Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Το Πρόγραμμα Σπουδών της Λογοτεχνίας: Φιλοσοφία και Διδακτική Κεντρική επιμόρφωση εκπαιδευτικών Δημοτικής Εκπαίδευσης (Ε΄&Στ΄)

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Παρουσίαση με θέμα: "Το Πρόγραμμα Σπουδών της Λογοτεχνίας: Φιλοσοφία και Διδακτική Κεντρική επιμόρφωση εκπαιδευτικών Δημοτικής Εκπαίδευσης (Ε΄&Στ΄)"— Μεταγράφημα παρουσίασης:

1 Το Πρόγραμμα Σπουδών της Λογοτεχνίας: Φιλοσοφία και Διδακτική Κεντρική επιμόρφωση εκπαιδευτικών Δημοτικής Εκπαίδευσης (Ε΄&Στ΄)

2 ΟΜΑΔΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Λειτουργοί Π.Ι. (Ν.Α.Π Λογοτεχνίας - Δημοτική)  Μιχάλης Μάρκου (Συντονιστής)  Ελένη Μηνά – Ματθαίου  Άννα Κουππάνου Επιστημονική εποπτεία  Αφροδίτη Αθανασοπούλου Επίκουρη Καθηγήτρια Νεοελληνικής Λογοτεχνίας – Π.Κ.  Μίμης Σουλιώτης Καθηγητής Λογοτεχνίας, Παν. Δυτ. Μακεδονίας  Μένη Κανατσούλη Καθηγήτρια Παιδικής Λογοτεχνίας - Α.Π.Θ. Σύνδεσμος Επιθεωρήτρια  Δήμητρα Μέσσιου

3 Νέα Ελληνική Γλώσσα Λογοτεχνία Θεατρική Αγωγή ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

4

5 Δομή συνάντησης Παρουσίαση του Προγράμματος Σπουδών της Λογοτεχνίας Βιωματικό Εργαστήριο: Σχεδιασμός Ενότητας Παρουσίαση ενότητας - υλικού

6 Οι τρεις σκοποί – πυλώνες των νέων Α.Π. Οι μαθητές και οι μαθήτριες επιδιώκεται:

7 ΕΜΦΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Η υποχρεωτική εκπαίδευση (Δημοτική – Μέση) νοείται ως ενιαίος κορμός Αναδιάρθρωση του περιεχομένου σε θεματικούς άξονες Ισόρροπη παρουσίαση του περιεχομένου μαζί με στοιχεία της λογοτεχνικής θεωρίας (λογοτεχνικός γραμματισμός) Δημιουργική γραφή Δείκτες επιτυχίας (ανά εκπαιδευτική βαθμίδα και επίπεδο τάξεων) Διδακτική μεθοδολογία συμβατή με τη νέα παιδαγωγική της «κριτικής πολιτισμικής εγγραμματοσύνης» Εκσυγχρονισμός της διδακτικής τεχνολογίας (λελογισμένη χρήση ΤΠΕ) Συνεξέταση – σύγκριση – αντιπαραβολή κειμένων ή/και κειμένων – έργων τέχνης Διαθεματικές συναρτήσεις με άλλα γνωστικά αντικείμενα Επικαιροποίηση της ύλης Αποτίμηση – αξιολόγηση λογοτεχνικού έργου

8 Δημοτική Εκπαίδευση: ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ Λογοτεχνία & Κοινωνία Λογοτεχνία & Ιστορία Λογοτεχνία & Φαντασία Λογοτεχνία & Φύση

9 Δημοτική Εκπαίδευση: Άξονες & Θεματικές Ενότητες 9 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΗ Α΄ και Β΄ τάξη Γεωφυσικό και Βιοφυσικό περιβάλλον: θαλάσσιο, πεδινό και ορεινό περιβάλλον – ζώα της άγριας φύσης και κατοικίδια Γ΄ και Δ΄ τάξη Ανθρωπογεωγραφία: παραδοσιακό/αγροτικό και αστικό περιβάλλον – ο άνθρωπος «της υπαίθρου» και ο άνθρωπος «της πόλης» Ε΄ και ΣΤ΄ τάξη Φυσικός τρόπος ζωής και αθλητικό ιδεώδες – Καταστροφή και προστασία του περιβάλλοντος, είδη υπό εξαφάνιση ΣΗΜΕΙΩΣΗ Και στις τρεις παραπάνω ενότητες υποδηλώνεται η σχέση των ανθρώπων με τα στοιχεία της φύσης, κυρίως με τα ζώα ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ / ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Α΄ και Β΄ τάξη Όλοι ίδιοι, όλοι διαφορετικοί (με έμφαση στη σχολική ζωή) Γ΄ και Δ΄ τάξη Όλοι ίδιοι, όλοι διαφορετικοί (με έμφαση στην οικογενειακή ζωή) Ε΄ και ΣΤ΄ τάξη Όλοι ίδιοι, όλοι διαφορετικοί (ανθρώπινοι χαρακτήρες και σύγχρονη κοινωνική ζωή) ΣΗΜΕΙΩΣΗ Η έμφαση δεν είναι δεσμευτική. Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να αξιοποιήσουν κείμενα τα οποία συνδυάζουν τη σχολική, την οικογενειακή και την κοινωνική ζωή, αρκεί αυτά να αναδεικνύουν τη διάσταση «όλοι ίδιοι, όλοι διαφορετικοί».

10 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ / ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ Α΄ και Β΄ τάξη Λαογραφικά έθιμα – Λαϊκές ιστορικές παραδόσεις (θρύλοι) – Λαϊκή θρησκευτική ζωή Γ΄ και Δ΄ τάξηΗ ιστορία μέσα από τη λογοτεχνία – Εθνικές (και θρησκευτικές) επέτειοι Ε΄ και ΣΤ΄ τάξηΗ ιστορία του τόπου μου μέσα από τη λογοτεχνία, λαϊκή και επώνυμη ΣΗΜΕΙΩΣΗ Η διάκριση των θεμάτων είναι σχηματική, δεδομένου ότι πολλά κείμενα συνδυάζουν αυτές τις πτυχές. Η λογική και εδώ είναι η βαθμιαία μετάβαση των μαθητών από τα πιο εύκολα στα πιο σύνθετα ζητήματα που αφορούν στις σχέσεις της Λογοτεχνίας με την Ιστορία, αναλόγως της ωριμότητάς τους. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΙ ΦΑΝΤΑΣΙΑ Α΄ και Β΄ τάξηΦαντασία και χιούμορ Γ΄ και Δ΄ τάξηΦαντασία και περιπέτεια Ε΄ και ΣΤ΄ τάξηΕπιστημονική φαντασία και «εικονική» πραγματικότητα ΣΗΜΕΙΩΣΗ Είναι προφανές ότι στοιχεία φαντασίας ενυπάρχουν σε όλα τα λογοτεχνικά κείμενα. Στόχος του συγκεκριμένου άξονα είναι να αναδειχθούν οι πτυχές του χιούμορ, της περιπέτειας και της επιστημονικής φαντασίας που συνιστούν «είδη» (ειδικές κατηγορίες λογοτεχνικών κειμένων).

11 Λογοτεχνία και φύση Ειδικοί Διδακτικοί Στόχοι: Οι μαθητές και οι μαθήτριες: να γνωρίσουν επαγωγικά, από τα επιμέρους στοιχεία του, το φυσικό κόσμο στην ολότητά του να κατανοήσουν ότι ο άνθρωπος αποτελεί κι αυτός μέρος της φύσης, του οικοσυστήματος, και αλληλεπιδρά με αυτό να συνειδητοποιήσουν αυτή την αλληλεπίδραση μέσα από τη σύγκριση – αντιπαραβολή του φυσικού περιβάλλοντος της υπαίθρου με το δομημένο αστικό περιβάλλον της πόλης να αντιληφθούν ότι η «φυσική κατάσταση» του περιβάλλοντος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ανθρώπινη παρέμβαση σ’ αυτό να ευαισθητοποιηθούν απέναντι στο οικοσύστημα αναπτύσσοντας οικολογική συνείδηση, ζωοφιλικά αισθήματα και γενικά σεβασμό προς το περιβάλλον να κατανοήσουν τη σημασία της άθλησης –και εν γένει του φυσικού τρόπου ζωής– για την ψυχοσωματική υγεία και ισορροπία του ανθρώπου («νους και σώμα υγιή») να αντιληφθούν την αξία του αθλητισμού όχι μόνο ως ατομικής φυσικής δραστηριότητας, αλλά και στην οικουμενική του διάσταση ως δραστηριότητα ευγενούς άμιλλας και συναδέλφωσης των λαών

