Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Επιμορφωτικό σεμινάριο εκπαιδευτικών ΠΕ02 Ιωάννα Βορβή Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων.

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Παρουσίαση με θέμα: "Επιμορφωτικό σεμινάριο εκπαιδευτικών ΠΕ02 Ιωάννα Βορβή Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων."— Μεταγράφημα παρουσίασης:

1 Επιμορφωτικό σεμινάριο εκπαιδευτικών ΠΕ02 Ιωάννα Βορβή Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων

2 ΘΕΜΑΤΑ Α) Οργάνωση και διαχείριση του διδακτικού χρόνου: Σχεδιασμός- προγραμματισμός της διδασκαλίας σε μακρο- και μικροεπίπεδο Α) Οργάνωση και διαχείριση του διδακτικού χρόνου: Σχεδιασμός- προγραμματισμός της διδασκαλίας σε μακρο- και μικροεπίπεδο Β) Φύλλα εργασίας Β) Φύλλα εργασίας Γ) Οργάνωση του μαθητικού δυναμικού σε ομαδοσυνεργατικά σχήματα – Τεχνικές ενεργητικής, βιωματικής μάθησης Γ) Οργάνωση του μαθητικού δυναμικού σε ομαδοσυνεργατικά σχήματα – Τεχνικές ενεργητικής, βιωματικής μάθησης

3 Διδασκαλία Σύνολο από προγραμματισμένες, οργανωμένες, μεθοδικές και ευέλικτες ενέργειες που πραγματοποιούνται σε πλαίσιο άμεσης διαπροσωπικής επικοινωνίας εκπαιδευτικού-μαθητών με σκοπό τη μάθηση γνώσεων, δεξιοτήτων και στάσεων

4 Ενέργειες εκπαιδευτικού Προετοιμασία, Σχεδιασμός Διδασκαλίας Εκτέλεση (εφαρμογή) Διδασκαλίας Αξιολόγηση Διδασκαλίας

5 Γιατί είναι αναγκαία η διαχείριση της διδακτέας ύλης 1/2 Προγραμματισμός και όχι αυτοσχεδιασμός της τελευταίας στιγμής  Προσαρμογή της διδασκαλίας στις ανάγκες, τις ιδιαιτερότητες και τα ενδιαφέροντα των μαθητών π.χ. να μείνουμε περισσότερο σε μια ενότητα που κρίνεται απαραίτητη για να καλύψουμε κενά και ελλείψεις ή γιατί προκαλεί το ενδιαφέρον των παιδιών και να προχωρήσουμε σε μια άλλη πιο γρήγορα αποδίδοντάς την με συντομότερο τρόπο.  Επιτρέπει την κατά περίπτωση εφαρμογής εξατομικευμένης διδασκαλίας, σε περιπτώσεις μεγάλης ανομοιογένειας του μαθητικού δυναμικού.  Για να «καλύπτεται» τόσο το εγχειρίδιο, όσο κυρίως το περιεχόμενο του Αναλυτικού Προγράμματος για κάθε γνωστικό αντικείμενο. Δεν είναι ωραίο το φαινόμενο να τελειώνει η σχολική χρονιά, ενώ έχει διδαχθεί το μισό περίπου της ύλης.

6 Γιατί είναι αναγκαία η διαχείριση της διδακτέας ύλης 2/2  Δίνεται η δυνατότητα για καλύτερη αξιοποίηση των μέσων και μεθόδων διδασκαλίας (ομαδοσυνεργατική, προβολή ταινίας, διαθεματική, σύνδεση με άλλα αντικείμενα κλπ).  Καλύτερη οργάνωση δραστηριοτήτων.  Το περιεχόμενο της διδασκαλίας δεν έχει μόνο ποσοτική αλλά και ποιοτική διάσταση, δεν ενδιαφέρει μόνο η «κάλυψη» αριθμού σελίδων, αλλά κυρίως και περισσότερο η ανάπτυξη στους μαθητές των δεξιοτήτων που σχετίζονται με την ύλη (κριτική και δημιουργική σκέψη, επίλυση προβλημάτων, αυτοαξιολόγηση, γενικά μεταγνωστικές δεξιότητες).  Γι’ αυτό και είναι αναμενόμενη η ευελιξία στο σχεδιασμό και στην υλοποίηση, και πολλές φορές ο επαναπροσδιορισμός της πορείας οργάνωσης της ύλης, εξαιτίας της «δυναμικής» της διδασκαλίας (προσαρμογή στα δεδομένα της τάξης, αλληλεπίδραση, ανατροφοδότηση, αναστοχαστικές πρακτικές κλπ).

7 Στόχοι (1) Προσαρμογή των διδακτικών σκοπών και στόχων -όπως αυτοί εκφράζονται σε ΔΕΠΠΣ, ΑΠΣ, οδηγίες διδασκαλίας και βιβλία του καθηγητή- στα δεδομένα του μαθητικού δυναμικού της τάξης, με τρόπο που να παρέχεται και η δυνατότητα εξατομικευμένης προσέγγισης σε μαθητές με ιδιαιτερότητες

8 Στόχοι (2) Να συνειδητοποιήσουν οι εκπαιδευτικοί ότι επιταγή της σύγχρονης παιδαγωγικής είναι όχι η διεκπεραίωση μιας ορισμένης ύλης με μηχανιστικό και τυποποιημένο τρόπο, αλλά η διαχείρισή της με τρόπο που λαμβάνει υπόψη του τις ανάγκες και ιδιαιτερότητες του μαθητικού δυναμικού

9 Α) Οργάνωση και διαχείριση του διδακτικού χρόνου: Σχεδιασμός-προγραμματισμός της διδασκαλίας σε μακρο- και μικροεπίπεδο Με ποιους μαθητές, για ποιο σκοπό, με ποιο περιεχόμενο, πώς, πότε, με ποια μέσα ετήσιος αλλά και εβδομαδιαίος και κατά διδακτική ενότητα σχεδιασμός και προγραμματισμός της διδασκαλίας

10 Οργάνωση και διαχείριση διδακτικού χρόνου Απαιτείται: να συνυπολογίζεται η απώλεια διδακτικών ωρών να συνυπολογίζεται η απώλεια διδακτικών ωρών να λαμβάνονται υπόψη μέσα & στρατηγικές διεξαγωγής της διδασκαλίας να λαμβάνονται υπόψη μέσα & στρατηγικές διεξαγωγής της διδασκαλίας ιδιαιτερότητες μαθητικού δυναμικού ιδιαιτερότητες μαθητικού δυναμικού

11 Οργάνωση και διαχείριση διδακτικού χρόνου Απαιτείται: να μην περιορίζεται η στοχοθεσία στο γνωστικό επίπεδο και μόνο, αλλά να υπηρετούνται και στόχοι ανάπτυξης δεξιοτήτων, υιοθέτησης στάσεων, συμπεριφορών (π.χ. δημιουργικότητα, συνεργασία, αναγνώριση διαφορετικού, …) να μην περιορίζεται η στοχοθεσία στο γνωστικό επίπεδο και μόνο, αλλά να υπηρετούνται και στόχοι ανάπτυξης δεξιοτήτων, υιοθέτησης στάσεων, συμπεριφορών (π.χ. δημιουργικότητα, συνεργασία, αναγνώριση διαφορετικού, …) να συνυπολογίζονται μεταγνωστικές δεξιότητες (αυτογνωσία, αυτοέλεγχος, αυτοαξιολόγηση) να συνυπολογίζονται μεταγνωστικές δεξιότητες (αυτογνωσία, αυτοέλεγχος, αυτοαξιολόγηση)

12 Οργάνωση και διαχείριση διδακτικού χρόνου Απαιτείται: να συνεργάζονται οι εκπαιδευτικοί, ώστε να μην υπάρχουν τμήματα «διαφορετικών» ταχυτήτων στην ίδια τάξη του ίδιου σχολείου να συνεργάζονται οι εκπαιδευτικοί, ώστε να μην υπάρχουν τμήματα «διαφορετικών» ταχυτήτων στην ίδια τάξη του ίδιου σχολείου Να λαμβάνεται υπόψη ότι η διδασκαλία δεν είναι ίδια πάντα και παντού (Διδασκαλία δίχως προβληματισμό, δίχως αναστοχασμό (το ίδιο μάθημα, με τον ίδιο τρόπο, σε όλα τα τμήματα, κάθε χρόνο)) Να λαμβάνεται υπόψη ότι η διδασκαλία δεν είναι ίδια πάντα και παντού (Διδασκαλία δίχως προβληματισμό, δίχως αναστοχασμό (το ίδιο μάθημα, με τον ίδιο τρόπο, σε όλα τα τμήματα, κάθε χρόνο))

13 Δυσκολίες τα τελευταία χρόνια: υπάρχει μεγαλύτερη δυσκολία διαχείρισης διδακτέας ύλης εξαιτίας της: αύξησης του φάσματος ιδιαιτεροτήτων του μαθητικού δυναμικού (μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, αλλοδαποί)αύξησης του φάσματος ιδιαιτεροτήτων του μαθητικού δυναμικού (μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, αλλοδαποί) αύξησης των προβλημάτων που σχετίζονται με τη συμπεριφορά των μαθητών  προβλήματα ελέγχου σχολικής τάξηςαύξησης των προβλημάτων που σχετίζονται με τη συμπεριφορά των μαθητών  προβλήματα ελέγχου σχολικής τάξης Απώλεια ωρών για διάφορους λόγουςΑπώλεια ωρών για διάφορους λόγους

14 Συνήθη προβλήματα 1. Δε φτάνει ο χρόνος να καλυφθούν όλα τα κεφάλαια. Σημαντικές ενότητες δεν διδάσκονται 2. Ο ρυθμός είναι στην αρχή αργός και μετά επιταχύνεται υπέρμετρα 3. Γρήγορη κάλυψη όλης της ύλης και μετά επαναλήψεις με διάφορους αυτοσχεδιασμούς

15 Προγραμματισμός διδασκαλίας Θεωρητικό πλαίσιο Προγραμματισμός: Π ρ ο δ ι δ α κ τ ι κ έ ς δραστηριότητες για πραγματοποίηση των επιδιώξεων της εκπαίδευσης με οικονομία χρόνου και πνευματικού μόχθου, μέσα σ’ ένα παιδαγωγικά αποδεκτό περιβάλλον  Συνδέει το Α.Π. με την ωριαία διδασκαλία &  Επιτελεί 3 λειτουργίες ταυτόχρονα: Αξιακής φύσεως Νοητικής φύσεως Νοητικής φύσεως (προθεώρηση διδασκαλίας) Τεχνοκρατική σύλληψη διδασκαλίας (ταυτόχρονα με τις προηγούμενες)

16 Προαπαιτούμενα για σχεδιασμό, προγραμματισμό διδασκαλίας 1 α) Το θεσμικό πλαίσιο: ΔΕΠΠΣ, ΑΠΣ. Καταγραφή των σκοπών και στόχων (γνώσεις, δεξιότητες, στάσεις) του μαθήματος. ΔΕΠΠΣ, ΑΠΣ. Καταγραφή των σκοπών και στόχων (γνώσεις, δεξιότητες, στάσεις) του μαθήματος. Βιβλίο Καθηγητή Βιβλίο Καθηγητή Βιβλίο Μαθητή. Ποιες διδακτικές ενότητες περιλαμβάνει Βιβλίο Μαθητή. Ποιες διδακτικές ενότητες περιλαμβάνει Οδηγίες για τη διδασκαλία των μαθημάτων. Οδηγίες για τη διδασκαλία των μαθημάτων. Αξιολόγηση των μαθητών (τι προβλέπουν τα Π.Δ.) Αξιολόγηση των μαθητών (τι προβλέπουν τα Π.Δ.) Το απαραίτητο ποσοστό ύλης που απαιτείται να διδαχθεί ώστε να μπορεί να καλυφθεί η εξεταστέα ύλη, με τρόπο που ανταποκρίνεται στον τύπο αλλά εκφράζει και την ουσία της νομοθεσίας Το απαραίτητο ποσοστό ύλης που απαιτείται να διδαχθεί ώστε να μπορεί να καλυφθεί η εξεταστέα ύλη, με τρόπο που ανταποκρίνεται στον τύπο αλλά εκφράζει και την ουσία της νομοθεσίας

17 Προαπαιτούμενα για σχεδιασμό, προγραμματισμό διδασκαλίας 2 β) Η διδακτική: αρχές γενικής διδακτικής αρχές γενικής διδακτικής ειδική διδακτική του μαθήματος ειδική διδακτική του μαθήματος γ) Διαθέσιμα μέσα: υλικοτεχνική υποδομή (βιβλιοθήκη, χάρτες, εκπαιδευτικά λογισμικά, DVD, CD εργαστήριο υπολογιστών, projektor κ.λ.π.) υλικοτεχνική υποδομή (βιβλιοθήκη, χάρτες, εκπαιδευτικά λογισμικά, DVD, CD εργαστήριο υπολογιστών, projektor κ.λ.π.)

18 Προαπαιτούμενα για σχεδιασμό, προγραμματισμό διδασκαλίας 3 δ) Το μαθητικό δυναμικό-ιδιαιτερότητες Διερευνάται: το γνωστικό επίπεδο των μαθητών γενικά οι δεξιότητες που θα έπρεπε να κατέχουν με βάση την τάξη και το γνωστικό αντικείμενο οι δεξιότητες που θα έπρεπε να κατέχουν με βάση την τάξη και το γνωστικό αντικείμενο ποσοστό των μαθητών που παρουσιάζουν ελλείψεις ποσοστό των μαθητών που παρουσιάζουν ελλείψεις

19 Προαπαιτούμενα για σχεδιασμό, προγραμματισμό διδασκαλίας 4 επισημαίνονται περιπτώσεις αλλοδαπών μαθητών (επίπεδο γλωσσομάθειας, δυνατότητες επικοινωνίας με οικογενειακό περιβάλλον) περιπτώσεις αλλοδαπών μαθητών (επίπεδο γλωσσομάθειας, δυνατότητες επικοινωνίας με οικογενειακό περιβάλλον) διεγνωσμένες περιπτώσεις μαθητών με ιδιαιτερότητες (μελέτη γνωματεύσεων, προσδιορισμός ιδιαιτεροτήτων, συνεργασία με ΚΕΔΔΥ & Σύμβουλο Ειδ. Αγωγής) διεγνωσμένες περιπτώσεις μαθητών με ιδιαιτερότητες (μελέτη γνωματεύσεων, προσδιορισμός ιδιαιτεροτήτων, συνεργασία με ΚΕΔΔΥ & Σύμβουλο Ειδ. Αγωγής)

20 Προαπαιτούμενα για σχεδιασμό, προγραμματισμό διδασκαλίας 5 ε) Εκπαιδευτικό δυναμικό σχολείου: Ποιοί διδάσκουν το ίδιο μάθημα στην ίδια τάξη, συνεργασία μεταξύ των εκπαιδευτικών Προσδιορισμός του τι θα διδαχθεί και πώς θα αξιολογηθεί Προσδιορισμός του τι θα διδαχθεί και πώς θα αξιολογηθεί Συνεργασία/επικοινωνία με καθηγητές τμημάτων ένταξης ή παράλληλης στήριξης Συνεργασία/επικοινωνία με καθηγητές τμημάτων ένταξης ή παράλληλης στήριξης

21 Προαπαιτούμενα για σχεδιασμό, προγραμματισμό διδασκαλίας 6 στ) Στρατηγικές & τεχνικές διδασκαλίας που μπορούν να αξιοποιηθούν: καθορίζονται με βάση: το γνωστικό αντικείμενο, τις ιδιαιτερότητες του μαθητικού δυναμικού, τα διαθέσιμα μέσα, τον απαιτούμενο διδακτικό χρόνο, τις δυνατότητες συνεργασίας μεταξύ των εκπαιδευτικών κ.λ.π.

