Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Μεταθετά στοιχεία στο γονιδίωμα - DNA τρανσποζόνια.

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Παρουσίαση με θέμα: "Μεταθετά στοιχεία στο γονιδίωμα - DNA τρανσποζόνια."— Μεταγράφημα παρουσίασης:

1 Μεταθετά στοιχεία στο γονιδίωμα - DNA τρανσποζόνια

2 Το DNA δεν παραμένει αναλλοίωτο Barbara Mc Clintock (τέλη δεκαετίας 40): "παράξενα" γενετικά στοιχεία έχουν την ικανότητα να κατευθύνουν τα ίδια τη μετάθεσή τους μέσα στο γονιδίωμα Barbara Mc Clintock (τέλη δεκαετίας 40): "παράξενα" γενετικά στοιχεία έχουν την ικανότητα να κατευθύνουν τα ίδια τη μετάθεσή τους μέσα στο γονιδίωμα Γεννήθηκε: 16 Ιουνίου 1902 Πέθανε: 2 Σεπτεμβρίου 1992 Nobel Ιατρικής ή Φυσιολογίας: 1983

3 Τα στοιχεία ελέγχου Ds στο καλαμπόκι

4

5

6 Μελέτη του μηχανισμού του μωσαϊκού χρώματος του καλαμποκιού και της κληρονομικότητάς του ↓ Ύπαρξη δύο γενετικών στοιχείων (Ac και Ds) με τη δυνατότητα να ενσωματώνονται και να απομακρύνονται στο γονιδίωμα

7 Πρότυπο έκφρασης της ανθοκυανίνης Σταθερές μεταλλαγές: όλοι οι σπόροι χρώμα λευκό (όχι Αc, Ds αναστέλλει την έκφραση των ανθοκυανινών) Ασταθείς μεταλλαγές: συχνή επανεμφάνιση μοβ χρώματος (παρουσία Ac → Ds μετακινείται με συνέπεια την εμφάνιση μοβ χρώματος) Διασταυρώσεις ανάμεσα σε φυτά με ασταθείς μεταλλάξεις και φυτά με σταθερές → υψηλή συχνότητα αγρίου τύπου ↓ Ύπαρξη δύο γενετικών στοιχείων (Ac και Ds) με τη δυνατότητα να ενσωματώνονται και να απομακρύνονται στο γονιδίωμα

8 Στο παράδειγμα αυτό, η παρουσία του Ac αναγκάζει το Ds να αποκοπεί και το ακκεντρικό τμήμα που δημιουργείται χάνεται. Το αποτέλεσμα είναι ημιζυγωτία για όλους τους τόπους που χάνονται με το ακκεντρικό τμήμα, επιτρέποντας στους υπολειπόμενους χαρακτήρες να εκφραστούν στους απογόνους του κυττάρου που υπέστη αυτή τη θραύση νωρίς στην ανάπτυξη του σπόρου. Για το λόγο αυτό δημιουργείται ένας μωσαϊκός φαινότυπος. Η Barbara McClintock παρατήρησε σπάνιους, παράξενους και μη αναμενόμενους φαινότυπους σπόρων στους απογόνους των διασταυρώσεων που πραγματοποίησε

9 Στο παράδειγμα αυτό, το Ds εντίθεται στο C νωρίς κατά την ανάπτυξη του σπόρου, καταστέλλοντας την παραγωγή χρωστικής. Στη συνέχεια, σε μερικά από τα προκύπτοντα κύτταρα το Ds ξαφνικά εξαφανίζεται. Αυτό επιτρέπει την επανεμφάνιση της φυσιολογικής λειτουργίας του C και οι περιοχές απ’ όπου έφυγε το Ds μπορούν πλέον να παράγουν χρωστική. Αυτό είναι ένα παράδειγμα του πώς ένα μεταθετό στοιχείο (Ds) μπορεί να παράγει έναν ασταθή φαινότυπο: η έκφραση αλλάζει σε διαφορετικές κυτταρικές σειρές και σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, γιατί ποτέ δεν ξέρει κανείς πότε θα φύγει το Ds επιτρέποντας το γονίδιο να επανακτήσει την αρχική του λειτουργία.