12 Λογοτεχνία και κοινωνία / Ανθρώπινες σχέσεις Οι μαθητές και οι μαθήτριες: να γνωρίσουν το κυρίως ανθρωπογενές κοινωνικό περιβάλλον να αναγνωρίσουν τους επάλληλους κύκλους της κοινωνικής τους ζωής, αρχίζοντας από τους πιο γνώριμους:  το σχολείο  την οικογένεια, το συγγενικό τους περιβάλλον  τον ευρύτερο κοινωνικό περίγυρο με την ευρεία ποικιλία του σε ανθρώπινους τύπους και χαρακτήρες να αντιληφθούν ότι αυτή η ανθρωπολογική ποικιλία είναι σύμφυτη με τη συγκρότηση της κοινωνίας, από την πιο μικρή ως την ευρύτερη κλίμακα να κατανοήσουν ότι είμαστε «όλοι ίδιοι, όλοι διαφορετικοί» και ότι οι πιο πολλές ομοιότητες έχουν ανθρωπολογική βάση ενώ αρκετές διαφορές έχουν κοινωνική βάση να αρχίσουν σταδιακά να οικοδομούν το νόημα εννοιών όπως υποκειμενικότητα – ετερότητα – διαφορετικότητα, και να αποκτούν κριτική επίγνωση του εαυτού τους (αυτογνωσία) σε διαλεκτική σχέση με τον άλλο, εμπεδώνοντας παράλληλα ότι η διαφορετικότητα δεν πρέπει να γίνεται αφορμή για άνιση μεταχείριση και υποβάθμιση/απαξίωση να συνειδητοποιήσουν την αξία της φιλίας/αγάπης, της συνεργασίας, της αλληλεγγύης, της ανεκτικότητας, της ισότητας των ανθρώπων ανεξαρτήτως έμφυλων ή άλλων κοινωνικών διακρίσεων, της ευγενούς άμιλλας, στην εδραίωση των ανθρώπινων – κοινωνικών σχέσεων μέσα σε κλίμα ειρήνης και στην εμπέδωση δημοκρατικού ήθους

13 Λογοτεχνία και ιστορία Ειδικοί Διδακτικοί στόχοι: Οι μαθητές και οι μαθήτριες: να γνωρίσουν την πολιτισμική τους κληρονομιά με έμφαση στη συγκρότηση της ελληνικής πολιτισμικής ταυτότητας, μέσα από θέματα και κείμενα της λαϊκής παράδοσης, γνωρίζοντας και συγκρίνοντας, παράλληλα, εφόσον προκύπτει, την πολιτισμική κληρονομιά συμμαθητών/-τριών τους διαφορετικής προέλευσης να μελετήσουν τους τρόπους με τους οποίους Ιστορία και Λογοτεχνία διασυνδέονται, ξεκινώντας από το πρωτοβάθμιο επίπεδο της «μεταγραφής»/μετάπλασης ενός ιστορικού γεγονότος σε λογοτέχνημα και αναλύοντας τους κώδικες, υφολογικούς αλλά και ιδεολογικούς, με τους οποίους το ιστορικό παρελθόν γίνεται θέμα της λαϊκής και της επώνυμης λογοτεχνίας να αντιληφθούν την εμβληματική σημασία συγκεκριμένων λογοτεχνικών έργων (π.χ. ο Ύμνος εις την Ελευθερίαν του Σολωμού, Η ενάτη Ιουλίου του Β. Μιχαηλίδη) ως «τόπων» για την εθνική ταυτότητα και αυτογνωσία τόσο του ευρύτερου όσο και, ειδικότερα, του κυπριακού ελληνισμού να αποκτήσουν κριτική επίγνωση ότι η λογοτεχνική μνημείωση των ιστορικών δρώμενων καθορίζει σημαντικά την εν γένει πρόσληψη του ιστορικού παρελθόντος ενός λαού

14 Λογοτεχνία και φαντασία Ειδικοί Διδακτικοί στόχοι: Οι μαθητές και οι μαθήτριες: να συνειδητοποιήσουν ότι ο κόσμος της λογοτεχνίας είναι κατά βάση ένας κόσμος φαντασίας (του δημιουργού), ο οποίος αποσκοπεί πριν απ’ όλα στην τέρψη του αναγνώστη και στην έξαψη της περιέργειας και της δικής του φαντασίας να αναπτύξουν θετική στάση και δημιουργική σχέση με το λογοτεχνικό κείμενο, καλλιεργώντας την επινοητική τους ικανότητα να μυηθούν στους ειδικούς τρόπους (κώδικες) που κάνουν ένα κείμενο «χιουμοριστικό» ή «περιπέτειας» ή «επιστημονικής φαντασίας» να αποκτήσουν σταδιακά επίγνωση της ανατρεπτικής λογικής που διέπει όλες αυτές τις κατηγορίες κειμένων απέναντι στις κατεστημένες συμβάσεις –της γλώσσας, της κοινωνίας, του κόσμου όπως τον ξέρουμε. να συνδέσουν τη λογοτεχνία της επιστημονικής φαντασίας με τη σύγχρονη τεχνολογική εξέλιξη, η οποία επίσης οικοδομεί μια «εικονική πραγματικότητα», διαδραστική και ραγδαία μεταβαλλόμενη, που “βλέπει” στο μέλλον

15 ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ [λογοτεχνικός γραμματισμός] ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ (Σύστημα της λογοτεχνικής γλώσσας / Θεωρία λογοτεχνίας) Α΄ - Β΄ τάξη “παίζοντας με τις λέξεις” α. φωνολογικά παιχνίδια: παρηχήσεις, συνηχήσεις, ρίμες – αίσθηση και εμπέδωση ρυθμού (νανουρίσματα, τσιαττίσματα κλπ.) (π.χ. ταχταρίσματα)παρηχήσειςσυνηχήσειςνανουρίσματα τσιαττίσματαταχταρίσματα β. μορφοσυντακτικά παιχνίδια: γλωσσοδέτες, ακροστιχίδες κ.τ.ό.γλωσσοδέτες ακροστιχίδες γ. λεξικοσημασιολογικά παιχνίδια: λίμερικ, λογοπαίγνια, αινίγματα, διφορούμενα /ανέκδοτα κλπ. (π.χ. χαϊκού)λίμερικ λογοπαίγνιααινίγματαδιφορούμενα /ανέκδοτα χαϊκού δ. το θεατρικό παιχνίδι: θέατρο σκιών, κουκλοθέατρο, παντομίμα, θεατρικά σκετς κ.ά.θέατρο σκιών 15

16 ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ [λογοτεχνικός γραμματισμός] ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ (Σύστημα της λογοτεχνικής γλώσσας / Θεωρία λογοτεχνίας) Α΄ - Β΄ τάξη Πρωτοβάθμια στοιχεία Θεωρίας Οι μαθητές/-τριες έρχονται σε επαφή με: Τα «γένη» της λογοτεχνίας (ποίηση, αφήγηση, θέατρο) «Πρωτογενή» κειμενικά είδη: ποιήματα – πεζογραφήματα – θεατρικά έργα/δρώμενα (διακρίνουν χτυπητές διαφορές, ειδοποιά γνωρίσματα). Δεξιότητες: έμφαση στην πρόσληψη και στην (ανα)παραγωγή των κειμένων: ακρόαση και αναδιήγηση ιστοριών και ποιημάτων απαγγελία και δημιουργία ποιημάτων ανάγνωση ιστοριών μέσω εικόνων (εικονογραφημένα κείμενα, εξοικείωση με ειδικό λογισμικό) – δημιουργική ανάπλαση ιστοριών θεατρική έκφραση / δραματοποίηση: παντομίμα, θεατρικά σκετς

17 ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ [λογοτεχνικός γραμματισμός] ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ (Σύστημα της λογοτεχνικής γλώσσας / Θεωρία λογοτεχνίας) Γ΄ - Στ΄ τάξη Εισαγωγή στη «Γραμματική» της λογοτεχνικής γλώσσας Οι μαθητές/-τριες εμβαθύνουν στα ακόλουθα: ΠΟΙΗΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ποιητική «πρόταση»: στίχος, ημιστίχιο, στροφήστίχος, ημιστίχιο, στροφή τύποι ομοιοκαταληξίας (ζευγαρωτή, πλεχτή κλπ.)τύποι ομοιοκαταληξίας βασικά μέτρα (π.χ. 15σύλλαβος)βασικά μέτρα ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ διάκριση μεταξύ του «αφηγητή» και των «ηρώων» ή «χαρακτήρων» της ιστορίας: πρωταγωνιστές και δευτερεύοντα πρόσωπα«αφηγητή» χωρισμός της ιστορίας σε επεισόδια ή σκηνές > προαιρετική αναφορά στις συμβάσεις της θεατρικής παράστασης 17