22 Στην πράξη 1 συνυπολογίζονται όλα τα ανωτέρωσυνυπολογίζονται όλα τα ανωτέρω «συγκεκριμενοποιούνται» οι σκοποί, μετατρέπονται σε στόχους«συγκεκριμενοποιούνται» οι σκοποί, μετατρέπονται σε στόχους προσδιορίζονται στρατηγικές διδασκαλίαςπροσδιορίζονται στρατηγικές διδασκαλίας

23 Στην πράξη 2 καταγράφονται ημερολογιακά ώρες/εβδομάδα του γνωστικού αντικειμένουκαταγράφονται ημερολογιακά ώρες/εβδομάδα του γνωστικού αντικειμένου προβλέπονται και αφαιρούνται θεσμοθετημένες, περιστασιακές, τυχαίες κ.λ.π. απώλειες διδακτικών ωρώνπροβλέπονται και αφαιρούνται θεσμοθετημένες, περιστασιακές, τυχαίες κ.λ.π. απώλειες διδακτικών ωρών εξάγεται πιθανό σύνολο πραγματικού διδακτικού χρόνουεξάγεται πιθανό σύνολο πραγματικού διδακτικού χρόνου

24 Στην πράξη 3 Συσχετίζονται οι προβλεπόμενες από τις οδηγίες διδασκαλίας δ.ω. με τις πραγματικές δ.ω. Συσχετίζονται οι προβλεπόμενες από τις οδηγίες διδασκαλίας δ.ω. με τις πραγματικές δ.ω. Αναδιαρθώνεται το πλάνο των δ. ω. ανά ενότητα. (Λαμβάνεται υπόψη η έμφαση και το βάθος που μπορεί να δοθεί σε κάθε ενότητα με βάση τον πραγματικό διδακτικό χρόνο και τις δυνατότητες του μαθητικού δυναμικού) Αναδιαρθώνεται το πλάνο των δ. ω. ανά ενότητα. (Λαμβάνεται υπόψη η έμφαση και το βάθος που μπορεί να δοθεί σε κάθε ενότητα με βάση τον πραγματικό διδακτικό χρόνο και τις δυνατότητες του μαθητικού δυναμικού)

25 Στην πράξη 4 Συσχετίζονται οι διδακτικές ενότητες με τα διάφορα είδη διδακτικών στόχων (γνωστικοί, στάσεων, δεξιοτήτων) και τις τεχνικές διδασκαλίας που προσφέρονται για την ανάπτυξη των στόχων αυτών.Συσχετίζονται οι διδακτικές ενότητες με τα διάφορα είδη διδακτικών στόχων (γνωστικοί, στάσεων, δεξιοτήτων) και τις τεχνικές διδασκαλίας που προσφέρονται για την ανάπτυξη των στόχων αυτών. ιεραρχούνται οι στόχοι προσδιορίζονται οι ενότητες που θα μπορούσαν να διδαχθούν με τη χρήση Ν.Τ. & λαμβάνεται υπόψη ο διδακτικός χρόνος που απαιτείται επιπλέονπροσδιορίζονται οι ενότητες που θα μπορούσαν να διδαχθούν με τη χρήση Ν.Τ. & λαμβάνεται υπόψη ο διδακτικός χρόνος που απαιτείται επιπλέον

26 Στην πράξη 5 Ο προγραμματισμός είναι ενδεικτικός και ελαστικός. Διορθώνεται και αναπροσαρμόζεται στην πορεία της διδασκαλίαςΟ προγραμματισμός είναι ενδεικτικός και ελαστικός. Διορθώνεται και αναπροσαρμόζεται στην πορεία της διδασκαλίας Επιδιώκεται να υπηρετηθεί ένα μίνιμουμ στόχων που προτάσσονται και αναφέρονται σε δεξιότητες που οπωσδήποτε πρέπει να κατέχουν οι περισσότεροι μαθητέςΕπιδιώκεται να υπηρετηθεί ένα μίνιμουμ στόχων που προτάσσονται και αναφέρονται σε δεξιότητες που οπωσδήποτε πρέπει να κατέχουν οι περισσότεροι μαθητές

27 Ετήσιος Ετήσιος προγραμματισμός μαθήματος ενδεικτικό παράδειγμα (1) προγραμματισμός μαθήματος ενδεικτικόπαράδειγμα(1) Ετήσιος προγραμματισμός μαθήματος ενδεικτικόπαράδειγμα(1)

28 Εναλλακτικός προγραμματισμός για μαθητές με ιδιαιτερότητες (ανάγκη εξατομικευμένης προσέγγισης) προσδιορίζονται στόχοι εφικτοί από τους μαθητές αυτούς προσδιορίζονται στόχοι εφικτοί από τους μαθητές αυτούς ενσωματώνονται δραστηριότητες ή τεχνικές ώστε: α) να καλύπτονται κενά που υπάρχουν β) να υπάρχει δυνατότητα συμμετοχής στη διδασκαλία ενσωματώνονται δραστηριότητες ή τεχνικές ώστε: α) να καλύπτονται κενά που υπάρχουν β) να υπάρχει δυνατότητα συμμετοχής στη διδασκαλία

29 Σχεδιασμός Διδασκαλίας  Επιλογή από πολλές δυνατότητες καλά προετοιμασμένες και μελετημένες (επιλογή της διαδικασίας της διδασκαλίας, του περιεχομένου, των υλικών και των μέσων διδασκαλίας)  Διερεύνηση σκοπών και στόχων διδασκαλίας και μάθησης, περιεχομένου, μεθόδων, μέσων  Συλλογή χρήσιμων στοιχείων  Σχεδιασμός της διδασκαλίας για μια ποικιλία επιπέδων μαθητών

30 Ωριαίος προγραμματισμός Στην οργάνωση ενός σχεδίου (πλάνου) μαθήματος περιλαμβάνονται:  διδακτικοί στόχοι  επιλογή διδακτικής μεθόδου  εποπτικών μέσων  αξιοποίηση βιωμάτων  αξιοποίηση προηγούμενης γνώσης μαθητών  διαδικασία και κριτήρια αξιολόγησης

31 Σχέδιο διδασκαλίας: Σχεδιασμός και Οργάνωση διδασκαλίας μιας ενότητας. Άρθρωση διδ. ενεργειών και κατανομή του χρόνου σε διάφορες δραστηριότητες, με βάση το ΑΠ και το ΩΠ Επαγγελματική πυξίδα. Καθοδηγεί το διδάσκοντα. Σιγουριά→Ευελιξία Επαγγελματική πυξίδα. Καθοδηγεί το διδάσκοντα. Σιγουριά→Ευελιξία Δεν επαναλαμβάνεται Δεν επαναλαμβάνεται Δεν είναι κλειστό Δεν είναι κλειστό Έκταση αντιστρόφως ανάλογη με την πείρα Έκταση αντιστρόφως ανάλογη με την πείρα

32 Μοντέλο σχεδιασμού διδασκαλίας Προκαταρκτικά στοιχεία (σχολείο, τάξη, αριθμός μαθητών, σύνθεση κ.α.) Προκαταρκτικά στοιχεία (σχολείο, τάξη, αριθμός μαθητών, σύνθεση κ.α.) Θέμα, περιεχόμενα και δομή της διδακτικής ενότητας Θέμα, περιεχόμενα και δομή της διδακτικής ενότητας Σκοποί και στόχοι (Ν. 1566/85, ΑΠΣ, βιβλίο εκπ/κού, άλλα συναφή βιβλία, πχ οδηγιών. Σκοποί και στόχοι (Ν. 1566/85, ΑΠΣ, βιβλίο εκπ/κού, άλλα συναφή βιβλία, πχ οδηγιών. Συγκεκριμένα βήματα. Κριτήρια επιτυχίας, αυτοαξιολόγησης) Συγκεκριμένα βήματα. Κριτήρια επιτυχίας, αυτοαξιολόγησης) Προϋποθέσεις μάθησης μαθητών (ατομικές, πολιτιστικές, κοινωνικές γλωσσικές, γνωστικές, συναισθηματικές κ.α.) Προϋποθέσεις μάθησης μαθητών (ατομικές, πολιτιστικές, κοινωνικές γλωσσικές, γνωστικές, συναισθηματικές κ.α.) Πορεία διδασκαλίας (λογική και χρονική σειρά διδακτικών δραστηριοτήτων. Λεπτομερειακή περιγραφή.) Πορεία διδασκαλίας (λογική και χρονική σειρά διδακτικών δραστηριοτήτων. Λεπτομερειακή περιγραφή.) Μορφές/μέθοδοι διδασκαλίας Μορφές/μέθοδοι διδασκαλίας Μέσα διδασκαλίας Μέσα διδασκαλίας

33 Ενδεικτικό Σχέδιο μαθήματος Τάξη/τμήμα………Διδάσκων……..………. Διδακτική ενότητα……. Ημερομηνία……… Α) Σκοποί και στόχοι ενότητας Β) Πορεία διδασκαλίας (λογική και χρονική σειρά διδακτικών δραστηριοτήτων. Λεπτομερειακή περιγραφή, με χρονοθέτηση) Γ) Μορφές/μέθοδοι διδασκαλίας Δ) Μέσα διδασκαλίας Ε) Τρόποι και τεχνικές αξιολόγησης επίδοσης μαθητών και της συνολικής διδασκαλίας της ενότητας

34 Ενδεικτικό Σχέδιο μαθήματος 1 Τάξη/τμήμα Α΄ Γυμνασίου ………Διδάσκων……..Μάθημα: Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Διδακτική ενότητα: Ενότητα 15η: Η μεταμόρφωση του Λευκίππου, μέρος Α Ημερομηνία 6/11/2009 Σκοποί και στόχοι ενότητας Επιδιώκεται οι μαθητές να: γνωρίσουν ένα μεταχριστιανικό κείμενο που αφηγείται μια μυθική μεταμόρφωση, εντοπίσουν λέξεις που εκφράζουν συναισθήματα, συνειδητοποιήσουν τη δράση και εξέλιξη του μύθου, κατανοήσουν το ζωηρό αφηγηματικό λόγο, συγκρίνουν την επίκληση στη θεϊκή βοήθεια με ανάλογες σημερινές καταστάσεις πιστών σε περίπτωση δυσκολίας, εμπλουτίσουν το λεξιλόγιό τους με λέξεις της αρχαίας και νέας ελληνικής παράγωγες και σύνθετες του ρ. φύω, προσεγγίσουν διαθεματικά τις έννοιες γ έ νος, ο ἴ κος, ἱ ερ ὸ ν, φ ύ σιν.

35 Ενδεικτικό σχέδιο μαθήματος 2 Β) πορεία διδασκαλίας ΕισαγωγήΕρωτήσειςΔιάλεξη5΄ Παρουσίαση ενότητας ΕρωτήσειςΔιάλεξη Οπτικοακουστικά μέσα 20΄ ΑνακεφαλαίωσηΔιάλεξη2΄-3΄ Αξιολόγηση- ανατροφοδότησ η ΕρωτήσειςΤεστ5΄ συμπέρασμαΕρωτήσειςΔιάλεξη2΄

36 Ενδεικτικό Σχέδιο μαθήματος 3 Πορεία διδασκαλίας (λογική και χρονική σειρά διδακτικών δραστηριοτήτων. Λεπτομερειακή περιγραφή, με χρονοθέτηση) Σύνδεση με προηγούμενα- Αφόρμηση Ανάγνωση εισαγωγικού σημειώματος. Αναφορά άλλων μυθολογικών μεταμορφώσεων ή θεϊκών παρεμβάσεων (Δάφνη και Απόλλων, Νιόβη κ.α.). (2-3΄) (2-3΄) Συνοπτική παρουσίαση ενότητας Α΄ Μέρος: Κείμενο : Η μεταμόρφωση του Λεύκιππου Ανάγνωση από τον διδάσκοντα ( 3΄)

37 Ενδεικτικό Σχέδιο μαθήματος 4 Πορεία διδασκαλίας (λογική και χρονική σειρά διδακτικών δραστηριοτήτων. Λεπτομερειακή περιγραφή, με χρονοθέτηση) Αναλυτική επεξεργασία 1. Α΄ ΜΕΡΟΣ : Κείμενο Παρουσίαση του νέου κειμένου : Ανάγνωση εισαγωγικού σημειώματος (και από μαθητή). Ανάγνωση κειμένου από διδάσκοντα (έμφαση στα σημεία που προσδίδουν δραματικότητα στην αφήγηση). Καθορισμός θέματος με συζήτηση: Η μεταμόρφωση του Λεύκιππου. Διάρθρωση της ενότητας: α. Γαλ ά τεια ἡ Ε ὐ ρυτ ί ου … Λε ύ κιππον: η γέννηση του κοριτσιού και το ψέμα της Γαλάτειας στον Λάμπρο. β. Ἐ πε ὶ δ ὲ η ὔ ξετο… τ ὸ ν π έ πλον ἡ πα ῖ ς ἐ ξ έ δυ: η επίκληση της Λητούς από τη Γαλάτεια και η μεταμόρφωση του κοριτσιού σε αγόρι.

38 Ενδεικτικό Σχέδιο μαθήματος 5 Πορεία διδασκαλίας (λογική και χρονική σειρά διδακτικών δραστηριοτήτων. Λεπτομερειακή περιγραφή, με χρονοθέτηση) Κατανόηση του κειμένου: Ανάγνωση εισαγωγικού σημειώματος, γλωσσικών- ερμηνευτικών σχολίων. Καθοδήγηση μαθητών από διδάσκοντα για επισήμανση λέξεων– φράσεων που προωθούν τη δράση. Υποβολή πρόσθετων διευκρινιστικών ερωτήσεων, λ.χ.: Τι έκανε η Γαλάτεια, όταν γέννησε το κορίτσι; Με ποια φράση περιγράφεται το κάλλος της κόρης; Γιατί η εορτή που αναφέρεται στο κείμενο ονομάζεται ἐ κδύσια; 25΄

39 Ενδεικτικό Σχέδιο μαθήματος 6 Πορεία διδασκαλίας (λογική και χρονική σειρά διδακτικών δραστηριοτήτων. Λεπτομερειακή περιγραφή, με χρονοθέτηση) Σύνθεση: Απόδοση από 1-2 μαθητές του νοήματος, με αναφορά στο κείμενο. Ανακεφαλαίωση, Επισήμανση βασικών σημείων. (2-3΄) Μορφές/μέθοδοι διδασκαλίας Μέθοδος : Ερμηνευτική Πορεία : Παρουσίαση όλου - Ανάλυση – Σύνθεση Μορφή : Διαλογική

40 Ενδεικτικό Σχέδιο μαθήματος 7 Μέσα/υλικά διδασκαλίας Πίνακας, φύλλα εργασίας Σχολικό εγχειρίδιο Τρόποι και τεχνικές αξιολόγησης επίδοσης μαθητών και της συνολικής διδασκαλίας της ενότητας Ασκήσεις: Γιατί η Γαλάτεια ζήτησε τη βοήθεια της Λητούς; Ανταποκρίθηκε η Λητώ στους θρήνους της Γαλάτειας και πώς; Πού οφείλεται, κατά τη γνώμη σας, η παρατηρούμενη και στις μέρες μας (ιδίως σε φτωχότερους λαούς) προτίμηση για αρσενικά τέκνα; ( 5΄)

41 Ενδεικτικό Σχέδιο μαθήματος: Λατινικά Πορεία διδασκαλίας Κείμενο, ανάγνωση 5΄ Ετυμολογικό 5΄ Μετάφραση 20΄ Ασκήσεις 10΄ Επιμύθιο 4΄

42 Αναδιαμόρφωση της διδασκαλίας με κριτήριο την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων «Η διαμόρφωση μιας διδασκαλίας επηρεάζεται από τα ιδιαίτερα κοινωνικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά κάθε τάξης, το επίπεδο γνώσης των μαθητών, τη φύση του διδακτικού αντικειμένου, το στόχο της συγκεκριμένης διδακτικής ενότητας, τα διαθέσιμα χρονικά πλαίσια αλλά και από την προσωπική θεωρία (εκπαιδευτική φιλοσοφία) του εκπαιδευτικού και τη χρήση εναλλακτικών μορφών διδασκαλίας»

43 Είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε την αναγκαιότητα του προγραμματισμού!