10 Αυτόνομα και μη αυτόνομα στοιχεία

11 EIKONA 7.2: EIKONA 7.2: Τα μεταθετά στοιχεία Ac και Ds στο καλαμπόκι.

12 Αλληλουχίες ένθεσης (IS)

13 Εικόνα 16.2 Τα τρανσποζόνια φέρουν ανάστροφες επάκριες επαναλήψεις και δημιουργούν ομόρροπες επαναλήψεις στο DNA που βρίσκεται εκατέρωθεν της θέσης ένθεσης. Σε αυτό το παράδειγμα, ο στόχος του τρανσποζονίου είναι μια αλληλουχία 5 bp. Τα άκρα του τρανσποζονίου αποτελούνται από ανάστροφες επαναλήψεις 9 bp, όπου οι αριθμοί 1 ως 9 αντιπροσωπεύουν μια αλληλουχία από ζεύγη βάσεων. cis-δραστικές μεταλλάξεις που αποτρέπουν τη μετάθεση εντοπίζονται στα άκρα

14 Τα σύνθετα τρανσποζόνια φέρουν μονάδες IS

15 Γονιδιακή κινητοποίηση από σύνθετα τρανσποζόνια. Τα στοιχεία IS είναι οι δομικοί λίθοι μιας ακόμη πιο περίπλοκης δομής που ονομάζεται σύνθετο τρανσποζόνιο, η οποία σχηματίζεται όταν ένα στοιχείο IS εισάγεται εκατέρωθεν ενός ή περισσότερων γονιδίων. Όταν χρησιμοποιούνται για μετάθεση τα εξώτερα άκρα των δύο στοιχείων IS, επιτρέπουν τη μετακίνηση ολόκληρου του σύνθετου τρανσποζονίου (των δύο στοιχείων IS και των γονιδίων που βρίσκονται ανάμεσά τους). Με την πάροδο του χρόνου, το γονίδιο της τρανσποζάσης στο ένα στοιχείο IS μπορεί να χάσει τη λειτουργία του, με αποτέλεσμα η κινητοποίησή του να βασίζεται πλέον στο αντίστοιχο γονίδιο τρανσποζάσης που κωδικοποιείται από το άλλο στοιχείο IS.

16 Εικόνα 16.3 Ένα σύνθετο τρανσποζόνιο έχει μία κεντρική περιοχή η οποία φέρει δείκτες (όπως γονίδια ανθεκτικότητας σε φάρμακα) και περικλείεται από μονάδες IS. Οι μονάδες έχουν βραχείες ανάστροφες επάκριες επαναλήψεις. Αν οι μονάδες έχουν αντίθετο προσανατολισμό, οι βραχείες ανάστροφες επάκριες επαναλήψεις στα άκρα του τρανσποζονίου είναι πανομοιότυπες. Όταν οι δυο μονάδες IS είναι ίδιες, οποιαδήποτε μπορεί να προωθήσει τη μετάθεση. Όταν η μία εμφανίζει μειωμένη λειτουργικότητα, η μετάθεση εξαρτάται αποκλειστικά από την άλλη.

17 Μέσω ποιου μηχανισμού εξασφαλίζεται η μετάθεση ολόκληρου του σύνθετου τρανσποζονίου και όχι μιας μόνο μονάδας IS;

18 Εικόνα 16.4 Δύο μονάδες IS10 δημιουργούν ένα σύνθετο τρανσποζόνιο που μπορεί να κινητοποιήσει όποια περιοχή DNA βρίσκεται ανάμεσά τους. Όταν το Tn10 είναι μέρος ενός μικρού κυκλικού μορίου, οι επαναλήψεις IS10 μπορούν να κινητοποιήσουν τη μετάθεση οποιουδήποτε από τα δύο μισά του κύκλου Η συχνότητα μετάθεσης για τα σύνθετα τρανσποζόνια μειώνεται καθώς αυξάνεται η απόσταση ανάμεσα στις μονάδες IS. Αυτό περιορίζει το μέγεθος των σύνθετων τρανσποζονίων. Κάτω όμως από συνθήκες επιλογής των δεικτών που φέρουν στην κεντρική περιοχή τα σύνθετα τρανσποζόνια, η συχνότητα μετάθεσης μπορεί να αυξηθεί σημαντικά.