18 ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ [λογοτεχνικός γραμματισμός] ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ (Σύστημα της λογοτεχνικής γλώσσας / Θεωρία λογοτεχνίας) Γ΄ - Στ΄ τάξη Θεωρία των λογοτεχνικών ειδών ΠΟΙΗΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ Οι μαθητές/-τριες να μπορούν να διακρίνουν γενικά ανάμεσα σε: ανώνυμη/δημοτική και επώνυμη ποίησηανώνυμη/δημοτικήεπώνυμη έμμετρα-ομοιοκατάληκτα ποιήματα και ποιήματα σε ελεύθερο στίχοέμμετρα-ομοιοκατάληκτα ποιήματα ποιήματα σε ελεύθερο στίχο ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ Οι μαθητές/-τριες να μπορούν να διακρίνουν γενικά ανάμεσα σε: παραδοσιακές/λαϊκές αφηγήσεις (μύθοι, θρύλοι, παραμύθια)μύθοιθρύλοι παραμύθια είδη κειμένων της νεότερης πεζογραφίας (με βάση το θέμα και την πλοκή τους, π.χ. «επιστημονική φαντασία», «εφηβικό» μυθιστόρημα, «αστυνομικό» διήγημα κλπ.) άλλα είδη αφηγήσεων: χρονικά, μαρτυρίες, ημερολόγια, (αυτο)βιογραφίες κλπ.χρονικάμαρτυρίεςημερολόγια (αυτο)βιογραφίες 18

19 19 Ειδικοί διδακτικοί στόχοι λογοτεχνικού γραμματισμού Οι μαθητές και οι μαθήτριες:  να ανακαλύψουν σταδιακά τους κανόνες του λογοτεχνικού παιχνιδιού, ξεκινώντας από το απλό, αυθόρμητο “παιχνίδι με τις λέξεις” στις μικρότερες τάξεις, για να εισαχθούν στις μεγαλύτερες στο γραμματικό σύστημα και σε στοιχεία θεωρίας της Λογοτεχνίας μέσα από τα κείμενα που διδάσκονται  να αντιληφθούν ότι η χρήση της κοινής γλώσσας στη λογοτεχνία μπορεί να επιφέρει ένα ιδιαίτερο αισθητικό αποτέλεσμα  να καλλιεργήσουν τη δημιουργικότητα, την ευαισθησία και την επινοητική τους ικανότητα μέσω κατάλληλων δραστηριοτήτων δημιουργικής γραφής και ανάγνωσης: ανα-διήγηση / μετα-γραφή / δημιουργική επέμβαση στο κείμενο  να αναγνωρίζουν τα στοιχεία ταυτότητας ενός λογοτεχνικού έργου-βιβλίου (εξώφυλλο, οπισθόφυλλο, αυτί, εικονογράφηση) και να εντοπίζουν σε αυτά χρήσιμες πληροφορίες

20  να είναι σε θέση να διακρίνουν το είδος ενός λογοτεχνικού κειμένου από εσωτερικά στοιχεία του (π.χ. ομοιοκαταληξία, χωρισμός σε στροφές, χωρισμός σε κεφάλαια, επεισόδια ή σκηνές κ.ο.κ.)  να αντιλαμβάνονται στοιχειωδώς τη ρυθμική οργάνωση ενός ποιητικού κειμένου και να την ξεχωρίζουν από τη δομή ενός αφηγηματικού κειμένου, η οποία οργανώνεται σε «επεισόδια»  να αντιληφθούν, σε πρωτοβάθμιο επίπεδο, τη στενή σχέση μορφής – περιεχομένου, ιδίως στη λογοτεχνία  να διακρίνουν τα καθαυτό λογοτεχνικά κείμενα, ποιήματα και πεζά, από άλλα είδη κειμένων που ανήκουν στην ευρύτερη κατηγορία της «γραμματείας» (στιχάκια, κόμικς, λευκώματα, προσωπικό ημερολόγιο, σενάρια κ.ο.κ.)

21 Πηγές κειμένων Βιβλία Υπουργείου Παιδείας / ΟΕΔΒ «Η γλώσσα μου» ΟΕΔΒ Παλιά ανθολόγια δημοτικού Βιβλία γλώσσας υφιστάμενα Υφιστάμενα ανθολόγια Κυπριακά ανθολόγια Άλλες πηγές Διαδίκτυο (Έγκριτες πηγές) Π.χ. Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, anemi.gr, ΕΚΕΒΙ Ανθολογίες ποίησης/ Βιβλία εμπορίου (αποσπάσματα )

22 Οδηγός Εκπαιδευτικού Αποτελεί αναθεώρηση της αρχικής έκδοσης (2011 – 2012). Καλύπτει τις ανάγκες εύρεσης λογοτεχνικών κειμένων, μέχρι την έκδοση ανθολογίων. Προκειμένου να συνταχθεί η παρούσα έκδοση αξιοποιήθηκαν:  Τα υφιστάμενα σχολικά βιβλία γλώσσας και τα ανθολόγια (τόσο του ΟΕΔΒ όσο και της ΥΑΠ)  Άλλα σχολικά βιβλία στα οποία έχει άμεση πρόσβαση ο εκπαιδευτικός δημοτικής (π.χ. Κείμενα Κυπριακής Λογοτεχνίας, Σχολικές και Πολιτιστικές Εκδηλώσεις)  Υλικό σε ηλεκτρονική μορφή, αναρτημένο στην ιστοσελίδα του μαθήματος Δεν πρέπει να θεωρηθεί ως ένας κλειστός «κατάλογος». Πρέπει να εκληφθεί απλώς ως αφετηρία, ως μια βάση υλικού, που σκοπό έχει να διευκολύνει στην ανεύρεση εκπαιδευτικού υλικού.

23 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Φυσικός τρόπος ζωής και αθλητικό ιδεώδες – Καταστροφή και προστασία του περιβάλλοντος, είδη υπό εξαφάνιση. Προτεινόμενη για Ε΄-Στ΄ Αθλητικό ιδεώδες Αγγελική Βαρελλά, Καλημέρα (πεζό) [Γλώσσα Ε΄, Β΄ τεύχος, ΤΕ, σ. 48] Αγγελική Βαρελλά, Σπύρος Λούης (πεζό) [Ανθολόγιο Γ΄& Δ΄, σσ ]* Ανδρέας Εμπειρίκος, Ηχώ (ποίημα) [Η σήμερον ως αύριον και ως χθες, εκδ. Άγρα, Αθήνα 1984]* Γκοσινί Ρενέ – Σανπέ Ζαν Ζακ, Και τα παιδιά αθλούνται… (πεζό) [Γλώσσα Ε΄, Γ΄ τεύχος, σσ ]* Γλαύκος Αλιθέρσης, Αθλητικός όρκος (ποίημα) [Κυπριακό Ανθολόγιο, Μέρος Β΄, σ. 43] Δημήτρης Κωνσταντάρας – Μάνος Κοντολέων, Σύγχρονος αθλητισμός (πεζό) [Γλώσσα Ε΄, Γ΄ τεύχος, σσ ]* Ιάκωβος Ρωσσίδης, Κερκίδες (πεζό) [Κυπριακό Ανθολόγιο, Μέρος Β΄, σσ ] Κλάους Πέτερ Βολφ, Πάμε, Μόνα! Κι άλλο γκολ! (πεζό) [Όλη η ζωή μια μπάλα, μτφρ. Φίλιππος Μανδηλαράς, Πατάκης 2009, σσ ]* Κυριάκος Χαραλαμπίδης, Πύρρος Δήμας (ποίημα) [Κείμενα Κυπριακής Λογοτεχνίας, σ. 294]* Κώστας Κατσαντώνης, Ο αθλητής (ποίημα) [Το στραφείν στες ρίζες μας, 1984]* Νίκος Εγγονόπουλος, Τα γκολπόστ (ποίημα) [Στην κοιλάδα με τους ροδώνες, εκδ. Ίκαρος, Αθήνα 1978]* Παντελής Καλιότσος, Ένας αλλιώτικος ποδοσφαιρικός αγώνας (πεζό) [Ανθολόγιο Γ΄&Δ΄, σσ ]* Παύλος Λιασίδης, Για τους αθλητές (ποίημα) [Κυπριακό Ανθολόγιο, Μέρος Α΄, σ. 105]* Τζακ Λόντον, Ιστορίες του μποξ (πεζό) [Εκδόσεις Άγρα, 1988]*

24 Ερωτήσεις - Απαντήσεις Το κείμενο «Ερωτήσεις – Απαντήσεις» είναι αναρτημένο στην ιστοσελίδα του μαθήματος της Λογοτεχνίας, στο «Εκπαιδευτικό Υλικό». Περιλαμβάνει απαντήσεις για:  απορίες που τίθενται συχνά για την εφαρμογή του Προγράμματος Σπουδών της Λογοτεχνίας.  ερωτήματα σχετικά με συγκεκριμένα στοιχεία λογοτεχνικού γραμματισμού. Το κείμενο ανανεώνεται συνεχώς με απαντήσεις σε ερωτήματα που προκύπτουν από τους εκπαιδευτικούς.