44 Εργασία κατά ομάδες στη σχολική τάξη και ομαδοσυνεργατική μάθηση: Θεωρητική θεμελίωση, στρατηγικές και παραδείγματα

45 Σύγχρονες μέθοδοι διδασκαλίας Διερευνητική Διερευνητική Εποικοδομητική Εποικοδομητική Ομαδοσυνεργατική Ομαδοσυνεργατική Διαθεματική κ.τ.λ. Διαθεματική κ.τ.λ.

46

47 Ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Ομαδοσυνεργατική ονομάζεται η διδασκαλία κατά την οποία οι μαθητές χωρίζονται σε ομάδες, όπου εργάζονται συνεργαζόμενοι μεταξύ τους, χωρίς την άμεση καθοδήγηση του διδάσκοντος. Ομαδοσυνεργατική ονομάζεται η διδασκαλία κατά την οποία οι μαθητές χωρίζονται σε ομάδες, όπου εργάζονται συνεργαζόμενοι μεταξύ τους, χωρίς την άμεση καθοδήγηση του διδάσκοντος. Οι γνώσεις αποκτώνται: με τη συνεργασία, την ανταλλαγή απόψεων, την παρατήρηση εξέλιξης φαινομένων (εργαστηριακές ασκήσεις), περιγραφή εμπειριών, παρέμβαση διδάσκοντος όταν χρειάζεται. Οι γνώσεις αποκτώνται: με τη συνεργασία, την ανταλλαγή απόψεων, την παρατήρηση εξέλιξης φαινομένων (εργαστηριακές ασκήσεις), περιγραφή εμπειριών, παρέμβαση διδάσκοντος όταν χρειάζεται. Η συνεργατική μάθηση είναι και τρόπος κοινωνικής οργάνωσης της τάξης είναι και διαδικασία μάθησης. Οι άλλοι τρόποι κοινωνικής οργάνωσης της τάξης είναι η ανταγωνιστική μάθηση και η ατομική μάθηση. Στη Συνεργατική Μάθηση η τάξη χωρίζεται σε μικρές ανομοιογενείς ομάδες (2-6 μέλη), και τα παιδιά μαθαίνουν με αλληλεπίδραση και αλληλεξάρτηση να λύνουν προβλήματα και να επιτυγχάνουν κοινούς στόχους. Η συνεργατική μάθηση είναι και τρόπος κοινωνικής οργάνωσης της τάξης είναι και διαδικασία μάθησης. Οι άλλοι τρόποι κοινωνικής οργάνωσης της τάξης είναι η ανταγωνιστική μάθηση και η ατομική μάθηση. Στη Συνεργατική Μάθηση η τάξη χωρίζεται σε μικρές ανομοιογενείς ομάδες (2-6 μέλη), και τα παιδιά μαθαίνουν με αλληλεπίδραση και αλληλεξάρτηση να λύνουν προβλήματα και να επιτυγχάνουν κοινούς στόχους.

48 Τα συστατικά στοιχεία της Συνεργατικής Μάθησής είναι: α) Κοινός στόχος: β) Αλληλεπίδραση πρόσωπο με πρόσωπο: γ) Αλληλεξάρτηση: δ) Κοινωνικές δεξιότητες: α) Κοινός στόχος: Για να υπάρχει συνεργατική προσπάθεια πρέπει να υπάρχει ο κοινός μαθησιακός στόχος, το ομαδικό αποτέλεσμα. Ο κοινός στόχος μπορεί να είναι η λύση ενός προβλήματος στα Μαθηματικά, ένα πείραμα στη Φυσική, η νοηματική επεξεργασία ενός κειμένου στα Ελληνικά, μια μελέτη στην Ιστορία κ.ά. β) Αλληλεπίδραση πρόσωπο με πρόσωπο: Δεν μπορεί να νοηθεί συνεργασία, αν δεν υπάρχει μια συνεχής αλληλεπίδραση των μελών της ομάδας. Η αλληλεπίδραση εκδηλώνεται ως αμοιβαία βοήθεια, αμοιβαίος επηρεασμός, ενίσχυση και ενθάρρυνση, προσφορά γνώσεων και πληροφοριών, ανταλλαγή υλικού, ανατροφοδότηση συμμαθητών κ.ά. γ) Αλληλεξάρτηση: Η έννοια της αλληλεξάρτησης είναι το κλειδί της επιτυχίας της Συνεργατικής Μάθησης. Αλληλεξάρτηση υπάρχει, όταν η ομάδα για να επιτύχει το έργο της χρειάζεται και εξασφαλίζει τη συμβολή του κάθε μέλους της. Αλλά και αντίστροφα, κάθε μέλος της ομάδας επιτυγχάνει το στόχο του, μόνο αν και τα υπόλoιπα μέλη της ομάδας επιτύχουν τους δικούς τους στόχους. δ) Κοινωνικές δεξιότητες: Μαθητές που δεν κατέχουν βασικές κοινωνικές δεξιότητες είναι δύσκολο να επιτύχουν συνεργασία υψηλής ποιότητας. Γι' αυτό πρέπει τα παιδιά να διδάσκονται πρώτα συνεργατικές δεξιότητες και στη συνέχεια να ασκούνται μέσα στην ομάδα για την εφαρμογή τους. Ο χαμηλός τόνος φωνής, η άσκηση ηγετικού ρόλου, η αποδοχή της διαφορετικότητας, η έκφραση διαφωνίας είναι μερικές δεξιότητες που πρέπει να αποκτηθούν για να γίνει η συνεργατική προσπάθεια πιο αποδοτική.

49 Τα συστατικά στοιχεία της Συνεργατικής Μάθησής είναι: ε) Προσωπική ευθύνη. Αλληλεξάρτηση ρόλων: Αλληλεξάρτηση πηγών: Αλληλεξάρτηση έργου: ε) Προσωπική ευθύνη. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για να αποτύχει η Συνεργατική Μάθηση είναι όταν αφεθεί ένα μέλος να κυριαρχήσει στην ομάδα και να επιβάλλει την άποψή του ή να υποβάλλει τις λύσεις και τις απαντήσεις. Στην περίπτωση αυτή τα άλλα μέλη όχι μόνο δεν ωφελούνται, αλλά συνήθως αδρανοποιούνται και οπισθοδρομούν. Ιδιαίτερη μέριμνα χρειάζεται ώστε κάθε μέλος να καθίσταται προσωπικά υπεύθυνο για την επιτυχία της ομάδας. Αυτό επιτυγχάνεται, αν εξασφαλιστεί η θετική αλληλεξάρτηση όπως περιγράφεται πιο κάτω. Αλληλεξάρτηση ρόλων: Η κατανομή ρόλων μέσα στην ομάδα δημιουργεί άλλη μια μορφή αλληλεξάρτησης. Η επίτευξη του κοινού στόχου εξαρτάται από το πόσο σωστά θα παίξει το ρόλο του το κάθε μέλος. Ο συγκεκριμένος ρόλος μέσα στην ομάδα καθιστά το κάθε μέλος προσωπικά υπεύθυνο για το ομαδικό αποτέλεσμα και εξασφαλίζει υψηλότερο βαθμό συνοχής. Αλληλεξάρτηση πηγών: Ο περιορισμένος αριθμός πηγών στην ομάδα δημιουργεί την ανάγκη αλληλεξάρτησης. Αν, για παράδειγμα, δοθεί ένα φυλλάδιο σε κάθε μέλος της ομάδας, διευκολύνεται η ατομική προσπάθεια. Αν όμως, δοθεί ένα φυλλάδιο στην ομάδα, δημιουργείται η ανάγκη αλληλεξάρτησης και συνεργασίας. Αλληλεξάρτηση έργου: Η πιο αποτελεσματική μορφή αλληλεξάρτησης είναι ο καταμερισμός έργου στα μέλη της ομάδας. Ένας τρόπος είναι κάθε μέλος να αναλαμβάνει τη διεκπεραίωση ενός μέρους της ομαδικής εργασίας και στη συνέχεια να γίνεται σύνθεση των επί μέρους εργασιών στην ομάδα, ύστερα από συζήτηση.

50 Για την εφαρμογή αυτής της μορφής διδασκαλίας, πρέπει προηγουμένως να καθορισθούν: α) η σύνθεση των ομάδων, ο ρόλος κάθε μέλους της ομάδας και ο αριθμός μελών. Ο ιδανικός αριθμός μελών γενικώς είναι 4. Στα εργαστήρια συγκροτούνται συνήθως ομάδες 3–4 ατόμων. α) η σύνθεση των ομάδων, ο ρόλος κάθε μέλους της ομάδας και ο αριθμός μελών. Ο ιδανικός αριθμός μελών γενικώς είναι 4. Στα εργαστήρια συγκροτούνται συνήθως ομάδες 3–4 ατόμων. β) ο τρόπος αξιολόγησης κάθε μέλους και της ομάδας συνολικά. Ο δάσκαλος αξιολογεί: τις γνώσεις, τη συμμετοχή, τη συνεργασία, την ικανότητα διατύπωσης και τεκμηρίωσης απόψεων κ.ά. β) ο τρόπος αξιολόγησης κάθε μέλους και της ομάδας συνολικά. Ο δάσκαλος αξιολογεί: τις γνώσεις, τη συμμετοχή, τη συνεργασία, την ικανότητα διατύπωσης και τεκμηρίωσης απόψεων κ.ά.

51 Δημιουργία-Οργάνωση ομάδων  Η οργάνωση των ομάδων προϋποθέτει γνώση των ενδιαφερόντων και των δυνατοτήτων των μαθητών  Ομάδες ανομοιογενείς  Οι ομάδες μπορεί να είναι ευκίνητες και ευέλικτες  Τα μέλη κάθε ομάδας κατανέμουν τους ρόλους τους  Η κάθε ομάδα έχει το δικό της φύλλο εργασίας

52 Κριτήρια σχηματισμού των ομάδων: Τύχη. Σε κάποιες περιπτώσεις δεν είναι μεμπτό η δημιουργία τυχαίας συγκρότησης ομάδας με κλήρωση. Συνήθως όμως απορρίπτεται. Απόδοση: σχηματίζονται ομάδες με κριτήριο την απόδοση των μελών. Για τους μαθητές προτείνεται η ανομοιογενής σύνθεση. Ενδιαφέροντα: Σχηματισμός ομάδων με βάση τα ενδιαφέροντά τους. Όχι όμως απόλυτα. Κοινωνικές σχέσεις. Οι διαπροσωπικές σχέσεις εξακριβώνονται με κατάλληλο ερωτηματολόγιο, το οποίο ονομάζεται «κοινωνιομετρικό τεστ».

53 Ο ρόλος του διδάσκοντα: Μεσολαβητικός στην αυτόνομη μάθηση Μεσολαβητικός στην αυτόνομη μάθηση Συνεργατικός Συνεργατικός Συμβουλευτικός Συμβουλευτικός Καθοδηγητικός Καθοδηγητικός Υποστηρικτικός, ενθαρρυντικός Υποστηρικτικός, ενθαρρυντικός Γνωρίζει τον κάθε μαθητή Γνωρίζει τον κάθε μαθητή Προγραμματίζει τη μάθηση Προγραμματίζει τη μάθηση Οργανώνει το μαθησιακό περιβάλλον Οργανώνει το μαθησιακό περιβάλλον Οργανώνει τις ομάδες Οργανώνει τις ομάδες Παρακολουθεί τη μάθηση Παρακολουθεί τη μάθηση Συμβουλεύει και καθοδηγεί Συμβουλεύει και καθοδηγεί Ενισχύει και ανατροφοδοτεί Ενισχύει και ανατροφοδοτεί

54 Η διαφορετικότητα και οι διαστάσεις της  Φύλο  Στυλ μάθησης  Μαθησιακή ετοιμότητα < ωριμότητα, προηγούμενες μαθησιακές εμπειρίες ► διαφορετικό επίπεδο μάθησης  Στάσεις απέναντι στη μάθηση  Αυτο-εκτίμηση  Στόχοι και προσδοκίες  Δεξιότητες και χρόνος μελέτης  Κίνητρα μάθησης  Κοινωνικο-οικονομική προέλευση  Πολιτισμικό πλαίσιο αναφοράς  Άγχος  Ενδιαφέροντα  Ανάγκες

55 Εργασία σε ομάδες ΕΙΔΗΧΡΗΣΗΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑΟΡΙΑ Διαφορετικής ικανότητας Προφορική εργασία = πιο εύκολη για μαθητές χαμηλής ικανότητας - Έκφραση ποικιλίας γνωμών - Κοινωνικοποίηση - Πιθανή επικράτηση ικανότερων - Ευκαιρίες σε όλους Ίδιας ικανότητας Τέτοια καθήκοντα που να επιτρέπουν στους μαθητές να εργαστούν Ευκολότερη εφαρμογή σε καθήκοντα χαμηλών απαιτήσεων Δημοσιοποίηση ικανοτήτων όλων των μαθητών Φύλου Εργασία που είναι πιο δημοφιλής σε ένα από τα φύλα Προτιμώμενη όπου είναι δύσκολο το κοινό πλαίσιο στόχων και δράσης Έμφυλες διακρίσεις Δυσκολία διαφυλικής κατανόησης Φίλων Ενασχόληση με θέματα ευαίσθητα ή προσωπικά Αίσθημα ασφάλειας Απρόσφορη για πολυπρισματικές προσεγγίσεις

56 Για τη συγκρότηση των ομάδων πρέπει να ληφθούν υπόψη τα εξής: Μαθητές που δείχνουν αμοιβαία προτίμηση να μπαίνουν, κατά το δυνατό, στην ίδια ομάδα. Μαθητές που δείχνουν αμοιβαία προτίμηση να μπαίνουν, κατά το δυνατό, στην ίδια ομάδα. Για τον κάθε μαθητή-τρια να ικανοποιείται μία, τουλάχιστον προτίμηση. Για τον κάθε μαθητή-τρια να ικανοποιείται μία, τουλάχιστον προτίμηση. Μαθητές τους οποίους δεν επέλεξε κανείς, να τοποθετούνται σε ομάδες με συμμαθητές τους που οι ίδιοι προτιμούν και όχι περισσότεροι από ένας σε κάθε ομάδα. Μαθητές τους οποίους δεν επέλεξε κανείς, να τοποθετούνται σε ομάδες με συμμαθητές τους που οι ίδιοι προτιμούν και όχι περισσότεροι από ένας σε κάθε ομάδα. Να μη συγκροτούνται ομάδες μαθητών αμιγώς του ιδίου φύλου, διότι δημιουργούνται έμφυλες διακρίσεις και τάσεις ανταγωνισμού των φύλων. Εξαίρεση αποτελεί η περίπτωση εργασίας που είναι περισσότερο δημοφιλής σε ένα από τα φύλα. Να μη συγκροτούνται ομάδες μαθητών αμιγώς του ιδίου φύλου, διότι δημιουργούνται έμφυλες διακρίσεις και τάσεις ανταγωνισμού των φύλων. Εξαίρεση αποτελεί η περίπτωση εργασίας που είναι περισσότερο δημοφιλής σε ένα από τα φύλα.

