταλείπονται καθιερωμένες και συχνά μακραίωνες αξίες, αλήθειες και τρόποι θέασης του κόσμου και εννοιολογικής δόμησης του Ούτε ο Πλανκ, ούτε ο Αϊνστάιν ήταν πρόθυμοι να απεμπολήσουν το ορθολογικό αιτιώδες,ντετερμινιστικό σύμπαν στην καταστροφή του οποίου τόσο συνέβαλε το έργο τους Κοινωνικός Δαρβινισμός - Ευγονική

14 ΟΡΘΟΣ ΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΠΙΣΤΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΟΔΟ Η μεγάλη μάζα των μορφωμένων δεν έθεσε σε αμφισβήτηση τις παλιές διανοητικές αλήθειες. Για αυτούς η «πρόοδος» κάθε άλλο παρά είχε εξαντλήσει τις υποσχέσεις της Οι μάζες μορφώνονται Θεαματική υποχώρηση της παραδοσιακής θρησκείας, τουλάχιστον στην καρδιά της ευρωπαϊκής αστικής κοινωνίας – αντικληρικισμός Μαρξισμός – ο τελευταίος θρίαμβος της θετικιστικής επιστημονικής βεβαιότητας ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Οι κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες λειτουργούν εξ ολοκλήρου, και εξ ορισμού, στην εκρηκτική ζώνη όπου όλες οι θεωρίες έχουν άμεσες πολιτικές επιπτώσεις και όπου η συνέπεια της ιδεολογίας, της πολιτικής και της κατάστασης στην οποία βρίσκονται οι στοχαστές είναι υπέρμετρης σημασίας. Την περίοδο αυτή η απόκλιση ανάμεσα στους δυο κλάδους της επιστήμης, των φυσικών και των κοινωνικών διευρύνθηκε σημαντικά Ιστορία – απόρριψη των ιστορικών νόμων και της αναπόδραστης προόδου Οικονομικά – ορίστηκαν κατά τέτοιο τρόπο ώστε να αποκλείουν κάθε συναλλαγή που δε μπορούσε να περιγραφεί ως ορθολογική Ψυχολογία - Κοινωνιολογία – ίσως το πιο πρωτότυπο προϊόν των κοινωνικών επιστημών αυτής της περιόδου και η πιο σημαντική διανοητική απόπειρα να κατανοηθούν οι ιστορικοί μετασχηματισμοί. Μαξ Βέμπερ, Εμίλ Ντυρκέμ.

15 ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ Η κοινωνική επανάσταση υποχώρησε από την αρχική ζώνη επώασης της. Και κατά κάποιο τρόπο ήταν η ανάδυση μαζικών, οργανωμένων και πάνω από όλα πειθαρχημένων ταξικών κομμάτων που επιτάχυνε την υποχώρηση της. Η οργανωμένη μαζική συγκέντρωση, η προσεκτικά σχεδιασμένη μαζική διαδήλωση, η εκλογική καμπάνια, όλα αυτά μάλλον υποκατέστησαν παρά προετοίμασαν το έδαφος για τις ταραχές και την εξέγερση. Οι επαναστατικές εκρήξεις ξέσπασαν στην περιφέρεια του ενιαίου, αλληλεξαρτώμενου παγκόσμιου συστήματος που είχε δημιουργήσει η δυτική αστική κοινωνία. Περσία, Μαρόκο, Κινέζικη αυτοκρατορία, Οθωμανική αυτοκρατορία, Μεξικό, Ινδία Ρωσία Η κοινωνική επανάσταση στην τσαρική Ρωσία δεν μπορούσε παρά να έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις σε όλο τον πλανήτη, ακριβώς όπως η γαλλική επανάσταση ήταν η πιο σημαντική σε διεθνές επίπεδο, από όλες τις πολυάριθμες επαναστάσεις του ύστερου 18 ου αιώνα. Η γεωφυσική και μόνον έκταση καθώς και ο πολυεθνικός χαρακτήρας μιας αυτοκρατορίας που εκτείνονταν από τον Ειρηνικό ωκεανό μέχρι τα σύνορα της Γερμανίας σήμαιναν ότι η κατάρρευση της θα επηρέαζε πολλές χώρες. Κι’ ακόμα το σημαντικότερο ότι η Ρωσία βρισκόταν στο μεταίχμιο δύο κόσμων, του κόσμου των προηγμένων και των οπισθοδρομικών, προσέδιδε στην επανάσταση της τη δυνατότητα να έχει τεράστια απήχηση και στους δύο κόσμους. Εν ολίγοις μια ρωσική επανάσταση μπορούσε να περιέχει ταυτόχρονα διδάγματα και για τους ηγέτες των οργανώσεων της εργατικής τάξης στη Δύση και για τους επαναστάτες της Ανατολή.