25 Δημιουργική γραφή «Δημιουργική γραφή» σημαίνει πάνω απ’ όλα δημιουργικό σβήσιμο Η δημιουργική γραφή ανοίγει δρόμο σε μαθητές και μαθήτριες να συνθέσουν τις εμπειρίες ζωής με τις γνώσεις που αποκτούν στην εκπαίδευση Οι συγγραφικές ασκήσεις που προτείνονται καλλιεργούν το γλωσσικό γούστο, διαπλάθουν απαιτητικότερους αναγνώστες και εκλεπτύνουν την λογοτεχνική ανάγνωση Με τη δημιουργική γραφή η πρόσληψη της λογοτεχνίας γίνεται πιο ενεργητική

26 Η δημιουργική γραφή θα πρέπει ως εκπαιδευτική δραστηριότητα να είναι «καθοδηγούμενη από τον διδάσκοντα αντί να αναπτύσσεται ασύδοτα» και «προαιρετική». Ως προς την καθοδήγηση, είναι φανερό ότι θα πρέπει να δίνονται στους μαθητές εναύσματα που να τους παρωθούν προς μια συγκεκριμένη λογοτεχνική γραφή, έτσι ώστε στο τέλος της δραστηριότητας να έχουν προσοικειωθεί ένα λογοτεχνικό είδος (π.χ. την μικρή ιστορία ή το λίμερικ) ή μια συγγραφική τεχνική (π.χ. την ομοιοκαταληξία) και να αισθάνονται ικανοί να γράψουν κείμενα σύμφωνα με τους κανόνες που έχουν αφομοιώσει. Από την άλλη, η δραστηριότητα θα πρέπει να είναι «προαιρετική» με την έννοια ότι, εφ’ όσον οι μαθητές δεν επιθυμούν να ασκηθούν στο γράψιμο, θα πρέπει να επιλέξουν μιαν άλλη δραστηριότητα του λογοτεχνικού γραμματισμού που έρχεται ως παραπλήρωμα της δημιουργικής γραφής όπως: φωναχτή ανάγνωση και κριτική ακρόαση απαγγελιών, εικονογράφηση κ.τ.λ. Όσον αφορά την αξιολόγηση, η ενθάρρυνση του μαθητή είναι ωφελιμότερη από την επισήμανση των λαθών που έχει κάμει.

27 Τα περιεχόμενα του βιβλίου Αφήγηση  Αφήγηση γενικώς  Ζέσταμα  Οδηγίες για ξεκίνημα  Συντακτικές και γραμματικές μικρο-τεχνικές  Μέρη του λόγου  Φόρμες αφηγηματικές και ύφη  Μύθοι  Περιγραφή  Περιπέτεια  Φανταστικό αφήγημα  Χαρακτήρας Ποίηση  Εισαγωγικά  Ακροστίχίδες  Ελεύθερος (ή ελευθερωμένος) στίχος  Επανάληψη  Επίγραμμα  Καλλιγραφήματα  Conversation poems  Λίμερικ  Cherihew  Μαντινάδες και τσιαττιστά  Μέτρο  Μονόστιχο, δίστιχο κ.ο.κ  Ομοιοκαταληξία  Παρωδία  Προσωπείο - persona  SMS  Σονέτο (για μικρούς παίκτες)  Σύμβολα, συμβολισμοί  Found poetry  Frame poetry  Χαϊκού, Τανκα Διάφορα  Ανάγνωση και απαγγελία  Αυτόματη γραφή  Δελτίο καιρού  Καθαρεύουσα  Λαχνίσματα  Λέξη  Μεταφορά  Μοντάζ (με την κάμερα)  Νανουρίσματα  Παραμύθια  Παροιμίες  Συνταγή  Τέχνες άλλες  Ύφος  Φωνές ζώων

28 Δημιουργική γραφή - Μεθοδολογία Επιλογή λογοτεχνικού γένους & είδους π.χ. ποίηση, νανούρισμα και διδασκαλία διακριτικών γνωρισμάτων του Κατανόηση Σχεδιασμός του αντικειμένου με ασκήσεις ‘δημιουργικής γραφής’ Παραγωγή κειμένου από τους μαθητές ατομικά ή ομαδικά Αξιολόγηση Αυτοαξιολόγηση / ετεροαξιολόγηση (ανταπόκριση στις συμβάσεις του είδους, πρωτοτυπία)

29 Μια γεύση από... δημιουργική πλεύση Τα παιδιά παραλλάσσουν γνωστά ποιήματα - Από πού είσαι ποταμάκι;- Από τι είσαι παγωτάκι; - Από κείνο το βουνό.- Από φράουλα και κεράσι. - Πώς τον λέγαν τον παππού σου;- Πώς τον λεν τον μάστορά σου; - Σύννεφο και ουρανό.- Κύριο Γιώργο Χατζητάση. (Ζ. Παπαντωνίου, Χελιδόνια)(Από το βιβλίο «Δημιουργική Γραφή») Δοκιμάζουν μετατροπές σε μύθους που αφορούν τους χαρακτήρες, την υπόθεση ή τη μορφή π.χ. Ο λαγός και η χελώνα - Αλλάζουν τους χαρακτήρες βρίσκοντας αντίστοιχα ζώα με ίδια χαρακτηριστικά: πχ. σαλιγκάρι αντί για χελώνα, ζαρκάδι αντί για λαγό - Τροποποιούν την πλοκή φτάνοντας όμως στο ίδιο ηθικό δίδαγμα - Παρουσιάζουν τον μύθο σε διαφορετική μορφή: ποίημα, τηλεγράφημα, κόμικ Μια φορά κι έναν καιρόΜιαν ημέρα λαμπερή ήτανε ένας λαγόςμια χελώνα συναντάει, γρήγορος σαν κεραυνός,σε αγώνα την καλεί μες το δάσος ζωηρός.και σε χάχανα ξεσπάει.

30 Γράφουν μικρές ιστορίες της μισής σελίδας προσέχοντας τον γοργό ρυθμό. (μικρές ανεξάρτητες προτάσεις, ελάχιστες και καίριες λεπτομέρειες, συγκεκριμένα και απτά λόγια. O Kώστας είχε κατεβεί σύνδεσμος από το βουνό στο χωριό. Ήρθε απόσπασμα, αποκλείστηκε. Mια νύχτα έκανε να ξεκόψει απ’ τους κήπους, του ρίξανε στα τυφλά τον πήραν δύο σφαίρες στην πλάτη, μα σύρθηκε, χώθηκε σε μια μικρή σπηλιά σ’ ένα ρεματάκι, δε φαίνεται καθόλου. Έτρωγε χορτάρι, μασούσε κι έφτυνε. (Έλλη Παπαδημητρίου, Κοινός λόγος) Μετατρέπουν ένα ρεαλιστικό κείμενο σε φανταστικό π.χ την περιγραφή ενός μυρμηγκιού σε ιστορία όπου τα μυρμήγκια γίνονται υπερμεγέθη και επιθετικά και ν’ απειλούν να καταλάβουν το σχολείο, την πόλη, τον πλανήτη Σε γνωστά παραμύθια ανακατεύουν τα στοιχεία πλοκής ή τους ήρωες μεταξύ τους ή και τα δύο, προκειμένου να συνθέσουν το νέο παραμύθι. Εμπλέκουν συγγραφείς και ήρωες σε μια νέα ιστορία Διατηρώντας τα χαρακτηριστικά των ηρώων, τους τοποθετούν σε ένα άλλο χωροχρονικό πλαίσιο με διαφορετικούς περιορισμούς και εξελίξεις Ο Πινόκιο είναι ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής που έχει ψυχούλα. Το όνομά του βγαίνει από το PIN, το ΟΚ και τον ΙΟ, επειδή του έχουν βάλει πολλά ΡΙΝ, λέει μόνο ΟΚ, και όχι άκυρο, και έχει πολλούς ιούς.