57 Μετά τη συγκρότηση των ομάδων Να επιτρέπεται μια σχετική κινητικότητα μεταξύ των μελών των ομάδων (μετά την παρέλευση τουλάχιστον 2 εβδομάδων). Να επιτρέπεται μια σχετική κινητικότητα μεταξύ των μελών των ομάδων (μετά την παρέλευση τουλάχιστον 2 εβδομάδων). Στην ομάδα οι μαθητές να εναλλάσσουν τους ρόλους τους, ως προς τις εργασίες (μεταφορά και τακτοποίηση οργάνων, αναζήτηση πληροφοριών, καταγραφή, επεξεργασία, παρουσίαση κ.τ.λ.) Στην ομάδα οι μαθητές να εναλλάσσουν τους ρόλους τους, ως προς τις εργασίες (μεταφορά και τακτοποίηση οργάνων, αναζήτηση πληροφοριών, καταγραφή, επεξεργασία, παρουσίαση κ.τ.λ.)

58 Τρόποι για την εδραίωση της υπευθυνότητας  Τυχαία προφορική εξέταση μαθητών  Τυχαία προφορική εξέταση μαθητών (π.χ. σύντομη παρουσίαση της εργασίας τους)  Παρατήρηση κάθε ομάδας και καταγραφή σχολίων για τη συμμετοχή κάθε μέλους στην ομαδική εργασία  Ανάθεση (εκ περιτροπής) σε ένα μαθητή κάθε ομάδας του ρόλου του συντονιστή  Ανάθεση στους μαθητές να εξηγήσουν σε άλλους τι έμαθαν. Όταν αυτό το κάνουν διαδοχικά όλοι οι μαθητές, έχουμε τη λεγόμενη «ταυτόχρονη εξήγηση»

59 Τύποι ομαδοσυνεργατικής μάθησης  Τυπική ομαδοσυνεργατική μάθηση: οι μαθητές εργάζονται ομαδικά από μία διδακτική ώρα μέχρι μερικές εβδομάδες ► ο εκπαιδευτικός ορίζει τους στόχους του μαθήματος, παίρνει προκαταρκτικές αποφάσεις, εξηγεί τα καθήκοντα και τους όρους της θετικής αλληλεξάρτησης, παρακολουθεί την πορεία της μάθησης παρεμβαίνοντας όπου χρειάζεται, αξιολογεί τα αποτελέσματα της μάθησης και βοηθάει τους μαθητές να ελέγχουν τη λειτουργικότητα της ομάδας τους οι μαθητές εργάζονται ομαδικά από μία διδακτική ώρα μέχρι μερικές εβδομάδες ► ο εκπαιδευτικός ορίζει τους στόχους του μαθήματος, παίρνει προκαταρκτικές αποφάσεις, εξηγεί τα καθήκοντα και τους όρους της θετικής αλληλεξάρτησης, παρακολουθεί την πορεία της μάθησης παρεμβαίνοντας όπου χρειάζεται, αξιολογεί τα αποτελέσματα της μάθησης και βοηθάει τους μαθητές να ελέγχουν τη λειτουργικότητα της ομάδας τους  Άτυπη ομαδοσυνεργατική μάθηση: συνίσταται σε ομαδική εργασία μαθητών που προσπαθούν ευκαιριακά να επιτύχουν κοινούς στόχους ► μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εστίαση της προσοχής στην ύλη, για την πρόκληση θετικής διάθεσης για μάθηση, για τον έλεγχο της μάθησης ή για τον τερματισμό μιας διδακτικής φάσης συνίσταται σε ομαδική εργασία μαθητών που προσπαθούν ευκαιριακά να επιτύχουν κοινούς στόχους ► μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εστίαση της προσοχής στην ύλη, για την πρόκληση θετικής διάθεσης για μάθηση, για τον έλεγχο της μάθησης ή για τον τερματισμό μιας διδακτικής φάσης

60 Ομαδοσυνεργατικές δραστηριότητες – Τεχνικές (1)  Παιχνίδι συναρμολόγησης : α) α) σε κάθε μέλος κάθε ομάδας 4-5 ατόμων ανατίθεται ύλη που θα πρέπει να μάθει και να τη διδάξει στα υπόλοιπα μέλη ή β) β) γίνεται κάτι ανάλογο με δύο κατηγορίες ομάδων, των «ειδικών» και των «συνεργαζόμενων»  Συνεργασία κατά ζεύγη : στην αρχή οι μαθητές σκέφτονται σιωπηλά ο καθένας μόνος του πάνω σε μία ερώτηση που έθεσε ο δάσκαλος, στη συνέχεια μοιράζονται τις σκέψεις τους ανά ζεύγη και τέλος με άλλα ζεύγη ή ολόκληρη την τάξη  Συνέντευξη σε τρία στάδια: αφού σχηματιστούν ζεύγη, κάθε μαθητές παίρνει συνέντευξη από το ταίρι του, θέτοντας κατάλληλες ερωτήσεις. Στη συνέχεια αντιστρέφονται οι ρόλοι και στο τέλος τα ζεύγη μοιράζονται τις απαντήσεις τους με όλη την ομάδα ή την τάξη

61 Ομαδοσυνεργατικές δραστηριότητες - Τεχνικές (2)  Ιδεοθύελλα : η τάξη χωρίζεται σε ομάδες με ένα συντονιστή  τίθεται μια ερώτηση που επιδέχεται πολλές απαντήσεις  αφού δοθεί χρόνος για σκέψη πάνω στην ερώτηση (θέμα), κάθε μέλος της ομάδας μοιράζεται τις απαντήσεις του με τα υπόλοιπα μέλη, ακολουθώντας την τεχνική Round- Robin (σχήμα κύκλου)  ο συντονιστής καταγράφει όλες τις απαντήσειςκαι τις ανακοινώνει στο σύνολο  ο συντονιστής καταγράφει όλες τις απαντήσεις και τις ανακοινώνει στο σύνολο

62 Ομαδοσυνεργατικές δραστηριότητες – Τεχνικές (3) Ομάδες με αριθμημένα μέλη: Ομάδες με αριθμημένα μέλη: τα μέλη κάθε ομάδας παίρνουν έναν αριθμό και στη συνέχεια συνεργάζονται πάνω σ’ ένα θέμα· ο εκπαιδευτικός καλεί έναν αριθμό να απαντήσει, οπότε οποιοδήποτε μέλος μπορεί να είναι αυτό που θα δώσει την απάντηση Συνεργάτες: Συνεργάτες: κάθε ομάδα χωρίζεται σε δύο υποομάδες, οι «συνεργάτες» κάθε ομάδας συνεργάζονται πάνω στο θέμα και στη συνέχει επιστρέφουν στις ομάδες τους, για να διδάξουν όσα έμαθαν στα υπόλοιπα μέλη

63 Βήματα εργασίας με ομάδες 1. Ο εκπαιδευτικός προετοιμάζει το θέμα της διδασκαλίας ξεκαθαρίζοντας πρώτα ο ίδιος τι θέλει να διδάξει μέσα από αυτό, γιατί επιλέγει συγκεκριμένες δραστηριότητες, πού αποσκοπεί σε επίπεδο γνώσεων, δεξιοτήτων κ.λπ. μπορεί, λ.χ., να κάνει μια ομαδοσυνεργατική διδασκαλία με θέμα εικονομαχία και εικονολατρία ή ισότητα των φύλων, όχι μόνο για να ερευνήσουν οι μαθητές τα υπέρ και τα κατά, τις αντικρουόμενες απόψεις και λογικές, αλλά και για να τους μάθει να συζητούν με νηφαλιότητα και διαλογικότητα. 2. εκπαιδευτικός οργανώνει τις πηγές μέσα από τις οποίες οι μαθητές θα αναζητήσουν πληροφορίες ή τους αφήνει να τις αναζητήσουν μόνοι τους, βοηθώντας τους σε περιπτώσεις που δυσκολεύονται. 3. Αφήνει τους μαθητές να χωριστούν σε ομάδες ή παρεμβαίνει ο ίδιος αν διαπιστώσει ότι ο τρόπος συγκρότησης των ομάδων οδηγεί σε πολώσεις (αδύναμοι/ καλοί μαθητές) που δεν υπηρετούν τους διδακτικούς του σκοπούς. 1. Ο εκπαιδευτικός προετοιμάζει το θέμα της διδασκαλίας ξεκαθαρίζοντας πρώτα ο ίδιος τι θέλει να διδάξει μέσα από αυτό, γιατί επιλέγει συγκεκριμένες δραστηριότητες, πού αποσκοπεί σε επίπεδο γνώσεων, δεξιοτήτων κ.λπ. μπορεί, λ.χ., να κάνει μια ομαδοσυνεργατική διδασκαλία με θέμα εικονομαχία και εικονολατρία ή ισότητα των φύλων, όχι μόνο για να ερευνήσουν οι μαθητές τα υπέρ και τα κατά, τις αντικρουόμενες απόψεις και λογικές, αλλά και για να τους μάθει να συζητούν με νηφαλιότητα και διαλογικότητα. 2. εκπαιδευτικός οργανώνει τις πηγές μέσα από τις οποίες οι μαθητές θα αναζητήσουν πληροφορίες ή τους αφήνει να τις αναζητήσουν μόνοι τους, βοηθώντας τους σε περιπτώσεις που δυσκολεύονται. 3. Αφήνει τους μαθητές να χωριστούν σε ομάδες ή παρεμβαίνει ο ίδιος αν διαπιστώσει ότι ο τρόπος συγκρότησης των ομάδων οδηγεί σε πολώσεις (αδύναμοι/ καλοί μαθητές) που δεν υπηρετούν τους διδακτικούς του σκοπούς. 4. Οι ομάδες συλλέγουν και οργανώνουν το υλικό τους γράφοντας μια τελική αναφορά γι΄ αυτό. 4. Οι ομάδες συλλέγουν και οργανώνουν το υλικό τους γράφοντας μια τελική αναφορά γι΄ αυτό. 5. Γίνεται παρουσίαση των αναφορών των ομάδων και συζήτηση πάνω στα ευρήματά τους 5. Γίνεται παρουσίαση των αναφορών των ομάδων και συζήτηση πάνω στα ευρήματά τους

64 Γνωρίσματα της μεθόδου Project Οι συμμετέχοντες:  υιοθετούν την πρόταση, με αφορμή βίωμα, γεγονός ή πρόβλημα  επεξεργάζονται την πρόταση  Αυτοοργανώνονται (καθήκοντα - υποχρεώσεις)

65 Γνωρίσματα της μεθόδου Project Συνέχεια  Κατανέμουν τις διάφορες ενέργειες στον τακτό χρόνο  Ανταλλάσσουν πληροφορίες σε τακτά διαστήματα (ενέργειες, συνθήκες, αποτελέσματα)  Δουλεύουν σε ανοικτό πεδίο. Δεν προκαθορίζεται τίποτα λεπτομερειακά.  Συζητούν καταστάσεις που προκύπτουν.

66 Γνωρίσματα της μεθόδου Project Συνέχεια  Θέτουν συγκεκριμένους στόχους και καθορίζουν τα πλαίσιά της  Επινοούν δικές τους μεθόδους  Επιδιώκουν να κάνουν πράξη τους στόχους  Ισορροπούν μεταξύ των ομαδικών και ατομικών ενδιαφερόντων  Το έργο τους θεωρείται πείραμα με παιδαγωγικές συνθήκες

67 Γνωρίσματα της μεθόδου Project Συνέχεια  Διευθετούν πιθανές εντάσεις και συγκρούσεις  Παραστέκονται στους άλλους παραμερίζοντας το προσωπικό ενδιαφέρον  Αντιμετωπίζουν επίκαιρα θέματα, που τους ενδιαφέρουν

68 Μέθoδος Project Διαθεματική εργασία, Τοπική Ιστορία  1ο Βήμα: Επιλογή θέματος και συντονιστή  2ο Βήμα: Διατύπωση στόχου  3ο Βήμα: Κατανομή σε ομάδες  4ο Βήμα: Διαμόρφωση πλαισίου δράσης  5ο Βήμα: Διάλειμμα ενημέρωσης ανατροφοδότηση  6ο Βήμα: Συγκέντρωση & ταξινόμηση υλικού  7ο Βήμα: Παρουσίαση προϊόντων  8ο Βήμα: Συμπεράσματα

69 Στάδια –Φάσεις Εργασίας Α΄φάση  Επιλογή θέματος  Σύσταση ομάδων  Ανάθεση εργασιών  Βιβλιογραφία  Αξιοποίηση βιβλιοθηκών-διαδικτύου

70 Στάδια –Φάσεις Εργασίας Β΄φάση  Παρουσίαση πρώτων αποτελεσμάτων  Συζήτηση  Συμπλήρωση, αφαίρεση, διόρθωση, τροποποίηση υλικού  Ενδεχόμενη οργάνωση επίσκεψης  Ενθάρρυνση, καθοδήγηση  Άρση πιθανών δυσλειτουργιών

71 Στάδια –Φάσεις Εργασίας Γ΄φάση  Σχεδιασμός σύνθεσης εργασιών ανά ομάδες  Επιλογή υλικού

72 Στάδια –Φάσεις Εργασίας Δ΄φάση  Συνεργασία ομάδων – καθηγητών  Σύνθεση των εργασιών όλων των ομάδων  Τελική εργασία

73 Στάδια –Φάσεις Εργασίας Ε΄φάση  Τελική παρουσίαση στην τάξη  Ενδεχόμενη παρουσίαση σε όλο το σχολείο  Παραγωγή-παρουσίαση υλικού (έκθεσης φωτογραφιών, καλλιτεχνικών έργων, λευκώματος, CD-ROM) (έκθεσης φωτογραφιών, καλλιτεχνικών έργων, λευκώματος, CD-ROM)

74 Αξιολόγηση Μορφή:  Συζήτηση  Ερωτηματολόγιο Αφορά:  Μαθητές: Αν έμειναν ευχαριστημένοι από τη συμμετοχή τους στην εκπόνηση της εργασίας, από το βαθμό της συνεργασίας με τους συμμαθητές τους, από το αν εκπληρώθηκαν οι γενικοί και ειδικοί στόχοι του σχεδίου, από το αποτέλεσμα της εργασίας τους και από το τι αποκόμισαν από τις δραστηριότητες που ανέπτυξαν.  Εκπαιδευτικούς: θα αξιολογήσουν αν με το τελικό αποτέλεσμα εκπληρώνονται οι προκαθορισμένοι στόχοι, αν η καθοδήγησή τους ήταν επιτυχής, αν αναπτύχθηκε συνεργασία μεταξύ των μαθητών και αν δραστηριοποιήθηκαν οι μαθητές, ανάλογα, βέβαια, με τις ατομικές τους δυνατότητες.  Εκπαιδευτικούς: θα αξιολογήσουν αν με το τελικό αποτέλεσμα εκπληρώνονται οι προκαθορισμένοι στόχοι, αν η καθοδήγησή τους ήταν επιτυχής, αν αναπτύχθηκε συνεργασία μεταξύ των μαθητών και αν δραστηριοποιήθηκαν οι μαθητές, ανάλογα, βέβαια, με τις ατομικές τους δυνατότητες.