16 Ο Α’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ Καθώς ο πόλεμος έγινε κλάδος της grande industrie έγινε πολιτική αναγκαιότητα. Και αντιστρόφως το κράτος έγινε απαραίτητο για ορισμένους κλάδους της βιομηχανίας, διότι ποιος άλλος εκτός από την κυβέρνηση μπορούσε να εξασφαλίσει τους πελάτες για τους εξοπλισμούς? Αυτό όμως που οδήγησε την Ευρώπη στον πόλεμο δεν ήταν αυτός καθαυτός ο ανταγωνισμός των εξοπλισμών αλλά η διεθνής κατάσταση που έκανε τις δυνάμεις να επιδοθούν σε αυτόν τον ανταγωνισμό. Η ανάπτυξη του καπιταλισμού αναπόφευκτα ωθούσε τον κόσμο στην κατεύθυνση του ανταγωνισμού των κρατών και της ιμπεριαλιστικής εξάπλωσης. Αλλά αυτό που έκανε τον κόσμο ακόμα πιο επικίνδυνο ήταν η σιωπηρή εξίσωση της απεριόριστης οικονομικής ανάπτυξης με την πολιτική ισχύ που σιγά-σιγά έγινε συνειδητά αποδεκτή Τρεις ήταν οι εξελίξεις που μετέτρεψαν το σύστημα των συμμαχιών σε ωρολογιακή βόμβα Η ρευστότητα της διεθνούς κατάστασης Η λογική του από κοινού στρατιωτικού σχεδιασμού που παγίωνε τους αντίπαλους συνασπισμούς σε μόνιμα σχήματα Η έναρξη του αγγλογερμανικού ανταγωνισμού με συνέπεια την εισδοχή της πέμπτης μεγάλης δύναμης, της Βρετανίας, σε ένα από τα στρατόπεδα. Για τη Βρετανία προείχε η προάσπιση του status quo, για τη Γερμανία προείχε η ανατροπή του. Οι κυβερνήσεις αλλά και οι αντιτιθέμενοι στον πόλεμο, αιφνιδιάστηκαν με το εκπληκτικό κύμα πατριωτικού ενθουσιασμού με το οποίο οι λαοί τους έδειξαν να σπεύδουν να συμμετάσχουν σε μια σύρραξη στην οποία τουλάχιστον είκοσι εκατομμύρια από αυτούς επρόκειτο να σκοτωθούν και να τραυματιστούν, χωρίς να συμπεριλάβουμε τα ανυπολόγιστα εκατομμύρια των παιδιών που δε γεννήθηκαν και τους επιπλέον θανάτους μεταξύ του άμαχου πληθυσμού λόγω λιμών και ασθενειών. Τα 1914 οι λαοί της Ευρώπης, για μια σύντομη έστω στιγμή, ξεκίνησαν ανέμελοι να σφαγιαστούν. Μετά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο αυτό δε ξανασυνέβη ποτέ


Κατέβασμα ppt "E.J. HOBSBAWM Η ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΩΝ 1875 - 1914 ΤΜΗΜΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ, ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΘΕΣΜΩΝ,"

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Διαφημίσεις Google