31 Παροιμίες με ίδιο νόημα. Κρατούν το πρώτο σκέλος και φτιάχνουν το δικό τους δεύτερο, χωρίς ν’ αλλάζουν το νόημα της παροιμίας: Άνθρωπος αγράμματος, ξύλο απελέκητο. Άνθρωπος αγράμματος, χωράφι απότιστο. Ζωγραφίζουν ένα πίνακα πιστό σε συγκεκριμένο ποίημα (π.χ. Κ. Καβάφη, Ο γέρος) ή παραλλάσσουν το ποίημα έτσι ώστε να αποτελεί εικονογράφηση ενός γνωστού πίνακα (π.χ. Vincent Van Gogh, Old man in sorrow) Μετατρέπουν ένα εικονογράφημα ή μέρος του (π.χ. Μαφάλντα, Αστερίξ,Φρουτοπία, Αρκάς) σε πεζό κείμενο και το αντίστροφο. Αλλάζουν τους στίχους ενός γνωστού μουσικού θέματος, διατηρώντας το ύφος σοβαρό, παρωδία, χιουμοριστικό Συμπληρώνουν τις ρίμες ζευγαρωτές, δηλαδή, καθένας στίχος του ζευγαριού ριμάρει με τον αμέσως επόμενό του: Αλώνιζε την ……………………… [όνομα ελληνικού νησιού] μ’ ένα καινούργιο Opel ο Δημητρός απ’ το ……………….. [συνοικία της Αθήνας] κι έκανε τον παπαράτσι. Φτιάχνουν δικά τους χαϊκού διατηρώντας τη φόρμα (5+7+5 συλλαβές) Και το αηδόνιΚαι η άνοιξη κάποιες μέρες δε βγαίνει,πλημμυρίζει την πλάση, άλλες δυο φορές.χάρμα οφθαλμών. Kito

32 Πλάνο για τη σχολική χρονιά ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑΤΑΞΕΙΣ Α΄, Β΄, Γ΄, Δ΄, Ε΄, Στ΄ Εφαρμογή 1-2 ενοτήτων από το Φεβρουάριο μέχρι τον Ιούνιο, με έμφαση στην Ε΄ και Στ΄ τάξη (επιμόρφωση) Στην ολική εφαρμογή του Προγράμματος Σπουδών της Λογοτεχνίας (2014 – 2015) υπάρχουν οδηγίες για επιλογή από τον εκπαιδευτικό μιας-δυο θεματικών ενοτήτων κάθε τρίμηνο.

33 Επιμόρφωση – Στήριξη εκπαιδευτικών ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ Εκπαιδευτικοί Ε΄ και Στ΄ τάξης ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΣΕ ΣΧΟΛΙΚΗ ΒΑΣΗ Παρουσίαση – Συζήτηση σε συνεδριάσεις προσωπικού Στήριξη εκπαιδευτικών στο σχεδιασμό ή/και εφαρμογή ενοτήτων Επίλυση αποριών - συζήτηση με ομάδες εκπαιδευτικών ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ

34 Ιστοσελίδα Λογοτεχνίας (www.moec.gov.cy)

35

36

37

38

39

40

41 Στήριξη εκπαιδευτικών και σχολείων Απαντήσεις σε ερωτήματα που αφορούν το Α.Π Λογοτεχνίας. Στήριξη εκπαιδευτικών για το σχεδιασμό και εφαρμογή ενοτήτων (κείμενα, στοιχεία λογοτεχνικού γραμματισμού / αξιακού περιεχομένου, πορεία διδασκαλίας) Σεμινάρια σε σχολική βάση (παρουσιάσεις σε συνεδρίες προσωπικού ή σε ομάδες εκπαιδευτικών) Υποστηρικτική ομάδα ΝΑΠ Λογοτεχνίας (δημοτική) Σύνδεσμος / Συντονίστρια Επιθεωρήτρια Δήμητρα Μέσσιου Αποσπασμένοι Εκπαιδευτικοί ΠΙ Μιχάλης Μάρκου Ελένη Μηνά - Ματθαίου Άννα Κουππάνου

42 Ευχαριστούμε πολύ για την προσοχή σας!

43 Παρήχηση Παρηχήσεις έχουμε όταν, με τη συχνότερη χρήση ορισμένων γραμμάτων ή ίδιων φθογγικών παθών, δημιουργούμε ηχητικά ένα αποτέλεσμα που δυναμώνει το νόημα π.χ. το γράμμα «ρο» συνδέεται με το νερό (νερό, ρυάκι, ροή, βροχή, ρόχθος, κεραυνός). Το λ με το φως και τη γλύκα (ήλιος, λάμψη, αίγλη, γιαλός). «Μα βούρκος το νεράκι θα μαυρίσει» «Έχει ο γιαλός της γλύκας τ’ ακρογιάλι» (Μαβίλης)

44 Συνήχηση Εκτός από την ομοιοκαταληξία στο τέλος τού στίχου, μπορεί να βάλει και ανάλογες ρίμες ενδιάμεσα, άλλα με πολλή προσοχή, ώστε να υπάρξει πραγματικό μουσικό αποτέλεσμα. Αυτές οι εσωτερικές ρίμες λέγονται συνηχήσεις. «Κάποτε φτάνουν και χαρές, τόσο πικρές και θλιβερές» Καράβια πρωτοτάξιδα δίχως κατάρτια, ξάρτια, μες στα πλάτια της θάλασσας, που δέρνει-τα ακυβέρνητα (Μιλτιάδης Μαλακάσης)

45 Νανουρίσματα Ποίηση που αναβλύζει τρυφερότητα, στοργή και ευαισθησία έχει δώσει η λαϊκή μας παράδοση για το νανούρισμα των μικρών. Αγιά Μαρίνα τζαι τζυρά που ποτζοιμίζεις τα μωρά ποτζοίμιστο μωρούδι μου τζαι το μιτσικουρούδι μου έπαρτο πέρα γύριστο τζαι πάλε στράφου φέρμου το τζαι πάλε στράφου φέρμου το, γιατί εν μωρό τζαι θέλω το έπαρτο πέρα των περών, τζει πόσιει καθαρό νερό να πλύνει τα ρουχούθκια του τζαι τα πουκαμισούθκια του να κάμει νάννι, νάννι του τζαι έσιει δουλειές η μάμμα του τζαι έσιει δουλειές η μάνα του, να κάμει νάννι, νάννι του να κάμει νάννι, νάννι του, να κάμει νάννι, νάννι του

46 Μαντινάδες / Τσιαττίσματα Δημοτικά, δεκαπεντασύλλαβα, και συνήθως ομοιοκατάληκτα, δίστιχα που τραγουδιούνται κυρίως στην Kρήτη και στην Κύπρο Μισεύγεις, κλαίνε τα πουλιά, μαραίνονται τα δάση, άχι, τον έρμο τον καιρό, και πότε θα περάσει. Αγάπη οπού σκέφτεται εμπόδιο τη φτώχεια είναι σα λάσπη που πατεί κανείς τα πρωτοβρόχια. (Κρητικές μαντινάδες) Ένας που’ ν ξεροτζέφαλος, όσα του παραντζείλεις, αν του τα πεις το μπρόεμαν, ξηχάννει τα το δείλις. Αν έχεις πλούτη ώσπου ζεις σιέρεσαι τον τζαιρόν σου, μα' ν ωφελούσιν την ψυσήν μετά τον θάνατόν σου. Δημήτρης Ττάκκας

47 Γλωσσοδέτες Παιδιά κατά την οποία πρέπει κανείς να επαναλάβει ή να επαναλαμβάνει συνεχώς ταχύτερα, λέξεις που μοιάζουν μεταξύ τους, περισσότερο όμως πλαστές, και που καθίστανται έτσι δυσπρόφερτες Άσπρη πέτρα ξέξασπρη κι απ’ τον ήλιο ξεξασπρότερη. Καλημέρα, καμηλάρη, καμηλάρη, καλημέρα. Κούπα καπακωτή, κούπα καπακωμένη, κούπα ξεκαπάκωτη, κούπα ξεκαπακωμένη. – Εκκλησιά μολυβωτή, μολυβοκοντυλοπελεκητή, ποιος σε μολυβοκοντυλοπελέκησε; – Ο γιος του μολυβοκοντυλοπελεκητή.

48 Ακροστιχίδα Στιχουργικό παιχνίδι, σειρά στίχων ή στροφών που τα αρχικά τους γράμματα (συλλαβές ή λέξεις) είναι τακτοποιημένα ή σε αλφαβητική σειρά ή έτσι που να σχηματίζουν λέξη ή φράση. Γλυκό μικρό μου παιδί έλα στην αγκαλιά μου λίγο. Ίσια στα μάτια κοίταξέ με. Ονειρεύομαι!