75 Ομαδοσυνεργατικές εργασίες στα διδακτικά εγχειρίδια Αρχαία Ελλ. Γλώσσα Β Γυμν., ενότ. 18, Αλκιδάμας, Περί Σοφιστών «Τα μειονεκτήματα του γραπτού λόγου σε σχέση με τον προφορικό»(4. 138): Αφού σχηματίσετε ομάδες δύο ατόμων, να διατυπώσετε με σύντομους αυτοσχέδιους λόγους επιχειρήματα υπέρ και κατά του γραπτού λόγου. Οδύσσεια, 3 η εν. α (31), Διαθεματική δραστηριότητα: Η φιλοξενία διαχρονικά (για την εργασία αυτή θα χρειαστεί να συνεργαστείτε με τον/τη φιλόλογό σας, που θα σας υποδείξει πώς να εργαστείτε, ομαδικά, πού θα βρείτε στοιχεία σχετικά με τη φιλοξενία, εκτός από την Οδύσσεια…….) Ιλιάδα, ραψ, (108): Παίρνοντας αφορμή από τον όρκο της Ήρας (Ο36-40), να εργαστείτε κατά ομάδες στα εξής θέματα: α) Η χρήση του όρκου στην Ιλιάδα και στην αρχαιότητα γενικότερα. β) Ο όρκος σήμερα στον ιδιωτικό και δημόσιο βίο γ) Σχέση όρκου και θρησκείας (αρχαιότητα, σύγχρονη εποχή) δ) Μικρή συλλογή όρκων από τη δημόσια η την καθημερινή ζωή. {Ενδεικτικές έννοιες διαθεματικής προσέγγισης; Πολιτισμός, Νόμος, Δημόσιος, Ιδιωτικός, Κοινωνική οργάνωση, Θρησκεία}.

76 Ομαδοσυνεργατικές εργασίες στα διδακτικά εγχειρίδια  Ελένη, Γ επεισόδιο ( ), δραστηριότητα 1 (102): Αποφασίζετε την επόμενη διδακτική ώρα να αποδώσετε θεατρικά την ενότητα Σχηματίζονται οι παρακάτω ομάδες: Α Ομάδα σκηνοθεσίας, Β Ομάδα ενδυματολογίας, Γ Ομάδα υποκριτών. Μπορείτε να ενταχθείτε σε μία από τις παραπάνω ομάδες ανάλογα με τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντά σας. Προσπαθήστε να σκηνοθετήσετε τη σκηνή (δοκιμάστε και την εκδοχή της τραγικωμωδίας), να σχεδιάσετε τα κοστούμια και τις μάσκες και να την παρουσιάσετε.  Φιλοσοφικά κείμενα, εν. 5, Πλάτων, Πολιτεία, Ισοτιμία των φύλων στη συμμετοχή στην εξουσία, θέματα για συζήτηση ή γραπτή εργασία, 2 (80): Αναζητήστε γυναικεία μυθικά πρόσωπα που έχουν εμπνεύσει τους ποιητές της αρχαιότητας από τον Όμηρο μέχρι τον Ευριπίδη. Στη συνέχεια, αφού χωριστείτε σε ομάδες, να αναφερθείτε σύντομα στους αρχαίους μύθους που αφορούν γυναίκες και στον τρόπο που παρουσιάζεται ο χαρακτήρας τους.

77 Ομαδοσυνεργατικές εργασίες στα διδακτικά εγχειρίδια Κείμενα Ν. Λογοτεχνίας,  Β Γυμν., Γιώργος Σαραντάρης, «Ξυπνάμε και η θάλασσα ξυπνά μαζί μας», διαθεματκή δραστηριότητα 1 (13):  Χωριστείτε σε ομάδες και οργανώστε μια έρευνα για τη διαχρονική επίδραση της θάλασσας στην καθημερινή ζωή, στον πολιτισμό και στη διαμόρφωση της ανθρώπινης ψυχολογίας στους μεσογειακούς λαούς. Ζητήστε από τους καθηγητές της Ιστορίας, των Θρησκευτικών και της Γεωγραφίας να καθοδηγήσουν την έρευνά σας.  Γ Γυμν., «του γιοφυριού της Άρτας», διαθεματική δραστηριότητα 2 (14): Σε συνεργασία με τους καθηγητές της Γεωγραφίας και της Τεχνολογίας, οργανώστε ερευνητικές ομάδες, με σκοπό τη συλλογή στοιχείων για την τοποθεσία, τη λειτουργία και την ευρύτερη σημασία των γεφυριών, τόσο στην παλιά όσο και στη σύγχρονη εποχή της μεγάλης τεχνολογικής ανάπτυξης.

78 Ομαδοσυνεργατικές εργασίες στα διδακτικά εγχειρίδια  Ιστορία Γ Γυμν., εν. 18, «Από την άφιξη του Όθωνα (1833)έως την 3 η Σεπτεμβρίου 1843», Ασκήσεις δραστηριότητες, 1(58): Αφού μελετήσετε τις πηγές και λάβετε υπόψη σας το σύνολο των στοιχείων της ενότητας, να οργανώσετε συζήτηση στην τάξη: μια ομάδα θα υπερασπιστεί, με επιχειρήματα, το έργο της Αντιβασιλείας και μια άλλη θα το επικρίνει, επίσης με κατάλληλα επιχειρήματα.  Ιστορία Β Γυμν., κεφ. 5, Ο πολιτισμός του Βυζαντίου, εν. 4, Εικαστικές τέχνες και μουσική, Ερωτήσεις, 4(84): Οργανωθείτε σε ομάδες. Καθεμιά να αναλάβει τη συγκέντρωση και σχολιασμό φωτογραφικού υλικού που αφορά τη βυζαντινή τέχνη μιας περιόδου.  Ιστορία Β Γυμν., κεφ. 6,Η μεσαιωνική Ευρώπη, εν. 3, Η φεουδαρχία στη Δυτική Ευρώπη, Ερωτήσεις, 4(93): Χωριστείτε σε τρεις ομάδες: Η πρώτη και η δεύτερη να αναπαραστήσουν θεατρικά την τελετή της περιβολής και μια σύγχρονη τελετή (π.χ. ορκωμοσία πτυχιούχων, αποφοίτηση από πανεπιστήμιο) αντίστοιχα. Η τρίτη να δραματοποιήσει μια ημέρα από τη ζωή των χωρικών (ελεύθερου γεωργού, πάροικου και δούλου) που απαριθμούν τα προβλήματά τους.

79 Ομαδοσυνεργατικές εργασίες στα διδακτικά εγχειρίδια  Ν. Γλώσσα Α Γυμν., εν.8, διαθεματική εργασία(136): «Ολυμπιακοί Αγώνες: Για ένα στεφάνι ελιάς ή για μια χούφτα δολάρια» Οργανώστε μια μικρή έρευνα για να διερευνήσετε τι πιστεύει ο κόσμος σήμερα για τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Μια ομάδα από σας – σε συνεργασία με τους καθηγητές της Ολυμπιακής Παιδείας και της Ιστορίας- θα συντάξει ένα ερωτηματολόγιο. Μια άλλη ομάδα – σε συνεργασία με τον καθηγητή της Πληροφορικής- θα περάσει τα στοιχεία στον ηλεκτρονικό υπολογιστή, ενώ μια Τρίτη ομάδα θα τα επεξεργαστεί. Η τέταρτη ομάδα αναλαμβάνει να σχολιάσει τα συμπεράσματα που θα προκύψουν σε ένα σύντομο κείμενο και να τα παρουσιάσει στη μαθητική εφημερίδα του σχολείου ή σε έντυπο που θα μοιράσει στους μαθητές του σχολείου.  Ν. Γλώσσα Β Γυμν., εν. 9, διαθεματική εργασία(148): Χωριστείτε σε ομάδες. Σε συνεργασία με καθηγητές σας διαφόρων ειδικοτήτων επιλέξτε ένα κεφάλαιο από το σχετικό σχολικό βιβλίο. Εντοπίστε τους επιστημονικούς όρους που περιέχονται σε αυτό το κεφάλαιο και καταγράψτε τους. Στη συνέχεια, δημιουργήστε ένα μικρό λεξικό με τους ορισμούς αυτών των όρων. Ως πηγές μπορείτε να χρησιμοποιήσετε το ίδιο το βιβλίο σας, λεξικά, έντυπα ή ηλεκτρονικά, και το διαδίκτυο.

80 Ομαδοσυνεργατικές εργασίες στα διδακτικά εγχειρίδια (Έκφραση Έκθεση Λυκείου)  Α Λυκ., Αφήγηση,, Η οπτική γωνία στην αφήγηση, δραστηριότητα 1(231);Εργαστείτε σε ομάδες των τεσσάρων ατόμων και προσπαθήστε να επινοήσετε σε 10΄μια φανταστική ιστορία κλοπής, στην οποία ο δράστης τελικά συλλαμβάνεται και δικάζεται. Σκηνοθετήστε την υπόθεση καθορίζοντας τα αίτια/κίνητρα που οδήγησαν το δράστη στην κλοπή, τις συνθήκες της σύλληψής του, τη στάση του θύματος και του αυτόπτη μάρτυρα, και την απόφαση του δικαστή. Παρουσιάστε την ιστορία σας αυτοσχεδιάζοντας, αφού κάνετε την κατανομή ρόλων: δράστης, θύμα, αυτόπτης μάρτυρας, δικαστής.  Β Λυκ., Είδηση, ομαδική εργασία(18): Έχοντας υπόψη τα παραπάνω, να εργαστείτε σε ομάδες. Κάθε ομάδα να συγκεντρώσει αποκόμματα από διαφορετικές εφημερίδες που αφορούν την ίδια είδηση, να τα συγκρίνει και να γράψει τα συμπεράσματά της, για να τα παρουσιάσει στην τάξη.

81 Ομαδοσυνεργατικές εργασίες στα διδακτικά εγχειρίδια (Έκφραση Έκθεση Λυκείου)  Β Λυκ., Η είδηση, ομαδική εργασία/έρευνα(30): Α) εργαστείτε σε ομάδες και καταγράψτε τα πιο αξιόλογα κατά την κρίση σας περιοδικά που θα βρείτε σε ένα κεντρικό βιβλιοπωλείο ή σε μία βιβλιοθήκη. Η καταγραφή να γίνει σε δελτία παρόμοια με τα προηγούμενα. Β) Ταξινομήστε ύστερα τα δελτία με δύο τρόπους: Πρώτα ανάλογα με την ύλη τους: περιοδικά με εγκυκλοπαιδική ή ποικίλη ύλη, περιοδικά για την πολιτική επικαιρότητα, τις τέχνες, τις επιστήμες, κλαδικά, επαγγελματικά, σατιρικά περιοδικά κτλ. Ύστερα ανάλογα με το κοινό στο οποίο απευθύνονται: περιοδικά που αφορούν όλο τον κόσμο ή κάποιο ειδικό αναγνωστικό κοινό, ορισμένο φύλο, επάγγελμα κτλ. Γ) Να παρατηρήσετε και να συγκρίνετε τις γλωσσικές ποικιλίες που χρησιμοποιούνται στ διάφορα περιοδικά σε σχέση με τα περιεχόμενά τους και το κοινό στο οποίο απευθύνονται. Δ) Να συζητήσετε για τα περιοδικά που απευθύνονται στους νέους: Τι εμφάνιση και τι περιεχόμενο έχουν; Σας ικανοποιούν απόλυτα; Ποια ενδιαφέροντά σας δεν καλύπτουν;

82 Ομαδοσυνεργατικές εργασίες στα διδακτικά εγχειρίδια (Έκφραση Έκθεση Λυκείου)  Γ Λυκ., Η πειθώ στη διαφήμιση (53): Εργαστείτε ατομικά ή ομαδικά, για να ετοιμάσετε μια διαφήμιση που απευθύνεται σε νέους της ηλικίας σας. Σχεδιάστε πρώτα το διαφημιστικό σας πρόγραμμα (συγκέντρωση στοιχείων για το προϊόν, για την αγορά, για τον καταναλωτή, επιλογή διαφημιστικού μέσου κτλ.) και προχωρήστε μετά στην εφαρμογή / εκτέλεση του προγράμματος.  Γ Λυκ., Η πειθώ στη διαφήμιση (60): Εργαστείτε ομαδικά, για να οργανώσετε και σεις μια εκστρατεία για την ενημέρωση της κοινής γνώμης σχετικά με ένα ζωτικό, κατά τη γνώμη σας, θέμα. Προετοιμάστε π.χ. μια διάλεξη, μια συζήτηση, ένα άρθρο, ένα ενημερωτικό φυλλάδιο, μια αφίσα κτλ.

83 Βασικά σημεία… Οι ομάδες είναι ανομοιογενείς ως προς τη σχολική επίδοση και το φύλο. Οι ομάδες είναι ανομοιογενείς ως προς τη σχολική επίδοση και το φύλο. Ο αριθμός των μελών μπορεί να κυμανθεί από 2-6 μαθητές. Ο αριθμός των μελών μπορεί να κυμανθεί από 2-6 μαθητές. Στις μικρότερες τάξεις και σε μαθητές που δεν κατέχουν βασικές συνεργατικές δεξιότητες αρχίζουμε με μικρότερους αριθμούς και αυξάνουμε σταδιακά. Στις μικρότερες τάξεις και σε μαθητές που δεν κατέχουν βασικές συνεργατικές δεξιότητες αρχίζουμε με μικρότερους αριθμούς και αυξάνουμε σταδιακά. Η σύνθεση των ομάδων δεν πρέπει να αλλάζει πολύ συχνά, για να αναπτύσσεται η συνοχή και η λειτουργικότητα των ομάδων. Η σύνθεση των ομάδων δεν πρέπει να αλλάζει πολύ συχνά, για να αναπτύσσεται η συνοχή και η λειτουργικότητα των ομάδων. Οι κυριότεροι ρόλοι που μπορούν να αναληφθούν στην ομάδα είναι: ο συντονιστής, ο γραμματέας, ο αναγνώστης, ο χρονομέτρης, ο εμψυχωτής, ο προμηθευτής κ.ά. Οι ρόλοι εναλλάσσονται σε τακτά χρονικά διαστήματα. Οι κυριότεροι ρόλοι που μπορούν να αναληφθούν στην ομάδα είναι: ο συντονιστής, ο γραμματέας, ο αναγνώστης, ο χρονομέτρης, ο εμψυχωτής, ο προμηθευτής κ.ά. Οι ρόλοι εναλλάσσονται σε τακτά χρονικά διαστήματα. Στην αρχή της συνεργασίας η κατανομή των ρόλων γίνεται από τον εκπαιδευτικό με βάση την ικανότητα κάθε μέλους. Στη συνέχεια θα αποφασίζει η ομάδα με βάση πάντοτε μια σειρά. Στην αρχή της συνεργασίας η κατανομή των ρόλων γίνεται από τον εκπαιδευτικό με βάση την ικανότητα κάθε μέλους. Στη συνέχεια θα αποφασίζει η ομάδα με βάση πάντοτε μια σειρά. Σε κάθε μάθημα είναι χρήσιμο να τονίζονται μαζί με τους γνωσιολογικούς στόχους και 1-2 συνεργατικοί στόχοι. Σε κάθε μάθημα είναι χρήσιμο να τονίζονται μαζί με τους γνωσιολογικούς στόχους και 1-2 συνεργατικοί στόχοι. Στo τέλος του μαθήματος αξιολογούνται τόσο οι μαθησιακοί στόχοι, όσο και οι συνεργατικοί στόχoι. Στo τέλος του μαθήματος αξιολογούνται τόσο οι μαθησιακοί στόχοι, όσο και οι συνεργατικοί στόχoι.