19 (α) Το τρανσποζόνιο Tn5 φέρει στοιχεία IS σε κάθε του άκρο. Τα στοιχεία στο αριστερό και στο δεξί άκρο συμβολίζονται με IS50 L και IS50 R αντίστοιχα. Το εξωτερικό άκρο κάθε στοιχείου IS συμβολίζεται με ΟΕ και το εσωτερικό άκρο με ΙΕ. Το άκρο IS50R έχει ένα λειτουργικό γονίδιο Tnp, το οποίο κωδικοποιεί μια ενεργό τρανσποζάση, ενώ το IS50L όχι. Τα Kan R, Ble R και Str R αντιστοιχούν σε γονίδια που προσδίδουν ανθεκτικότητα στην καναμυκίνη, στην μπλεομυκίνη και στη στρεπτομυκίνη αντίστοιχα. Η ανατομία των σύνθετων τρανσποζονίων Tn5 και Tn10

20 (β) Το Tn10 φέρει επίσης στοιχεία IS σε κάθε του άκρο. Τα στοιχεία που βρίσκονται στο αριστερό και στο δεξί άκρο συμβολίζονται με IS10L και IS10R αντίστοιχα. Μόνο το IS10 R φέρει λειτουργικό γονίδιο Tnp που κωδικοποιεί για μια ενεργό τρανσποζάση. Το Tet R αντιστοιχεί στο γονίδιο ανθεκτικότητας στην τετρακυκλίνη.

21 Τα μεταθετά στοιχεία DNA μετακινούνται μέσω δύο διαφορετικών μηχανισμών Αντιγραφή και ανασυνδυασμός (αντιγραφικός μηχανισμός) Αντιγραφή και ανασυνδυασμός (αντιγραφικός μηχανισμός) Αποκοπή και επικόλληση (μη αντιγραφικός μηχανισμός) Αποκοπή και επικόλληση (μη αντιγραφικός μηχανισμός)

22 Η μετάθεση του TnA χρειάζεται ενεργότητες τρανσποζάσης και ρεσολβάσης Η οικογένεια TnA περιλαμβάνει μεγάλα (~5kb) τρανσποζόνια. Η οικογένεια TnA περιλαμβάνει μεγάλα (~5kb) τρανσποζόνια. Δεν είναι σύνθετα τρανσποζόνια αλλά ανεξάρτητες μονάδες που μεταφέρουν γονίδια υπεύθυνα για τη μετάθεση αλλά και ανθεκτικότητας σε αντιβιοτικά. Δεν είναι σύνθετα τρανσποζόνια αλλά ανεξάρτητες μονάδες που μεταφέρουν γονίδια υπεύθυνα για τη μετάθεση αλλά και ανθεκτικότητας σε αντιβιοτικά. Τα μέλη της οικογένειας TnA μετατίθενται μέσω αντιγραφικού μηχανισμού. Τα μέλη της οικογένειας TnA μετατίθενται μέσω αντιγραφικού μηχανισμού.

23 ΕΙΚΟΝΑ 7.3: ΕΙΚΟΝΑ 7.3: Η μετάθεση του Τn3 επιτυγχάνεται μέσω αντιγραφής και ανασυνδυασμού.

24 Εικόνα Τα τρανσποζόνια της οικογένειας TnA φέρουν ανάστροφες επάκριες επαναλήψεις (IR), μία εσωτερική θέση res και τρία γνωστά γονίδια (tnpA, tnpR και amp R ). Η tnpA είναι η μεταθετάση H tnpR έχει ρόλο ρεζολβάσης αλλά δρα και ως καταστολέας της γονιδιακής έκφρασης → απενεργοποίηση TnpR αυξάνει την TnpA και κατά συνέπεια αυξάνει η μετάθεση Τι επίδραση έχουν οι μεταλλάξεις στο γονίδιο tnpA και τι εκείνες στο tnpR? Τι επίδραση έχουν οι μεταλλάξεις στην περιοχή res? Σε μεταλλάγματα tnpR θα προχωρήσει η μετάθεση αν παρέχουμε εξωτερική πηγή ρεσολβάσης; Σε μεταλλάγματα res θα προχωρήσει η μετάθεση αν παρέχουμε εξωτερική πηγή ρεσολβάσης;