49 Λίμερικ Πεντάστιχο σατιρικό ποίημα Είτανε μια κοπέλα στο Πεκίνο Που ΄λεγε πάντα: «Δος μου κι απ’ εκείνο» Και σαν της τα δώσαν όλα Έσκασε σαν πασαβιόλα Και την κλάψανε πολύ στο Πεκίνο. Γιώργος Σεφέρης, «Ποιήματα με ζωγραφιές σε μικρά παιδιά» Δομή 1 ος στίχος: Παρουσίαση πρωταγωνιστή 2 ος στίχος: Βασική ιδιότητα ή παραξενιά του πρωταγωνιστή 3 ος & 4 ος στίχος: Ενέργειες πρωταγωνιστή και αντιδράσεις περιβάλλοντος 5 ος στίχος: Παραλλαγή του 1 ου στίχου – Κλείσιμο της ιστορίας με ένα επίθετο κατάλληλο νοηματικά και ταυτόχρονα εντυπωσιακό και ευρηματικό

50 Λογοπαίγνιο Λεκτικά παιχνίδια του προφορικού λόγου κατά τα οποία, με τη χρησιμοποίηση φωνητικών ομοιοτήτων, αναγραμματισμών, αντιστροφής συλλαβών κτλ., μια λέξη ή μια φράση γίνεται διφορούμενη ή αλλάζει το νόημά της Σήκω Tάκη να φας που μπορεί να ερμηνευτεί και ως συκωτάκι να φας.

51 Αινίγματα Σύντομα τμήματα λόγου που αναφέρονται σε κτ. με ασαφείς όρους ή χαρακτηρισμούς και χρησιμοποιούνται, συνήθως ως παιχνίδι, για τον έλεγχο της νοημοσύνης των άλλων. Άψυχο ψυχή δεν έχει, και στον ουρανό πηγαίνει. (Ο καπνός) Χιλιοτρύπητο λαγήνι που σταλιά νερό δε χύνει. Τι είναι; (Το σφουγγάρι) Περνώ στεριές και θάλασσες, ρωτάω και απαντώ, κι όμως καθόλου δε μιλώ. (Η επιστολή)

52 Ανέκδοτο Διήγηση ευτράπελου και διασκεδαστικού επεισοδίου Η δασκάλα ερωτά την Κοκκινοσκουφίτσα: ─Πες μου, Κοκκινοσκουφίτσα μου, ποιος είναι προτιμότερος, ο κακός λύκος, η στριμμένη μάγισσα ή ο λαίμαργος γίγαντας; ─Ένας φαφούτης λύκος, που κληρονόμησε μια στριμμένη πάμπλουτη μάγισσα, που την ξέκανε ένας λαίμαργος γίγαντας που πέθανε από δυσπεψία, απάντησε η Κοκκινοσκουφίτσα. Από το βιβλίο «Δημιουργική Γραφή – Οδηγίες Πλεύσεως»

53 Θέατρο σκιών Αρχαία μορφή θεάτρου η οποία βασίζεται στη χρήση φιγούρων ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Εεεε, βρε παιδιά! Όπα! ΚΟΛΛΗΤΗΡΗΣ: Όπα, όπα, όπα! ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ·. Γεια σου, ξυπόλητη οικογένεια. Εεεε, μανούλα μου!... Αχ, μωρέ, κουράστηκα σήμερα. Επιτρέπε­ται, στην εποχή μιας, που ο κόσμος πάει στη Σελήνη, να πεινάν οι άνθρωποι; (κλαψουρίζοντας) Πεινάω, βρε παιδιά. Μόνο με τον ύπνο βρίσκω σωτηρία. Και δεν ξανακοιμά­μαι; Εδώ θα ξαπλώσω, (χασμουριέται) έξω από την πα­ράγκα μου, που είναι ωραία... βρομάντζα. (Χασμουριέται παρατεταμένα και αποκοιμιέται.) Έξω από το σαράι (Μουσική. Ο πασάς υποδέχεται το Χατζηαζάτη.) ΠΑΣΑΣ: Γεια σου, Χατζηαβάτη, τζάνεμ. ΧΑΤΖΗΑΒΑΤΗΣ: Σας προσκυνώ και σας καλημερίζω, εφέντη, ο καημένος. Μόλις τελείωσα τη διαταγή σας. (Ε. Σπαθάρης, Ο Καραγκιόζης αστροναύτης)

54 Στίχος, ημιστίχιο, στροφή Στίχος: Καθεμιά από τις σειρές ποιήματος, που αποτελείται από μέτρα και που συνήθως αποτελεί και μία ρυθμική ενότητα Καλοκαίρι κι ἄνοιξη ὅταν ἦσαν τὰ λουλούδια, ὁ τρελλὸς ὁ τζίτζικας τὴν περνοῦσε μὲ τραγούδια. Τὰ λουλούδια πέρασαν, ἦρθαν χιόνια, ἦρθαν πάγοι, καὶ πεινᾶ ὁ τζίτζικας καὶ δὲν ξέρει τὶ νὰ φάγει. Αλέξανδρος Ραγκαβής, Ο τζίτζικας Ημιστίχιο: το καθένα από τα δύο τμήματα, στα οποία χωρίζεται ένας μετρικός στίχος Στροφή: Ομάδα δύο ή περισσότερων στίχων με ρυθμική ενότητα, που αποτελεί βασική μονάδα των στιχουργικών συστημάτων

55 Ομοιοκαταληξία Ζευγαρωτή (ααββ) Πλεχτή (αβαβ)Σταυρωτή (αββα) Ζευγαροπλεχτή (ααβγγβ) Όταν δύο στίχοι παρουσιάζουν πλήρη ηχητική ομοιότητα από το τελευταίο τους τονισμένο φωνήεν και μετά. Πουλί μου, ἐσὺ ποὺ μοῦ ῾φερνες νεράκι στὴν παλάμη πῶς δὲ θωρεῖς ποὺ δέρνουμαι καὶ τρέμω σὰν καλάμι; Στὴ στράτα ἐδῶ καταμεσὶς τ᾿ ἄσπρα μαλλιά μου λύνω καὶ σοῦ σκεπάζω τῆς μορφῆς τὸ μαραμένο κρίνο. Γιάννης Ρίτσος, Επιτάφιος

56 Είδη μέτρων Ίαμβος (τα-τά) Με…τού/ Μα…γιού/τις…μύ/ρω…διές/τα…κόκ/κι…νά/ κε…ρά/σια Για…δέ/στε…πώς/ χο…ρέ/υου…νέ/της…Κρή/της…τά /κο…ρά/σια (Μαντινάδα πεντοζάλη) Τροχαίος (τά-τα) Σε…γνω/ρί..ζω'α/πό..την/ κό..ψη/ τού..σπα/θιού..την/ τρό..με/ρή (Δ. Σολωμός) Ανάπαιστος (τα-τα-τά) Στων…Ψα…ρών../την…ο…λό/μαυ…ρη…ρά/χη Περ…πα…τώ/ντας…η…δό/ξα…μο…να/χη (Δ. Σολωμός) Δάκτυλος (τά-τα-τα) Ρί..ξτε…δυο/ φύλ…λα…κι/σσού.. σαν…ιε/ρό..φυ…λα/κτό ( Κ. Παλαμάς) Αμφίβραχυς ή μεσοτονικός (τα-τά-τα) Τα…πρώ…τα/μου…χρό…νια/ τ’α…ξέ…χα/στα … τά ’…ζη/σα... (Κ. Παλαμάς)