84 Ομαδοσυνεργατική μάθηση και αξιολόγηση  Συστηματική παρατήρηση  Συλλογή δεδομένων για διαμόρφωση κρίσης  Έκθεση αποτελεσμάτων

85 Πλεονεκτήματα αξιολόγησης με τη χρήση ομάδων  Περισσότεροι τρόποι (π.χ. αυτο-αξιολόγηση )  Έλεγχος πολλαπλών αποτελεσμάτων και διαφορετικών διαδικασιών (π.χ. κριτική σκέψη, επιχειρηματολογία, ικανότητες οργανωτικές, επικοινωνιακές, κοινωνικές, διαπροσωπικές κλπ)  Συνεχής ανατροφοδότηση ως μέρος της κουλτούρας της τάξης  Περιορισμός προκαταλήψεων εκπαιδευτικού  Σύνδεση έκθεσης αξιολόγησης με σχέδιο βελτίωσης

86 Πλεονεκτήματα ομαδοσυνεργατικής για τους μαθητές: Ανάπτυξη διαπροσωπικών σχέσεων Ανάπτυξη διαπροσωπικών σχέσεων Καλλιέργεια αλληλεγγύης Καλλιέργεια αλληλεγγύης Καλλιέργεια κοινωνικών δεξιοτήτων Καλλιέργεια κοινωνικών δεξιοτήτων Απόκτηση γνώσεων από τις εμπειρίες των άλλων Απόκτηση γνώσεων από τις εμπειρίες των άλλων Αλληλοκάλυψη σε γνώσεις και δεξιότητες Αλληλοκάλυψη σε γνώσεις και δεξιότητες Απόκτηση εμπειρίας σε διαχείριση διαφωνιών και αντιπαραθέσεων Απόκτηση εμπειρίας σε διαχείριση διαφωνιών και αντιπαραθέσεων Απόκτηση ικανότητας καθορισμού κριτηρίων αξιολόγησης Απόκτηση ικανότητας καθορισμού κριτηρίων αξιολόγησης Απόκτηση κριτικής ικανότητας και λήψης αποφάσεων Απόκτηση κριτικής ικανότητας και λήψης αποφάσεων Αύξηση δυνατοτήτων για αλληλεπίδραση, και υποβοήθηση παιδιών με γλωσσικές δυσκολίες, μαθησιακές ανάγκες, χαμηλή επίδοση και Αύξηση δυνατοτήτων για αλληλεπίδραση, και υποβοήθηση παιδιών με γλωσσικές δυσκολίες, μαθησιακές ανάγκες, χαμηλή επίδοση και συνεσταλμένων παιδιών συνεσταλμένων παιδιών

87 Μειονεκτήματα:  Απαιτείται μεγαλύτερος διδακτικός χρόνος σε σχέση με την παραδοσιακή διδασκαλία.  «Δημιουργικός» θόρυβος.  Αυξημένη δυσκολία στην αξιολόγηση των μαθητών Υπάρχει ενδεχόμενο κάποια μέλη της ομάδας να μην συνεργάζονται.  Ίσως κάποιοι να μην μπορούν να παρακολουθήσουν το ρυθμό εργασίας των υπολοίπων.  Ίσως να παρεμποδίζεται η αυτονομία και η αυτενέργεια κάποιων μελών. Η ομαδοσυνεργατική μορφή διδασκαλίας είναι ιδανική για την εκπόνηση εργασιών διαθεματικού χαρακτήρα Η ομαδοσυνεργατική μορφή διδασκαλίας είναι ιδανική για την εκπόνηση εργασιών διαθεματικού χαρακτήρα

88 Αποτελέσματα ομαδοσυνεργατικής μάθησης  Ευελιξία – δυνατότητες μερικής εφαρμογής και μέσα στο ισχύον πλαίσιο  Επίτευξη υψηλότερων επιπέδου ακαδημαϊκών στόχων – βαθύτερη κατανόηση περιεχομένων  Δραστηριοποίηση κινήτρων μάθησης και επιμονής στην εκτέλεση του έργου  Στήριξη πολλαπλής νοημοσύνης και δημιουργικότητας  Προώθηση κοινωνοποιητικού ρόλου του σχολείου  Προώθηση ένταξης (integration)  Συμβολή στη διαμόρφωση βαθύτερης κοινωνικής και πολιτικής συνείδησης  Ενίσχυση αυτοπεποίθησης, αυτοεκτίμησης και ψυχικής υγείας  Ανάπτυξη μεταγνωστικής ικανότητας και αυτο-ρύθμισης  Διάγνωση μαθησιο-κοινωνικών προβλημάτων

89 Ενδεικτική βιβλιογραφία 1. Ελληνόγλωσση Αναγνωστοπούλου, Μ. Σ. (2001). Η ομαδική διδασκαλία στην εκπαίδευση: μια θεωρητική και εμπειρική προσέγγιση. Θεσσαλονίκη: Αδελφοί Κυριακίδη Αναγνωστοπούλου, Μ. Σ. (2001). Η ομαδική διδασκαλία στην εκπαίδευση: μια θεωρητική και εμπειρική προσέγγιση. Θεσσαλονίκη: Αδελφοί Κυριακίδη Baudrit, A. (2007). Ομαδοσυνεργατική μάθηση: οι αρχές και η λειτουργική εφαρμογή στη σχολική τάξη, μετ. Ελ. Κρομμύδα. Αθήνα: Κέδρος Baudrit, A. (2007). Ομαδοσυνεργατική μάθηση: οι αρχές και η λειτουργική εφαρμογή στη σχολική τάξη, μετ. Ελ. Κρομμύδα. Αθήνα: Κέδρος Δερβίσης, Σ. Ν. (1998). Οι μαθητές της τάξης ως κοινωνική ομάδα και η ομαδοκεντρική διδασκαλία. Αθήνα: Gutenberg Δερβίσης, Σ. Ν. (1998). Οι μαθητές της τάξης ως κοινωνική ομάδα και η ομαδοκεντρική διδασκαλία. Αθήνα: Gutenberg Κανάκης, Ι. Ν. (2001). Η οργάνωση της διδασκαλίας με ομάδες εργασίας: Θεωρητική θεμελίωση και πρακτική εφαρμογή. Αθήνα: Τυπωθήτω Κανάκης, Ι. Ν. (2001). Η οργάνωση της διδασκαλίας με ομάδες εργασίας: Θεωρητική θεμελίωση και πρακτική εφαρμογή. Αθήνα: Τυπωθήτω Κογκούλης, Ι. (1994). Η σχολική τάξη ως κοινωνική ομάδα και η συνεργατική διδασκαλία και μάθηση. Θεσσαλονίκη: Αδελφοί Κυριακίδη Κογκούλης, Ι. (1994). Η σχολική τάξη ως κοινωνική ομάδα και η συνεργατική διδασκαλία και μάθηση. Θεσσαλονίκη: Αδελφοί Κυριακίδη Ματσαγγούρας, Η. Γ. [επιμ.] (1995). Η Εξέλιξη της Διδακτικής: επιστημολογική θεώρηση. Αθήνα: Gutenberg Ματσαγγούρας, Η. Γ. [επιμ.] (1995). Η Εξέλιξη της Διδακτικής: επιστημολογική θεώρηση. Αθήνα: Gutenberg Ματσαγγούρας, Η. Γ. (2000). Ομαδοσυνεργατική διδασκαλία και μάθηση: Θεωρία και πράξη της διδασκαλίας. Αθήνα: Γρηγόρης Ματσαγγούρας, Η. Γ. (2000). Ομαδοσυνεργατική διδασκαλία και μάθηση: Θεωρία και πράξη της διδασκαλίας. Αθήνα: Γρηγόρης Meyer, E. (1987). Ομαδική διδασκαλία: θεμελίωση και παραδείγματα, μετ. Λ. Κουτσούκης. Θεσσαλονίκη: Αδελφοί Κυριακίδη Meyer, E. (1987). Ομαδική διδασκαλία: θεμελίωση και παραδείγματα, μετ. Λ. Κουτσούκης. Θεσσαλονίκη: Αδελφοί Κυριακίδη Olson, M. (1991). H λογική της συλλογικής δράσης, μετ. Η. Κατσούλης. Αθήνα: Παπαζήσης Olson, M. (1991). H λογική της συλλογικής δράσης, μετ. Η. Κατσούλης. Αθήνα: Παπαζήσης Postman, N. (1997). Η εξαφάνιση της παιδικής ηλικίας, στο: Δ. Μακρυνιώτη [επιμ.] Παιδική Ηλικία. Αθήνα: Νήσος Postman, N. (1997). Η εξαφάνιση της παιδικής ηλικίας, στο: Δ. Μακρυνιώτη [επιμ.] Παιδική Ηλικία. Αθήνα: Νήσος Vygotsky, L. (1993). Σκέψη και γλώσσα, μετ. Α. Ροδή. Αθήνα: Γνώση Vygotsky, L. (1993). Σκέψη και γλώσσα, μετ. Α. Ροδή. Αθήνα: Γνώση

90 Vygotsky, L. (!997). Νους στην κοινωνία, μετ. Σ. Βοσνιάδου. Αθήνα: Gutenberg Vygotsky, L. (!997). Νους στην κοινωνία, μετ. Σ. Βοσνιάδου. Αθήνα: Gutenberg Χρυσαφίδης, Κ. (2000). Βιωματική- επικοινωνιακή διδασκαλία. Αθήνα: Gutenberg Χρυσαφίδης, Κ. (2000). Βιωματική- επικοινωνιακή διδασκαλία. Αθήνα: Gutenberg 2. Ξενόγλωσση Bruner, J. (1986). Actual Minds, Possible Worlds. Cambridge, MA: Hravard University Press Bruner, J. (1986). Actual Minds, Possible Worlds. Cambridge, MA: Hravard University Press Cohen, E. (1994). Designing Groupwork: Strategies for the Heterogeneous Classroom, 2 nd edition. New York: Teachers College Press Cohen, E. (1994). Designing Groupwork: Strategies for the Heterogeneous Classroom, 2 nd edition. New York: Teachers College Press Deutsch, M. (1949). “A Theory of Cooperation and Competition”. Human Relations 2, Deutsch, M. (1949). “A Theory of Cooperation and Competition”. Human Relations 2, Johnson, D. W. & Johnson, R. T. (1994). Leading the Cooperative Scholl, 2 nd edition. Edina, MN: Interaction Book Company Johnson, D. W. & Johnson, R. T. (1994). Leading the Cooperative Scholl, 2 nd edition. Edina, MN: Interaction Book Company Kagan, S. (1988). Cooperative Learning: Resources for Teachers. Riverside, CA: University of California Kagan, S. (1988). Cooperative Learning: Resources for Teachers. Riverside, CA: University of California Kagan, S. (1995). Cooperative Learning. San Clemente, CA: Kagan Publishing Kagan, S. (1995). Cooperative Learning. San Clemente, CA: Kagan Publishing Lewin, K. (1951). Field Theory in Social Science. New York: Harper Lewin, K. (1951). Field Theory in Social Science. New York: Harper Mercer, N. (1995). The Guided Construction of Knowledge. Clevedon, UK: Multilingual Matters Mercer, N. (1995). The Guided Construction of Knowledge. Clevedon, UK: Multilingual Matters Sherman, L. W. (1996). “Cooperative Learning in Post Secondary Education: Implications from Social Psychology for Active Learning Experiences”. Paper presented at the annual meeting of the American Educational Research Association, Chicago, IL (April 3-7, 1991) [revised, 20 January, 1996] Sherman, L. W. (1996). “Cooperative Learning in Post Secondary Education: Implications from Social Psychology for Active Learning Experiences”. Paper presented at the annual meeting of the American Educational Research Association, Chicago, IL (April 3-7, 1991) [revised, 20 January, 1996]  Slavin, R. E. (1995). Cooperative Learning: Theory, Research, and Practice, 2 nd edition. Boston, N.J.: Allyn & Bacon

91 Φύλλα εργασίας Θεωρία, παραδείγματα

92 Φύλλα διδασκαλίας Ετοιμάζονται από τον καθηγητή και διανέμονται στους μαθητές Σκοπός : διευκόλυνση διδασκαλίας, διευκόλυνση διδασκαλίας, διευκόλυνση μάθησης, διευκόλυνση μάθησης, έλεγχος μαθησιακού αποτελέσματος έλεγχος μαθησιακού αποτελέσματος Είδη : Είδη : Φύλλα πληροφοριών Φύλλα πληροφοριών Φύλλα εργασίας Φύλλα εργασίας

93 Φύλλο πληροφοριών Σκοποί :  Συμπλήρωση σχολικού εγχειριδίου  Επισήμανση κύριων σημείων σε δύσκολες ενότητες  Εξειδικευμένα θέματα

94 Φύλλα εργασίας Είδη : Είδη : Εκτέλεση εφαρμογών Εκτέλεση εφαρμογών Συλλογή στοιχείων Συλλογή στοιχείων Διαγράμματα Διαγράμματα Test Test

95 Φύλλα εργασίας  Κατανόηση-Εμπέδωση της ύλης  Προώθηση της ύλης-Διαχείριση διδακτικού χρόνου  Διευκόλυνση της διδασκαλίας  Έλεγχος μαθησιακού αποτελέσματος  Υποστήριξη σύγχρονων μεθόδων διδασκαλίας που προωθούν την αυτενέργεια τη συνεργατική μάθηση, τη λύση προβλήματος κ.τ.λ.  Προετοιμασία-αποτίμηση διδακτικών επισκέψεων  Δημιουργικότητα-Καινοτομία

96 φύλλα εργασίας και σχολικό εγχειρίδιο Το φύλλο εργασίας δεν αντικαθιστά το βιβλίο. Αντίθετα: το στηρίζει το στηρίζει το φωτίζει το φωτίζει το διασαφηνίζει το διασαφηνίζει το επεκτείνει το επεκτείνει Επίσης, δεν πρέπει να περιορίζει τη συνεχή παραγωγή προφορικού και γραπτού λόγου στην τάξη. Οι μαθητές δεν πρέπει να οδηγούνται στην «αφωνία».

97 Μπορεί να περιλαμβάνουν:  Γραπτό κείμενο  Πηγές  Εικόνες  Διαγράμματα - Σχήματα  Βασικά σημεία της ενότητας  Σαφείς οδηγίες  Ερωτήσεις  Ασκήσεις, π.χ. συμπληρώσεις κενών, (μετά από διερεύνηση), αντιστοιχίες, πολλαπλές επιλογές κ.α.

98 Φύλλο εργασίας και σχολικό εγχειρίδιο  Φύλλα εργασίας που οδηγούν το μαθητή σε τυφλή αντιγραφή αυτούσιων λέξεων ή ολόκληρων προτάσεων με την ίδια ακριβώς σειρά που παρατίθενται στο σχολικό εγχειρίδιο δεν ενδείκνυνται, γιατί:  Οδηγούν το μαθητή στην παθητικότητα  Του στερούν την ευκαιρία να σκεφτεί, να κρίνει, να δημιουργήσει  Τον συνηθίζουν στην έτοιμη γνώση και στην αποστήθιση

99 Παραδείγματα δημιουργίας φύλλων εργασίας με βάση το λογισμικό Τα φύλλα που ακολουθούν σκοπό έχουν απλά να δείξουν κάποιες από τις μορφές που μπορεί να έχει ένα φύλλο εργασίας. Ο εκπαιδευτικός δημιουργεί φύλλα εργασίας ανάλογα με τους διδακτικούς στόχους κάθε φορά, τις δυνατότητες της τάξης του, το διαθέσιμο χρόνο, τα μέσα κ.τ.λ.