25 Tn10 και μη-αντιγραφικός μηχανισμός μετάθεσης

26 ΕΙΚΟΝΑ 7.5: ΕΙΚΟΝΑ 7.5: Μετάθεση του Tn10 μετά το πέρασμα μιας διχάλας αντιγραφής. Η μετάθεση ενεργοποιείται από την παρουσία ημιμεθυλιωμένου DNA, ακριβώς μετά την αντιγραφή. Αυτό συμβαίνει διότι η τρανσποζάση προσδένεται ικανοποιητικά μόνο σε ημιμεθυλιωμένο DNA. Το αποτέλεσμα είναι ότι από ένα αντίγραφο στο μητρικό χρωμόσωμα καταλήγουμε με 4 στα δύο θυγατρικά. Πολλά τρανσποζόνια συντονίζουν τη μετάθεσή τους με την αντιγραφή του DNA

27 Η μετάθεση του Tn10 υπόκειται σε πολλαπλούς ελέγχους Ένα τρανσποζόνιο πρέπει να διατηρεί μια ελάχιστη συχνότητα μετάθεσης για να μην εκλείψει. Ένα τρανσποζόνιο πρέπει να διατηρεί μια ελάχιστη συχνότητα μετάθεσης για να μην εκλείψει. Όμως, μια υψηλή συχνότητα μετάθεσης θα μπορούσε να είναι καταστροφική για τον ξενιστή. Όμως, μια υψηλή συχνότητα μετάθεσης θα μπορούσε να είναι καταστροφική για τον ξενιστή.

28 Εικόνα Δύο υποκινητές με αντίθετο προσανατολισμό βρίσκονται κοντά στο όριο μεταξύ του IS10R και του DNA του ξενιστή. Ο πιο ισχυρός υποκινητής P OUT προωθεί τη μεταγραφή προς το παράπλευρο DNA του ξενιστή. Ο πιο αδύναμος υποκινητής Ρ ΙΝ προωθεί τη μεταγραφή ενός RNA που εκτείνεται κατά μήκος του IS10R και μεταφράζεται σε τρανσποζάση. Συνήθως υπάρχουν ~5 αντίγραφα RNA του P OUT ανά αντίγραφο του Ρ ΙΝ.

29 Genes VIII - Ακαδημαϊκές Εκδόσεις 2004 Εικόνα Πολλοί μηχανισμοί περιορίζουν τη συχνότητα μετάθεσης του Tn10, επηρεάζοντας είτε τη σύνθεση είτε τη λειτουργία της τρανσποζάσης. Η μετάθεση ενός μεμονωμένου τρανσποζονίου περιορίζεται από μεθυλίωση, έτσι ώστε να συμβαίνει μόνο μετά από αντιγραφή. Σε περιπτώσεις πολλαπλών αντιγράφων, η προτίμηση της τρανσποζάσης για cis- δραστικότητα περιορίζει τη δυνατότητα επιλογής του στόχου, ενώ το ζευγάρωμα των μορίων RNA που μεταγράφονται από τους υποκινητές P OUT και P IN αναστέλλει τη σύνθεση της τρανσποζάσης.

30 Η μεθυλίωση αποτελεί τον πιο σημαντικό παράγοντα ελέγχου Η ικανότητα του IS10 να μετατίθεται σχετίζεται με τον κύκλο της αντιγραφής μέσω της απόκρισης στο πρότυπο μεθυλίωσης δύο θέσεων. Η ικανότητα του IS10 να μετατίθεται σχετίζεται με τον κύκλο της αντιγραφής μέσω της απόκρισης στο πρότυπο μεθυλίωσης δύο θέσεων. Η συχνότητα μετάθεσης αυξάνεται >1000x σε dam - στα οποία οι δυο θέσεις δεν είναι μεθυλιωμένες. Η συχνότητα μετάθεσης αυξάνεται >1000x σε dam - στα οποία οι δυο θέσεις δεν είναι μεθυλιωμένες. Πώς: αντιγραφή → ημιμεθυλίωση Πώς: αντιγραφή → ημιμεθυλίωση αύξηση P IN μεταγραφής αύξηση P IN μεταγραφής Ενίσχυση πρόσδεσης τρανσποζάσης στο άκρο IS10R Ενίσχυση πρόσδεσης τρανσποζάσης στο άκρο IS10R