57 Αφήγηση - Αφηγητής Αφηγητής: Το πρόσωπο που μεταφέρει λεκτικά –γραπτά ή προφορικά’ σε κάποιους άλλους, μιαν ιστορία / Η «φωνή» που αναλαμβάνει την ευθύνη της αφηγηματικής πράξης (Πρωτοπρόσωπη ή τριτοπρόσωπη) Ο στρατιώτης Μπεν, Αμερικανός απ’ το Κονέκτικιουτ, πήρε απ’ το λουρί το τουφέκι του και, σέρνοντάς το ανέμελα, πήγε στη σκοπιά ν’ αντικαταστήσει το Μακ. Η σκοπιά ήταν σύρριζα στην όχθη. Μικρή, τοξωτή γέφυρα άπλωνε ως εκεί τα σιδερένια της δοκάρια, στημένη πάνω απ’ το ποτάμι που χώριζε τους δυο στρατούς. Μενέλαος Λουντέμης, Το σιδερένιο ποτάμι Μ ὲ τ ὸ μπρ ί κι το ῦ καπετ ὰ ν Φαρ ά ση ἀ ρμ έ νιζα μισοκ ά ναλα ἐ κε ί νη τ ὴ ν ύ χτα. Σπ ά νια ν ύ χτα! πρ ώ τη κα ὶ τελευτα ί α θαρρ ῶ στ ὴ ζω ή μου. Τ ί ε ἴ χαμε φορτωμ έ νο; Τ ὶ ἄ λλο ἀ π ὸ σιτ ά ρι. Πο ῦ πηγα ί ναμε; Πο ῦ ἀ λλο ῦ ἀ π ὸ τ ὸ ν Πειραι ά. Πρ ά ματα κα ὶ τ ὰ δυ ὸ πο ὺ τ ὰ ἔ καμα τ ὸ λιγ ώ τερο ε ἴ κοσι φορ έ ς. Μ ὰ ἐ κε ί νη τ ὴ βραδι ὰ ἔ νιωθα τ έ τοιο πλ ά κωμα στ ὴ ν ψυχ ὴ, πο ὺ κινδ ύ νευα ν ἀ λιγοθυμ ή σω. Ανδρέας Καρκαβίτσας, Η γοργόνα

58 Δημοτικά τραγούδια Ποιητικά κείμενα των οποίων ο αρχικός δημιουργός παραμένει άγνωστος και ανώνυμος και αποδίδονται στη λαϊκή ποιητική δημιουργία. Τα περισσότερα είναι γραμμένα σε ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο στίχο. Μάνα με τους εννιά σου γιους και με τη μια σου κόρη, την κόρη τη μονάκριβη την πολυαγαπημένη, την είχες δώδεκα χρονώ κι ήλιος δε σου την είδε! Στα σκοτεινά την έλουζε, στ' άφεγγα τη χτενίζει, στ' άστρι και τον αυγερινό έπλεκε τα μαλλιά της. Προξενητάδες ήρθανε από τη Βαβυλώνα, να πάρουνε την Αρετή πολύ μακριά στα ξένα. Οι οχτώ αδερφοί δε θέλουνε κι ο Κωσταντίνος θέλει. «Μάνα μου, κι ας τη δώσομε την Αρετή στα ξένα, στα ξένα κει που περπατώ, στα ξένα που πηγαίνω, αν πάμ' εμείς στην ξενιτιά, ξένοι να μην περνούμε. Του νεκρού αδελφού

59 Επώνυμη ποίηση Επώνυμη ποίηση είναι η ποίηση που φέρει την υπογραφή του δημιουργού της. Η ΜΗΤΕΡΑ Ἔψαχνα νὰ βρῶ τὸ σπίτι μου. Οἱ δρόμοι ἦταν γεμάτοι ἐρείπια· μοναχὰ τοίχους πεσμένους καὶ πέτρες ἔβλεπες· κι οὔτε ἕνας ἄνθρωπος δὲν φαινόταν. Καὶ τότε φάνηκε ἡ ἄρρωστη μητέρα. Ποτὲ δὲν ἦταν τόσο καλά, γεμάτη ἐνέργεια καὶ δύναμη, μὲ πῆρε ἀπ᾿ τὸ χέρι καὶ βρεθήκαμε σ᾿ ἕνα συμπαθητικὸ δωμάτιο, τὸ σπίτι μας. Ἐγὼ ἔκλαιγα, ἔκλαιγα γοερά... Κι αὐτή: Μὴ κλαῖς, ὁ καθένας μας μὲ τὴ σειρά του. Μίλτος Σαχτούρης

60 Έμμετρη ποίηση Έμμετρος λόγος λέγεται αυτός που συντάσσεται με μέτρα, δηλ. με συμμετρικούς περιορισμούς ώστε η συμμετρία να επιφέρει ευφωνία (αρμονία), άρα αισθητική απόλαυση, να τέρπει την αίσθηση ακοή Σέ γνω-ρί-ζω'α-πό την κό-ψη του σπα-θιού την τρό-με-ρή, σε γνω-ρί-ζω'α-πό την ό-ψη που με βια με-τράει τη γη. (Δ. Σολωμός)

61 Ελεύθερος στίχος Στίχος που από μετρικής πλευράς αμφισβητεί και δεν υπακούει στις στιχουργικές δεσμεύσεις της παραδοσιακής ποίησης. -Δεν έχει συγκεκριμένο μέτρο -Δεν επιδιώκει ομοιοκαταληξία -Δεν έχει συγκεκριμένο αριθμό συλλαβών -Συνήθως συνοδεύεται από ελλιπή στίξη και διαταραγμένη σύνταξη Όσο μπορείς Κι αν δεν μπορείς να κάμεις την ζωή σου όπως την θέλεις, τούτο προσπάθησε τουλάχιστον όσο μπορείς: μην την εξευτελίζεις μες στην πολλή συνάφεια του κόσμου, μες στες πολλές κινήσεις κι ομιλίες. Μην την εξευτελίζεις πιαίνοντάς την, γυρίζοντας συχνά κ' εκθέτοντάς την, στων σχέσεων και των συναναστροφών την καθημερινήν ανοησία, ως που να γίνει σα μιά ξένη φορτική. Κωνσταντίνος Π. Καβάφης

62 Μύθος Α λληγορική αφήγηση με προσωποποιήσεις ζώων ή πραγμάτων, που έχει σκοπό να επιδείξει μια πρακτική αλήθεια και να δώσει το λεγόμενο ηθικό δίδαγμα ή απόφθεγμα, καθώς και με προσωποποιήσεις - θεοποιήσεις κύριων υλικών στοιχείων που έχει σκοπό να εξηγήσει κάτι, κάτι όπως η θρησκεία, ή η φυσική και η χημεία. Aλεπού και πίθηκος Mια αλεπού κι ένας πίθηκος περπατούσαν στον ίδιο δρόμο και μάλωναν για την ευγενική τους καταγωγή. Έλεγαν και οι δυο ένα σωρό, ώσπου έφτασαν σε κάτι τάφους. Tότε κοιτώντας προς τα κει ο πίθηκος αναστέναξε. Kι όταν η αλεπού τον ρώτησε γιατί, ο πίθηκος της είπε δείχνοντάς της τα μνήματα: «Πώς να μην κλαίω σαν βλέπω τις επιτύμβιες στήλες των απελεύθερων και των δούλων των προγόνων μου;» Tότε εκείνη τού απάντησε: «Πες όσα ψέματα θες· γιατί κανένας απ’ αυτούς δεν θ’ αναστηθεί για να σε ελέγξει». Έτσι και οι άνθρωποι που ψεύδονται γίνονται πολύ αλαζόνες, κυρίως όταν δεν υπάρχουν εκείνοι που θα μπορούσαν να τους ελέγξουν. Aίσωπος, Mύθοι, Eξάντας, 1993

63 Θρύλοι Ένας λαϊκός θρύλος για τον Πενταδάχτυλο της Kύπρου Όταν εγίνονταν οι αλλεπάλληλες πειρατικές επιδρομές των Σαρακηνών στην Kύπρο, οι βυζαντινοί αυτοκράτορες έστελναν ηρωικούς Έλληνες πολεμάρχους από τον Tαύρο της Mικρασίας να προστατέψουν το νησί. Ήταν οι λεγόμενοι Aκρίτες, που φύλαγαν τα σύνορα, τα «στρατοτόπια» όπως τα ονόμαζαν. Kάτι άντρες ορμητικοί και γενναίοι. Στρατιώτες καβαλαραίοι και πεζοί, που αψηφούσαν το θάνατο, έτοιμοι να επιτεθούν στον εχθρό με το κοντάρι τους και με το φοβερό σιδερένιο τους ρόπαλο. Aθηνά Tαρσούλη Από το Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού (www.snhell.gr) Αφηγήσεις από ανθρώπινες ενέργειες που συχνά έχουν παραποιηθεί από τη λαϊκή φαντασία