100 Φύλλο 1 Όψεις της καθημερινής ζωής στην Αθήνα της κλασικής εποχής Αφού μελετήσεις: 1.Την ενότητα 1 (Εργασία και επαγγέλματα) 2. Το κείμενο της πηγής: Μια εικόνα από την αγορά της αρχαίας Αθήνας κατά την κλασική εποχή και 3. τις εικόνες και τα σχόλιά τους Α) Να δημιουργήσεις πίνακα με τα επαγγέλματα που έχουν σχέση: -με την εξωτερική εμφάνιση του ανθρώπου -με ξυλεία-μεταλλεύματα Β) Ποια από τα επαγγέλματα αυτά εξακολουθούν να υπάρχουν σήμερα; Διάλεξε ένα χρώμα και χρωμάτισέ τα στον πίνακα που δημιούργησες. Τι παρατηρείς; Γ) Να διαλέξεις μια από τις εικόνες που απεικονίζουν ένα από τα επαγγέλματα που κατέγραψες και να την περιγράψεις σε ένα σύντομο κείμενο (100 λέξεις)

101 Φύλλο 2 Όψεις της καθημερινής ζωής στην Αθήνα της κλασικής εποχής Αφού μελετήσεις: 1.Την ενότητα 1 (Εργασία και επαγγέλματα) 2. Το κείμενο της πηγής: Μια εικόνα από την αγορά της αρχαίας Αθήνας κατά την κλασική εποχή και 3. τις εικόνες και τα σχόλιά τους Α) Να δημιουργήσεις πίνακα με τα επαγγέλματα που έχουν σχέση: -με την τροφή του ανθρώπου -με την κατασκευή αγγείων Β) Ποια από τα επαγγέλματα που κατέγραψες ασκούνται με τον ίδιο περίπου τρόπο ακόμη και σήμερα; Διάλεξε ένα χρώμα και χρωμάτισέ τα στον πίνακα που δημιούργησες. Τι παρατηρείς; Γ) Να διαλέξεις ένα από τα επαγγέλματα που κατέγραψες και να το περιγράψεις σε ένα σύντομο κείμενο (100 λέξεις)

102 Φύλλο 3 Όψεις της καθημερινής ζωής στην Αθήνα της κλασικής εποχής Αφού μελετήσεις: 1.Την ενότητα 1 (Εργασία και επαγγέλματα) 2. Τα κείμενα των πηγών: α) Μια εικόνα από την αγορά της αρχαίας Αθήνας κατά την κλασική εποχή, β) Ο Ξενοφών για τη χειρωνακτική εργασία και 3. τις εικόνες και τα σχόλιά τους Α) Να δημιουργήσεις πίνακα με τα επαγγέλματα που έχουν σχέση: -με γεωργικά – αλιευτικά προϊόντα -με την υγεία Β) Ποια από αυτά απαιτούν χειρωνακτική εργασία; Διάλεξε ένα χρώμα και χρωμάτισέ τα στον πίνακα που δημιούργησες Γ) Διάβασε τη σχετική πηγή και σχολίασε γραπτώς την άποψη του Ξενοφώντα για τη χειρωνακτική εργασία (100 λέξεις)

103 Ενδεικτικό παράδειγμα φύλλου εργασίας ΒΙΒΛΙΟ «Ο Ιωάννης Καποδίστριας εκλέχτηκε κυβερνήτης της Ελλάδας από την Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας (άνοιξη 1827) και στις αρχές του 1828 ήρθε στο Ναύπλιο. Η κατάσταση που βρήκε ήταν τραγική. Η χώρα ήταν κατερειπωμένη και ο λαός εξαθλιωμένος. Ληστές και πειρατές έλεγχαν μεγάλες περιοχές, ενώ ο αιγυπτιακός στρατός παρέμεινε στη ΝΔ Πελοπόννησο και τουρκικός στη Στερεά Ελλάδα». Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία, Γ΄ Γυμνασίου ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ιωάννης Καποδίστριας  Εκλέχτηκε κυβερνήτης  Από Εθνοσυνέλευση Τροιζήνας  Ήρθε στο Ναύπλιο το 1828  Κατάσταση στην Ελλάδα:  χώρα κατερειπωμένη, λαός εξαθλιωμένος  Ληστές και πειρατές έλεγχαν μεγάλες περιοχές  Αιγυπτιακός στρατός στη ΝΔ Πελοπόννησο  Τουρκικός στρατός στη Στερεά Ελλάδα

104 Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Β΄ Γυμνασίου Κεφ. 3. Ενότητα 6: Η ίδρυση, η εξέλιξη και ο εκχριστιανισμός του Ρωσικού Κράτους Φύση του ρωσοβυζαντινού εμπορίου Σχετικά με τη φύση του ρωσοβυζαντινού εμπορίου της εποχής, το Ρωσικό Χρονικό περιορίζεται στη δήλωση ότι ο Ολέγκ έφερε στην πατρίδα από την Κωνσταντινούπολη «χρυσό, μεταξωτά, φρούτα, κρασί και όλων των ειδών τα στολίδια». Εκτός από το χρυσό, τα άλλα προϊόντα ήταν πράγματι τα βασικά εμπορεύματα που εξήγε το Βυζάντιο στην Ανατολική Ευρώπη. Όλα τους είδη πολυτελείας προορίζονταν για τις ανώτερες τάξεις αυτών των χωρών που είχαν μάθει να εκτιμούν τις ραπτικές και τις μαγειρικές απολαύσεις του βυζαντινού πολιτισμού. Τα αγαθά που μεταφέρονταν από τη Ρωσία στην Κωσταντινούπολη ήταν γνωστά από άλλες πηγές. Σ΄αυτά περιλαμβάνονταν δούλοι, γούνες (κάστορα, ζιμπελίν, ερμίνας, μαύρης αλεπούς και σκίουρου), κερί και μέλι. D. Obolensky, η Βυζαντινή Κοινοπολιτεία, Θεσσαλονίκη 1991, Σχεδιάστε ένα πίνακα που να περιέχει στη μία στήλη τα βασικά εμπορεύματα που εξήγε το Βυζάντιο στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και στην άλλη τα προϊόντα που εισήγε από τη Ρωσία. 2. Από ποια ρωσική πηγή γνωρίζουμε για την ανταλλαγή αυτών των προϊόντων; 3. Για ποια κοινωνική τάξη προορίζονταν οι βυζαντινές εξαγωγές στην Ανατολική Ευρώπη;

105 Δύο αντίθετες απόψεις για τον Ι. Καποδίστρια και το έργο του α) Η άποψη του Ι. Κωλέττη, αρχηγού του γαλλικού κόμματος: Απομάκρυνε από τα πράγματα όλους τους αρχηγούς των Ελλήνων, όλους τους επιρροή έχοντας και όλους τους εκπαιδευμένους…κατεπάτησεν … τα ψηφίσματα της εν Άργει Εθνοσυνελεύσεως, καταφρόνησε τα δίκαια του πολίτου, κατέτρεξε την ελευθεροτυπία, σύστησε και διοργάνωσε δικαστήρια καθ’ όλην την έλτασιν εξηρτημένα από την θέλησίν του. Εμψύχωσε την κακοήθεια, την επιβουλήν, την προδοσία. (πηγή: Β. Κρεμμυδάς, Ο πολιτικός Ιωάννης Κωλέττης, «Τυπωθήτω», Αθήνα 2000, σ. 165 ) β) Η άποψη του Εϋνάρδου, φιλέλληνα συνεργάτη του Καποδίστρια: Ο ενάρετος ανήρ..όστις εθυσίασε το παν δια την πατρίδα του, απέθανε θύμα ιδιαιτέρας εκδικήσεως…Οι Έλληνες πάσης φατρίας θέλουν γνωρίσει αργότερα την αμέτρητον ζημίαν, την οποίαν υπέφερον, θέλουν ιδεί εντός ολίγου, ότι δεν υπάρχει άνθρωπος ικανός ν’ αναπληρώσει την έλλειψιν του Κόμητος Καποδίστρια, και όταν εξετάσουν όλα όσα έπραξε δια την πατρίδα του, θέλουν τον αναγνωρίσει ως τον αγαθώτερον άνθρωπον. (πηγή: Ιστορία του ελληνικού έθνους, Εκδοτική Αθηνών, τόμ. ΙΒ΄, σ. 562) 1. Αφού αντιπαραβάλετε τις πηγές α και β, να καταγράψετε τις θέσεις που διατυπώνονται σ’ αυτές ή 2. Αφού μελετήσετε την πηγή α) (ή β), να καταγράψετε τις θέσεις που διατυπώνονται σ’ αυτήν

106 Ερωτήσεις συσχετισμού και σύγκρισης περισσοτέρων πηγών και αφήγησης « Ενώ οι Ινδιάνοι είχαν φιλικά αισθήματα, οι Ευρωπαίοι εισέβαλαν στις περιοχές της Αμερικής σαν πεινασμένοι λύκοι. Οι λόγοι για τους οποίους σκοτώθηκαν τόσο πολλοί ιθαγενείς είναι οι εξής: Πρώτο γιατί οι Ευρωπαίοι που έφτασαν εδώ, είχαν την πεποίθηση ότι, επειδή οι ντόπιοι δεν πίστευαν στη χριστιανική θρησκεία, νομιμοποιούνταν να τους σκοτώνουν ή να τους αιχμαλωτίζουν… Δεύτερο, οι ιθαγενείς αυτοί ήταν οι πιο ήσυχοι και πιο ειρηνικοί άνθρωποι του κόσμου, εντελώς άοπλοι. Τρίτο, πρέπει να σημειωθεί ότι η πλειονότητα αυτών που έχουν έρθει εδώ από την Ισπανία είναι ληστές, αποβράσματα της κοινωνίας, συρφετός κακοποιών”. Από τη Σύντομη Αναφορά για την καταστροφή των Δυτικών Ινδιών, 1552, του Επισκόπου Βαρθολομαίου Λας Κάζας (Las Casas).«Όλοι αυτοί κυκλοφορούν γυμνοί όπως ήρθαν στη γη, χωρίς να ντρέπονται καθόλου. Κι αν έπρεπε να σας διηγηθώ πόσο λίγο ντρέπονται, θα έπρεπε να αρχίσω να λέω απρέπειες, γι’ αυτό είναι καλύτερα να σιωπήσω». Αμέρικο Βεσπούτσι, 'Ο Νέος Κόσμος, Επιστολές προς τον Λαυρέντιο των Μεδίκων', Σε ποιους λόγους αποδίδει ο επίσκοπος Βαρθολομαίος Λας Κάζας την εξόντωση των Ινδιάνων της Αμερικής από τους Ισπανούς κατακτητές; Πόσα εκατομμύρια Ινδιάνοι εξοντώθηκαν κατά τη διάρκεια των Ανακαλύψεων, σύμφωνα με το διάγραμμα 5; Πώς μεταχειρίστηκαν οι Ισπανοί κατακτητές τους Ινδιάνους, σύμφωνα με τις εικόνες 2,3,4; Θα συμφωνούσε με τις απόψεις του Βαρθολομαίου Λας Κάζας ο Αμέρικο Βεσπούκι; Επιβεβαιώνεται και ως ποιο βαθμό από τις εικόνες 2,3,4 η άποψη του Αμέρικο Βεσπούκι; Η ιδιότητα του ισπανού έπισκόπου της Καθολικής Εκκλησίας νομίζετε ότι διευκόλυνε ή όχι τον Βαρθολομαίο Λας Κάζας να διατυπώσει δημόσια αυτή τη γνώμη; Να δικαιολογήσετε τη γνώμη σας. Με ποιον από τους δύο (Β. Λας Κάζας/ Αμέρικο Βεσπούκι) συμφωνεί περισσότερο το βιβλίο σας, όταν αναφέρει ότι «οι Πορτογάλοι και οι Ισπανοί επέδειξαν απάνθρωπη σκληρότητα» στους ιθαγενείς της Αμερικής;

107 Συμπόσια + Διαδίκτυο (αρχαία από μετάφραση, ψηφιακή ιστορία) Πληκτρολογήστε τη δ/νση Περιηγηθείτε στην ενότητα «Συμπόσια». Αξιοποιήστε τις υπογραμμισμένες λέξεις/όρους. Αφού λάβετε υπόψη σας την εισαγωγή και τα κείμενα Ι.Α, Ι.Β, Ι.Γ, Ι.Δ, Ι.Ε (βασικά) απαντήστε στις ερωτήσεις 1. Ποια ήταν τα μέρη ενός συμποσίου; Τι περιελάμβανε το καθένα; Μέρη συμποσίουΟνομασίαΠεριεχόμενο 2. Ανιχνεύστε το τυπικό ενός συμποσίου. Τι συμπέρασμα βγάζετε για το πολιτιστικό επίπεδο των αρχαίων Ελλήνων; 3. Παρατηρήστε προσεκτικά τις εικόνες της ενότητας «συμπόσια». Ποια στοιχεία μας δίνουν οι παραστάσεις των αγγείων για τα συμπόσια; 4. Τι ήταν τα τραγήματα; 5. Προσπαθήστε να βρείτε πληροφορίες για τον Πλάτωνα και το έργο του «Συμπόσιο» κάνοντας την απαιτούμενη διαδρομή. Διαδρομή……………………………………………………………………… ……………………………………………………………………… Πληροφορίες (συνοπτικά)………………………………………………. 6.Πληκτρολογήστε Στο λεξικό του Τριανταφυλλίδη αναζητήστε το λήμμα «συμπόσιο». Έπειτα απαντήστε στην ερώτηση Ποια είναι η έννοια της λέξης «συμπόσιο» στη Νεοελληνική;

108 «Φαγητά αρχαίων Ελλήνων» + Λογισμικό (αρχαία από μετάφραση, ψηφιακή ιστορία) 1. Ανοίξτε το λογισμικό «Δημόσιος και Ιδιωτικός βίος των αρχαίων Ελλήνων». Από τα περιεχόμενα επιλέξτε την ενότητα «διατροφή» και στη συνέχεια «γεύματα». Περιηγηθείτε στα γεύματα, παρατηρήστε τις εικόνες, διαβάστε τα συνοδευτικά κείμενα, ακούστε το κείμενο του Αριστοφάνη. Αφού λάβετε υπόψη σας και το κείμενο Ι του βιβλίου σας, απαντήστε στις ερωτήσεις: α. Ποια ήταν τα βασικά γεύματα των αρχαίων Ελλήνων, πότε γίνονταν και τι περιελάμβαναν συνήθως; ΓεύμαΧρόνοςΤροφές β. Τι ομοιότητες και τι διαφορές διαπιστώνετε ανάμεσα στα γεύματα των Αρχαίων και στα δικά μας; 2. Επιλέξτε την ένδειξη «μαγειρική». Έχοντας υπόψη τις πληροφορίες από το κείμενο ΙΙ.Β του βιβλίου σας και από το λογισμικό απαντήστε στις ερωτήσεις α. Ποιος ήταν ο βασικός τρόπος παρασκευής του ψωμιού; Τι υλικά χρησιμοποιούσαν; β. Καταγράψτε στον παρακάτω πίνακα τα είδη ψωμιών. Βρίσκετε αναλογίες με τα σημερινά; Είδη ψωμιού Ανάλογα με τα υλικά Ανάλογα με το ψήσιμο γ. Σε τι σκέψεις σας οδηγεί η τόσο μεγάλη ποικιλία άρτων;