31 Πώς γίνεται η επιλογή της θέσης-στόχου; Τρανσποζάση: Τρανσποζάση: Ειδικότητα ως προς πρότυπη ακολουθία Ειδικότητα ως προς πρότυπη ακολουθία Ειδικότητα ως προς ιδιαίτερη δομή DNA Ειδικότητα ως προς ιδιαίτερη δομή DNA Κάμψη Κάμψη Σύμπλοκο DNA-πρωτεΐνης: εισαγωγή σε υποκινητές (Ty1, Ty3 σε υποκινητές της pol III) Σύμπλοκο DNA-πρωτεΐνης: εισαγωγή σε υποκινητές (Ty1, Ty3 σε υποκινητές της pol III) Τυχαία επιλογή Τυχαία επιλογή

32 Η υβριδική δυσγένεση στη Drosophila

33 Εικόνα Η υβριδική δυσγένεση είναι ασύμμετρη· επάγεται από διασταυρώσεις «Ρ αρσενικό Χ Μ θηλυκό», αλλά όχι από διασταυρώσεις «Μ αρσενικό Χ Ρ θηλυκό».

34 Η δυσγένεση αφορά γαμετικά κύτταρα. Οι υβριδικές μύγες της F1 εμφανίζουν φυσιολογικούς ιστούς, ωστόσο δεν αναπτύσσονται οι γονάδες τους. Η δυσγένεση αφορά γαμετικά κύτταρα. Οι υβριδικές μύγες της F1 εμφανίζουν φυσιολογικούς ιστούς, ωστόσο δεν αναπτύσσονται οι γονάδες τους. Οποιοδήποτε από τα χρωμοσώματα του αρσενικού Ρ μπορεί να επάγει δυσγένεση. Οποιοδήποτε από τα χρωμοσώματα του αρσενικού Ρ μπορεί να επάγει δυσγένεση. Με κατασκευή ανασυνδυασμένων χρωμοσωμάτων έχει βρεθεί ότι πολλές περιοχές πάνω σε κάθε χρωμόσωμα Ρ είναι σε θέση να προκαλέσουν δυσγένεση => Με κατασκευή ανασυνδυασμένων χρωμοσωμάτων έχει βρεθεί ότι πολλές περιοχές πάνω σε κάθε χρωμόσωμα Ρ είναι σε θέση να προκαλέσουν δυσγένεση => Ένα αρσενικό Ρ φέρει σε πολλούς διαφορετικούς χρωμοσωμικούς τόπους τις αλληλουχίες εκείνες που είναι υπεύθυνες για τη δυσγένεση. Ένα αρσενικό Ρ φέρει σε πολλούς διαφορετικούς χρωμοσωμικούς τόπους τις αλληλουχίες εκείνες που είναι υπεύθυνες για τη δυσγένεση.

35 Η φύση αυτών των αλληλουχιών ανακαλύφθηκε με χαρτογράφηση του DNA των μεταλλαγμάτων w που απαντώνται στα δυσγενικά υβρίδια. Η φύση αυτών των αλληλουχιών ανακαλύφθηκε με χαρτογράφηση του DNA των μεταλλαγμάτων w που απαντώνται στα δυσγενικά υβρίδια. Όλες οι μεταλλάξεις φάνηκε ότι προκαλούνταν από την ένθεση τμημάτων DNA στο γενετικό τόπο w. Όλες οι μεταλλάξεις φάνηκε ότι προκαλούνταν από την ένθεση τμημάτων DNA στο γενετικό τόπο w. Η ένθεση απενεργοποιεί το γονίδιο, προκαλώντας το φαινότυπο "λευκά μάτια", από τον οποίο πήρε το όνομά της η μετάλλαξη. Η ένθεση απενεργοποιεί το γονίδιο, προκαλώντας το φαινότυπο "λευκά μάτια", από τον οποίο πήρε το όνομά της η μετάλλαξη. Η ένθετη αλληλουχία είναι το στοιχείο Ρ. Η ένθετη αλληλουχία είναι το στοιχείο Ρ.