64 Παραμύθι Είδος αφηγηματικά αδρό, γεμάτο υπερβολές και αντιθέσεις. Σκοπός του είναι να ψυχαγωγήσει, να μαγέψει και, με έμμεσο τρόπο, να διδάξει, μα περισσότερο να φτάσει στην κάθαρση: να ανακουφίσει και να εξαγνίσει. Χαρακτηριστικά Αφηγηματικά αδρό Υπερβολές, αντιθέσεις Λιτό ύφος Σκόπιμες επαναλήψεις Στερεοτυπικές εκφράσεις αρχής και τέλους Τολμήματα, ανατροπές Σαφής και παραστατική γλώσσα Προτάσεις σύντομες Λόγος παρατακτικός Κάθαρση Το χρυσόψαρο Μια φορά ήταν ένας φτωχός ψαράς, κι όλη νύχτα αγωνιζόταν να πιάσει ψάρι και δεν έπιανε. Κόντεψε τέλος η αυγή, έριξε πάλι τ’ αγκίστρι του κι έλεγε απομέσα του: «Ω, Θεέ μου, δυστυχία! σήμερα θα πεθάνουν τα παιδιά μου απ’ την πείνα». Του φάνηκε τότε πως τσίμπησε ψάρι και τράβηξε τ’ αγκίστρι. Τι να δει! Ένα ψαράκι χρυσό! Έκανε να το βγάλει απ’ τ’ αγκίστρι κι άκουσε μια φωνή να του λέει: «Ρίξε το ψαράκι το χρυσό στο γιαλό, και θα δεις καλό». Λαϊκό παραμύθι Aνθολόγιο για τα παιδιά του Δημοτικού, μέρος πρώτο, ΟΕΔΒ, 1975

65 Χρονικά Γράφονται από λαϊκούς ανθρώπους και ξεκινούν από την επιθυμία να παραδοθούν στους μεταγενεστέρους αξιομνημόνευτα γεγονότα που διάβασε ή έζησε ο συγγραφέας. Εκείνους τους χρόνους, πολλοί κουρσάροι κατατρεμένοι από τα μέρη Μπαρμπαριάς και Αλτζέρι, εμαζωχτήκασι στον Έπαχτο. Ένας από τούτους τους κουρσάρους, έχοντας μάνα χριστιανή και πατέρα Τούρκον, που τον ελέγασι Ντουρατζίμπεη, είχε την αυθεντεία του κόρφου και αυθέντευε απάνου σε ούλα τα καράβια του κόρφου με φερμάνι βασιλικό· μίαν ημέρα δυο γαλαξιδιώτικες γαλιότες, θεληματικώς ή ανήξερα, δεν τον εχαιρετήσασι στο πέλαγο με σινιάλο και κανονιές· και αυτός πολύ θυμωμένος στέλνει αποκρισάρην στο Γαλαξίδι για να πάρει αυτές τες γαλιότες και τες παραδώσει στα χέρια του πειράτου· οι Γαλαξιδιώτες δεν το επαραδεχτήκασι, και ο κουρσάρος του Έπαχτου με δέκα γαλιότες, που είχασι όλο κανόνια μπρούντζινα και φοβερά, ήρθε απόξω στο λιμάνι, και τους επαραπονέθηκε δια το αφρόντε που του εκάμασι, και εγύρεψε να του πλερώσουσι τρεις χιλιάδες βενέτικα, αλλέως θέλει κάψει ούλα τα καράβια και τα σπίτια· [Η καταστροφή του Γαλαξιδιού] 1660 μ.Χ.

66 Μαρτυρίες Πώς δεν ήθελα να σπουδάσω Στα 1898 τέλειωσα το σκολειό ― την έβδομη τάξη. Όσο έφτανε η άνοιξη και το καλοκαίρι, τόσο η ανυπομονησία μου μεγάλωνε πότε θα φτάσει η βλογημένη εκείνη ώρα που θ’ «ανακτήσω» την ελευθερία μου· δε θα έχω να διαβάζω, δε θα φοβάμαι τους δασκάλους, δε θα με δέρνει πια ο αδερφός μου... θα μάθω κι εγώ μια τέχνη, να γίνω «άντρας», όπως τόσα παιδιά, που τελειώσανε το σκολειό τα περασμένα χρόνια. Ήλιος, θάλασσα, δέντρα και βουνά θα είναι από δω κι ομπρός δικό μου βασίλειο, όπως είναι και των πουλιών!... Kαμιά πιθανότητα δεν υπήρχε πως θα πάω σε γυμνάσιο. Λέγανε σπίτι μας, όπως κι ο «σύμβουλος» της μητέρας μου, ο κυρ-Nίκος ο Aποστολίδης, ο πατέρας του δημοσιογράφου Hρακλή Aποστολίδη, πως πρέπει να «σπουδάσω», γιατί «παίρνω τα γράμματα». Mα λεφτά δεν υπήρχανε. Κώστας Βάρναλης Από το Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού (www.snhell.gr)

67 Τρίτη 4 Απριλίου 1944 Αγαπητή Κίττυ, Κάμποσο καιρό δεν ήξερα πλέον γιατί δουλεύω ακόμα. Το τέλος του πολέμου είναι τόσο μακριά, τόσο απρόσιτο και τόσο φανταστικά παραμυθένιο. Αν δεν τελειώσει ο πόλεμος το Σεπτέμβρη που μας έρχεται, δε θα ξαναπάω στο σχολείο. Γιατί δυο χρόνια δεν μπορώ να τα ξεπεράσω. Οι μέρες αποτελούνται από τον Πέτρο, τίποτε άλλο παρά από τον Πέτρο, με σκέψεις και όνειρα, έτσι ώστε το Σάββατο ήμουνα ήδη στα μαύρα μου τα χάλια. Καθόμουνα κοντά του και έπρεπε να υπερνικήσω τα δάκρυά μου, γελούσα ύστερα μαζί με την κυρία Βαν-Νταν πίνοντας λεμονάδα, ήμουνα δήθεν χαρούμενη, αλλά μόλις βρέθηκα μόνη ήξερα ότι θα ‘πρεπε να κλάψω για καλά… Άννα Φρανκ, Το ημερολόγιο, Μετάφραση Έρση Λαγκε Ημερολόγιο

68 Αυτοβιογραφία Συνεχές αφηγηματικό κείμενο, στο οποίο ένας άνθρωπος γράφει ο ίδιος την ιστορία της ζωής του (ή ένα μέρος της) Ποιο παιδί δεν αγαπά τα ζώα και ποιο παιδί από τα πιο μικρά του χρόνια δε λαχταρά ν’ αποχτήσει κάτι ζωντανό δικό του, καθαυτό δικό του; Χαίρεται να το νιώθει στην εξουσία του, να το φροντίζει για την τροφή του, να του καθαρίζει το κλουβί του, αν είναι πουλί, να του συγυρίζει το σπιτάκι του ή τη γωνιά του, αν είναι τετράποδο. Κι εγώ είχα την τύχη να περάσουν πολλά ζωντανά από τα παιδιάτικά μου χέρια, τα περισσότερα σταλμένα από συγγενείς και φίλους στον πατέρα μου για μένα. Θυμούμαι το πρώτο μου καναρίνι, ένα μαυριδερό πουλάκι, που μπήκε στο σπίτι μας φευγάτο από κάπου αλλού, και το πιάσαμε με μια βρεμένη πετσέτα. Βρέθηκε θηλυκό και δεν κελαηδούσε. Το λέγαμε Μαυρίκα…. Γεώργιος Δροσίνης, Σκόρπια φύλλα της ζωής μου

69 Χαϊκού Ιαπωνική ποιητική φόρμα. Παραδοσιακά αποτελείται από τρεις ομάδες των 5, 7, 5 συλλαβών, οι οποίες τοποθετούνται σε τρεις στίχους για έμφαση ή σε έναν, χωρισμένο με κενά. Λίμνη παλιά Πηδά ο βάτραχος μέσα Ο ήχος του νερού. Ματσούο Μπασό Φόρεσα πάλι τη φυλλωσιά του δέντρου κι εσύ βελάζεις. Γιώργος Σεφέρης

70 Ταχταρίσματα Έμμετρα λογοπαίγνια με τραγουδιστικό χαρακτήρα που συνοδεύονται συνήθως από ψευδοχορευτικές κινήσεις και απαγγέλλονται στα μικρά που αρχίζουν να στέκονται και να περπατούν. Μες στην κούπα τη χρυσή πίνει το μωρό κρασί. Το τάγιζεν η μάνα του ψωμί με την κανέλα, να μεγαλώσει γρήγορα να γίνει μια κοπέλα. Το τάγιζεν η μάνα του ψωμί με το μπαχάρι, να μεγαλώσει γλήγορα να γίνει παλικάρι. Το παιδί μου το μικρό μοναχό κυλάει τ’ αυγό, και κανείς δεν το βοηθά, μόνο η πέρδικα κι ο αϊτός και της Παναγιάς ο Γιος.


Κατέβασμα ppt "Το Πρόγραμμα Σπουδών της Λογοτεχνίας: Φιλοσοφία και Διδακτική Κεντρική επιμόρφωση εκπαιδευτικών Δημοτικής Εκπαίδευσης (Ε΄&Στ΄)"

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Διαφημίσεις Google