109 Ιστορία Γ΄ Γυμν/Λυκείου Η ελληνική επανάσταση του 1821 (λογισμικό + Διαδίκτυο + διδακτικό εγχειρίδιο) Ανοίξτε « Το ’21 εν πλω». Στη θεματική ενότητα «Τα πλοία στην ειρήνη», επιλέγοντας επιμέρους θέματα κρατήστε σημειώσεις για τη νησιωτική οικονομία, κοινωνία, τους πλοιοκτήτες, το πλήρωμα των πλοίων και όποια άλλη πληροφορία θεωρείτε χρήσιμη για το θέμα σας. Για να εμπλουτίσετε τις πληροφορίες σας, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε και από τα κείμενα του ευρετηρίου όσα, κατά τη γνώμη σας, σχετίζονται με το θέμα. Πληκτρολογήστε την ιστοσελίδα επιλέξτε τη χρονική περίοδο στην οποία αναφέρετε το θέμα σας και αντλήστε πληροφορίες για τη ναυτιλία της εποχής.http://www.hellenichistory.gr Στο σχολικό βιβλίο εντοπίστε τις πληροφορίες για τη ναυτιλία στη προεπαναστατική περίοδο. Σε μια από τις σελίδες του κεφαλαίου του σχολικού βιβλίου για την Ελληνική Επανάσταση του 1821 υπάρχει εικόνα των προεπαναστατικών χρόνων που μελετάτε. Βρείτε την, μελετήστε την μαζί με τη λεζάντα της και σημειώστε τις παρατηρήσεις σας. Ανοίξτε το word και με βάση τις πληροφορίες που συγκεντρώσατε προσπαθήστε να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις: Α) Ποια ήταν τα μεγάλα κέντρα των προεπαναστατικών χρόνων; Πού οφείλεται η ανάπτυξή τους; Σε δύο από αυτά προσθέστε υπερδεσμό που θα παραπέμπει σε ιστοσελίδες με χάρτη της Ελλάδας για να φανεί η θέση τους ή σε σημερινές τους εικόνες. Β) Τι πληροφορίες έχετε για τη νησιωτική κοινωνία της εποχής; Γ) Ποιο ήταν το καθεστώς της πλοιοκτησίας και ποιο το πλήρωμα των πλοίων;

110 Ν. Γλώσσα Γ΄ Γυμν.: Ενότητα 3 η, Ρατσισμός 1). β) 1) Αναζητήστε και επισκεφθείτε την ιστοσελίδα της «Πύλης για την Ελληνική Γλώσσα»: α) Με παράλληλη αναζήτηση στα Ηλεκτρονικά Λεξικά βρείτε την ερμηνεία της λέξης ρατσισμός. β) Να συγκρίνετε τον ορισμό αυτό με τον ορισμό που δίνεται στην αρχή του κειμένου 1, σελ. 46 («Ο ρατσισμός είναι…») και με την έννοια του κοινωνικού ρατσισμού (σελ. 56 του βιβλίου σας). γ) Δώστε στην αναζήτηση της «Πύλης» το τμήμα λέξης -ρατσ-. Μελετήστε τα λήμματα που προκύπτουν. Επιλέξτε δύο από αυτά. Για το καθένα γράψτε μια παράγραφο ενδεικτική του νοήματος του λήμματος. 2) 2) Βρείτε το άρθρο του Φ. Φιλίππου με τίτλο «Πώς μυρίζουν οι λευκοί» (ΒΗΜΑonline): α) Με ποιο θέμα καταπιάνεται ο Τζορτζ Πελεκάνος στο μυθιστόρημά του «Δίλημμα Δικαίου»; β) Μελετήστε την 4η παράγραφο. Με ποιο τρόπο ο συγγραφέας δείχνει ότι ο ρατσισμός δεν χαρακτηρίζει μόνο το λευκό πληθυσμό; 3) 3) Έχετε ζήσει σε άλλη χώρα εκτός της Ελλάδας; Επισημάνατε στη νοοτροπία και συμπεριφορά των κατοίκων της στερεότυπα και προκαταλήψεις που ωθούν σε ρατσιστική συμπεριφορά; Αναφερθείτε σχετικά, επισημαίνοντας και διαφορές (αν υπάρχουν) σε σχέση με την ελληνική κοινωνική πραγματικότητα.

111 ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (με ή χωρίς διαδίκτυο) Αρχαία Ελληνικά Μέρος Β΄: Λεξιλογικά – Σημασιολογικά Σημασίες του ρήματος λέγω, των παραγώγων και των συνθέτων του Ποια είναι η σημασιολογική διαφορά των λέξεων διαλογή και επιλογή; Αν δεν ξέρετε ανατρέξτε στο ηλεκτρονικό λεξικό του Τριανταφυλλίδη. Ποια από τις σημασίες της στήλης Α έχει η λέξη λέγω στα παραδείγματα της στήλης A1.σκέφτομαι, σχεδιάζω2.ονομάζω αποκαλώ3.μιλάω,εκφράζομαι προφορικά4.περιγράφω,εξιστορώ5.γράφω σε κάποιο έργο μου6.διηγούμαι,αφηγούμαι7.ψάλλω, τραγουδώ8.πιστεύεται, φημολογείται9.φανερώνω, αποκαλύπτω10.υπόσχομαι, δίνω το λόγο μου Β1.Το παιδί είπε την πρώτη του λέξη.2.Ξέρει να λέει ωραία ανέκδοτα.3.Ο καημός του δε λέγεται.4.Πολλά λένε για τη σχέση τους.5.Θα τα πω όλα στον πατέρα σου.6.Ο Ηρόδοτος λέει στην «Ιστορία» του.7.Ο,τι λες πρέπει να το κάνεις.8.Πως σε λένε;9.Λέω να κάνω ένα ταξίδι.10.Όλοι μαζί είπαν τον Εθνικό Ύμνο. Βρείτε ποια είναι τα συνθετικά των παρακάτω σύνθετων ρημάτων; Υπάρχει κάποιο που δεν ξέρετε τη σημασία του; Ανατρέξτε στο Λ.Κ.Ν. του Τριανταφυλλίδη. αντιλέγω αποδιαλέγω επανεκλέγω ξεδιαλέγω περισυλλέγω προεπιλέγω προλέγω Δείτε τα παραδείγματα με τα ρήματα λογίζομαι, συλλογίζομαι, διαλογίζομαι και πείτε ποια είναι η σημασία του καθενός. Λογίζεται πως είναι ευτυχισμένος. Όταν συλλογίζομαι τα χρόνια που πέρασαν, μελαγχολώ. Διαλογίστηκες τις συνέπειες των πράξεων σου;

112 Αρχαία Ελληνικά/Ν. Γλώσσα ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Να συνδυάσετε τις ερμηνείες της λέξης «φάση» της στήλης Α με τα ανάλογα παραδείγματα της στήλης Β…………………………… Να εξετάσετε αν οι παρακάτω προτάσεις είναι νοηματικά ορθές ή εσφαλμένες. Να διορθώσετε τις εσφαλμένες νοηματικά λέξεις με ορθές. Α. Το φάντασμα της πείνας απειλεί τα 2/3 των κατοίκων του πλανήτη μας. Α. Το φάντασμα της πείνας απειλεί τα 2/3 των κατοίκων του πλανήτη μας. Γ. Εμφανείς επιστήμονες θα τιμήσουν με την παρουσία τους την εκδήλωσή μας Γ. Εμφανείς επιστήμονες θα τιμήσουν με την παρουσία τους την εκδήλωσή μας. Να συμπληρώσετε τα κενά των παρακάτω προτάσεων με το σωστό τύπο της κατάλληλης λέξεις από την παρένθεση (πρόφαση, εμφάνιση, Ιεροφάντης, απόφανση, απόφαση, έμφαση ). Α. Κατά την έναρξη των Ελευσινίων Μυστηρίων …………….αποκάλυπτε στους μύστες τα «ιερά απόρρητα». Α. Κατά την έναρξη των Ελευσινίων Μυστηρίων …………….αποκάλυπτε στους μύστες τα «ιερά απόρρητα». Β. Δήλωσε με …………ότι δε θα υποχωρήσει άλλη φορά σε ανόητους εκβιασμούς. Β. Δήλωσε με …………ότι δε θα υποχωρήσει άλλη φορά σε ανόητους εκβιασμούς. Γ. Η …………..κάθε φωτογραφίας στοιχίζει 500 δρχ. και η εκτύπωσή της 50 δρχ. Γ. Η …………..κάθε φωτογραφίας στοιχίζει 500 δρχ. και η εκτύπωσή της 50 δρχ.

113 Αρχαία Ελληνικά/Ν. Γλώσσα (συνέχεια) Στις παρακάτω ομάδες λέξεων να υπογραμμίσετε τις παρείσακτες. Τι κοινό έχουν οι παρείσακτες λέξεις με τις υπόλοιπες λέξεις της και ως προς τι διαφοροποιούνται από αυτές; Α.επιφαίνομαι, επιφάνεια, απόφαση, επίφαση, επιφανής, επιφανειακός. Α.επιφαίνομαι, επιφάνεια, απόφαση, επίφαση, επιφανής, επιφανειακός. Β. φανός, φαεινός, φάσμα, φαντασία, εμφάνιση, φανερώνω, φανερός. Β. φανός, φαεινός, φάσμα, φαντασία, εμφάνιση, φανερώνω, φανερός. Σε ποιες από τις παρακάτω περιπτώσεις η υπογραμμισμένη λέξη χρησιμοποιείται κυριολεκτικά και σε ποιες μεταφορικά. Σε ποιες από τις παρακάτω περιπτώσεις η υπογραμμισμένη λέξη χρησιμοποιείται κυριολεκτικά και σε ποιες μεταφορικά. Να συνδυάσετε τα ουσιαστικά: 1.εμφάνιση 2.υπερηφάνεια 3.απόφαση 4.φαντασία 5.επιφάνεια με τα παρακάτω επίθετα δημιουργώντας ονοματικά σύνολα. Εθνικός, αθωωτικός, δημόσιος, τελεσίδικος, ξαφνικός, κυρτός, γοητευτικός, νοσηρός, καταδικαστικός, κοίλος, δημιουργικός, κωνικός, αχαλίνωτος, πλούσιος, ελεύθερος. Εθνικός, αθωωτικός, δημόσιος, τελεσίδικος, ξαφνικός, κυρτός, γοητευτικός, νοσηρός, καταδικαστικός, κοίλος, δημιουργικός, κωνικός, αχαλίνωτος, πλούσιος, ελεύθερος. Να συμπληρώσετε τα κενά των παρακάτω προτάσεων με το σωστό τύπο του κατάλληλου ρήματος της παρένθεσης (αναφαίνομαι, διαφαίνομαι, αποφαίνομαι). Α. Άρχισαν να ……………..ευοίωνες προοπτικές. Α. Άρχισαν να ……………..ευοίωνες προοπτικές. Β. Δεν μπορώ να …………..για το ήθος του,δεν τον γνωρίζω αρκετά. Β. Δεν μπορώ να …………..για το ήθος του,δεν τον γνωρίζω αρκετά.

114 Δραματική ποίηση Α. Αφού διαβάσεις προσεκτικά τις σχετικές πληροφορίες, συμπλήρωσε τις παρακάτω ασκήσεις: Α. Αφού διαβάσεις προσεκτικά τις σχετικές πληροφορίες, συμπλήρωσε τις παρακάτω ασκήσεις: Γράψε τα βασικά μέρη του αρχαίου θεάτρου στο παρακάτω σχήμα: Γράψε τα βασικά μέρη του αρχαίου θεάτρου στο παρακάτω σχήμα: Πώς χρησιμοποιούσαν το θέατρο της Επιδαύρου οι αρχαίοι Έλληνες; Πώς χρησιμοποιούσαν το θέατρο της Επιδαύρου οι αρχαίοι Έλληνες; ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… Πώς χρησιμοποιείται το θέατρο αυτό σήμερα; Πώς χρησιμοποιείται το θέατρο αυτό σήμερα; ………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………… ………………………… Ποιων αρχαίων ποιητών τα έργα παρουσιάστηκαν στα Επιδαύρια το καλοκαίρι του 1998; Ποιων αρχαίων ποιητών τα έργα παρουσιάστηκαν στα Επιδαύρια το καλοκαίρι του 1998; ………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………

115 Δραματική ποίηση 2 (συνέχεια) Ποια άλλα αρχαία ελληνικά θέατρα γνωρίζεις, στα οποία δίνονται κάθε καλοκαίρι παραστάσεις αρχαίου δράματος; Ποια άλλα αρχαία ελληνικά θέατρα γνωρίζεις, στα οποία δίνονται κάθε καλοκαίρι παραστάσεις αρχαίου δράματος; Προσπάθησε να τα τοποθετήσεις στο χάρτη που ακολουθεί. Προσπάθησε να τα τοποθετήσεις στο χάρτη που ακολουθεί.

116 Προώθηση της ύλης - διαχείριση του διδακτικού χρόνου Καλό είναι:  -Να μην αντιγράφονται τα θέματα του φύλλου εργασίας στον πίνακα ούτε και να καλούνται οι μαθητές να τα γράψουν ξανά.  -Να μην ανατίθενται για το σπίτι εργασίες- θέματα που έχουν τύχει λεπτομερούς επεξεργασίας στην τάξη και που οι μαθητές τα έχουν κατανοήσει.

117

118

119 Ευχαριστώ!

120 Σκοποί διδασκαλίας Γνώσεις, δεξιότητες, στάσεις Γνώσεις, δεξιότητες, στάσεις Κριτική, δημιουργική σκέψη Κριτική, δημιουργική σκέψη Πολύπλευρη ανάπτυξη, εξέλιξη Πολύπλευρη ανάπτυξη, εξέλιξη Κοινωνικοποίηση Κοινωνικοποίηση Μεταγνώση Μεταγνώση

121 Παράδειγμα κατανομής της διδακτέας ύλης σε ομάδες εργασίας Ιστορία - Ομάδες Εργασίας Κείμενα Ν.Ε - Ομάδες Εργασίας Α΄: Αίτια Β΄: Γεγονότα Γ΄: Αποτελέσματα Δ΄: Συνέπειες Α΄: Δομικά στοιχεία Β΄: Χαρακτηρισμοί Γ΄: Εκφραστικά μέσα Δ΄: Ιδέες-Μηνύματα

122 Βασικές αρχές για τη συγκρότηση ομάδων  Μέγεθος ομάδας: ιδανική λύση η ομάδα των 4 ατόμων  Σύνθεση ομάδων:  μαθητές μικτής ικανότητας (συνήθως ένας καλός, δύο μέτριοι και ένας αδύνατος)  ομοιογενείς για συγκεκριμένα καθήκοντα – διαφοροποίηση της διδασκαλίας  Προτιμήσεις μαθητών: κοινωνιόγραμμα τάξης  Δυναμική και λειτουργία ομάδων: σχέσεις ενδο- ομαδικές και δια-ομαδικές → σχέσεις συνεργατικές ή ανταγωνιστικές, κυρίως μεταξύ διαφορετικών ομάδων, π.χ. «αγώνας επιχειρηματολογίας» (debate)


Κατέβασμα ppt "Επιμορφωτικό σεμινάριο εκπαιδευτικών ΠΕ02 Ιωάννα Βορβή Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων."

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Διαφημίσεις Google