36 Εικόνα Το στοιχείο Ρ έχει τέσσερα εξόνια. Κατά την έκφραση του στοιχείου σε σωματικούς ιστούς, τα πρώτα τρία εξόνια εμφανίζονται ματισμένα μαζί. Αντίθετα, στη γαμετική σειρά, το μάτισμα οδηγεί σε έκφραση και των τεσσάρων εξονίων μαζί. Μεταλλάξεις στις θέσεις ματίσματος του 3 ου ιντρονίου που αποτρέπουν την αποκοπή του → αδυναμία μετάθεσης. Απάλειψη 3 ου ιντρονίου (ώστε το 4 ο εξόνιο να συμπεριλαμβάνεται σε όλους τους ιστούς) → μετάθεση και σε σωματικά κύτταρα. Τι ευθύνεται για την ιστοειδικότητα του ματίσματος; Πρωτεΐνη στα σωματικά κύτταρα που προσδένεται σε αλληλουχία του εξονίου 3 και παρεμποδίζει το μάτισμα του τελευταίου ιντρονίου. Το ιντρόνιο

37 Για τη μετάθεση του Ρ απαιτούνται ~150 bp από κάθε άκρο της αλληλουχίας του Για τη μετάθεση του Ρ απαιτούνται ~150 bp από κάθε άκρο της αλληλουχίας του Η τρανσποζάση προσδένεται σε αλληλουχίες μήκους 10 bp οι οποίες βρίσκονται δίπλα στις ανάστροφες επαναλήψεις μήκους 31 bp Η τρανσποζάση προσδένεται σε αλληλουχίες μήκους 10 bp οι οποίες βρίσκονται δίπλα στις ανάστροφες επαναλήψεις μήκους 31 bp Η μετάθεση συμβαίνει με "μη αντιγραφικό" μηχανισμό (όπως του Tn10) Η μετάθεση συμβαίνει με "μη αντιγραφικό" μηχανισμό (όπως του Tn10) Η υβριδική δυσγένεση είναι αποτέλεσμα μεταλλάξεων οι οποίες προκύπτουν στη θέση-στόχο από την ένθεση του στοιχείου που μετατίθεται και ρήξεων, οι οποίες δημιουργούνται στη θέση δότη μετά την απομάκρυνση του στοιχείου και δεν επιδιορθώνονται Η υβριδική δυσγένεση είναι αποτέλεσμα μεταλλάξεων οι οποίες προκύπτουν στη θέση-στόχο από την ένθεση του στοιχείου που μετατίθεται και ρήξεων, οι οποίες δημιουργούνται στη θέση δότη μετά την απομάκρυνση του στοιχείου και δεν επιδιορθώνονται

38 Εικόνα Η υβριδική δυσγένεση καθορίζεται από τις αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στα στοιχεία Ρ του γονιδιώματος και στον καταστολέα μεγέθους 66 kD του κυτταροπλάσματος (κυτταρότυπος).

39 Στελέχη της D. melanogaster που αιχμαλωτίστηκαν στη φύση >30 χρόνια πριν είναι πάντα τύπου Μ. Στελέχη της D. melanogaster που αιχμαλωτίστηκαν στη φύση >30 χρόνια πριν είναι πάντα τύπου Μ. Στελέχη της D. melanogaster που αιχμαλωτίστηκαν στη φύση <10 χρόνια πριν είναι πάντα τύπου Ρ. Στελέχη της D. melanogaster που αιχμαλωτίστηκαν στη φύση <10 χρόνια πριν είναι πάντα τύπου Ρ. Επειδή η υβριδική δυσγένεση μειώνει την επιμειξία αποτελεί ένα βήμα προς την ειδογένεση. Επειδή η υβριδική δυσγένεση μειώνει την επιμειξία αποτελεί ένα βήμα προς την ειδογένεση.

40 Από Genes VIII: Από Genes VIII: 16.2 και και , και , και και και 16.15


Κατέβασμα ppt "Μεταθετά στοιχεία στο γονιδίωμα - DNA τρανσποζόνια."

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Διαφημίσεις Google