Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Αιμοδοσία (Θ) Ενότητα 6: Άλλα αντιγονικά συστήματα ερυθρών Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια.

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Παρουσίαση με θέμα: "Αιμοδοσία (Θ) Ενότητα 6: Άλλα αντιγονικά συστήματα ερυθρών Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια."— Μεταγράφημα παρουσίασης:

1 Αιμοδοσία (Θ) Ενότητα 6: Άλλα αντιγονικά συστήματα ερυθρών Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια Creative Commons εκτός και αν αναφέρεται διαφορετικά Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» και συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο) και από εθνικούς πόρους. Αναστάσιος Κριεμπάρδης Τμήμα Ιατρικών εργαστηρίων

2 1 Τα αντιγόνα των RBCs 1.> 200 RBC Ags 2.Θα ασχοληθούμε με τα πιο σχετικά και κλινικά σημαντικά 3.Πρέπει να γνωρίζουμε: o τα αντιγόνα, o τα αντισώματα και την o κλινική σημασία τους. 1

3 Τα αντιγόνα των ερυθροκυττάρων 2

4 Κύρια Αντιγονικά Συστήματα των RBCs 3

5 ΓΛΥΚΟΛΙΠΙΔΙΑ ΑΒΟ Lewis Ιi P ΓΛΥΚΟΠΡΩΤΕΙΝΕΣ Κell Duffy ΠΡΩΤΕΟΛΙΠΙΔΙΑ Rh ΓΛΥΚΟΦΟΡΙΝΕ/ΣΙΑΛΟΓΛΥ - ΚΟΠΡΩΤΕΙΝΕΣ ΜΝSs U Wrb Gerbich 4 Βιοχημεία αντιγόνων ερυθροκυττάρων

6 Ανοσολογική Απάντηση Ορισμός: Φυσιολογικός μηχανισμός άμυνας έναντι ασθενειών - ξένων ουσιών. Πρωταρχική ανοσολογική απάντηση: Πρώτη έκθεση  IgM. Δευτερεύουσα ανοσολογική απάντηση: Επανέκθεση  IgG. 5

7 Αντίδραση Αντιγόνο/Αντίσωμα 1.Αντιγόνο: Ουσία ικανή να προκαλέσει ανοσολογική απάντηση, όταν εισέρχεται σε ανοσοεπαρκή οργανισμό για τον οποίο είναι ξένη. 2.Αντιγονικότητα: Ικανότητα ενός αντιγόνου να αντιδρά με τα προϊόντα της ανοσολογικής απάντησης. 3.Επίτοποι: Αντιγονικοί παράγοντες– δομικά στοιχεία όπου το αντίσωμα συνδέεται με το αντιγόνο. 6

8 Χαρακτηριστικά των Αντιγόνων 1.Η αντιγονικότητα εξαρτάται από: Μέγεθος, σχήμα, τοποθεσία, αρ.επιτόπων, δόση, οδός εισόδου, γενετικοί παράγοντες. 2.Ξένο: Φυσιολογικά…μην ξεχνάς αυτοανοσία!!! 3.Μέγεθος: >10,000 daltons 4.Οι πιο κοινές μορφές ερυθροκυτταρικών αντιγόνων: o Γλυκοπρωτεϊνες: HLA. o Γλυκολιπίδια: ABH, Le, Ii και P αντιγόνα (Ag). o Πρωτεΐνες: Rh, M, N αντιγόνα. 7

9 Αντισώματα Ταξινόμηση – Ονοματολογία 1/2 8 Θερμά: Άριστη θερμοκρασία αντίδρασης 37οC. IgG, κλινικώς σημαντικά. Ψυχρά: Άριστη θερμοκρασία αντίδρασης ΟοC. Θερμικό εύρος ποικίλει, IgΜ, κλινικώς μη σημαντικά. Πλήρη: είναι δυνατόν να προκαλέσουν in vitro άμεση συγκόλληση ερυθρών (εναιωρήματος NaCl 0.9%), IgΜ. Ατελή: δεν προκαλούν in vitro άμεση συγκόλληση εναιωρήματος ερυθρών, IgG.

10 Αντισώματα Ταξινόμηση – Ονοματολογία 2/2 9 Αυτοαντισώματα: αντισώματα εναντίων αντιγόνων του ιδίου οργανισμού. Αλλοαντισώματα: αντισώματα εναντίων αντιγόνων που δεν εκφράζει ο συγκεκριμένος οργανισμός. Έχει προηγηθεί αντιγονικός ερεθισμός στο παρελθόν. Φυσικά: αντιερυθροκυτταρικά αντισώματα που ανιχνεύονται στον ορό ατόμων που ποτέ δεν έχουν έρθει σε επαφή (μέσω μετάγγισης ή κύησης) με το αντίστοιχο αντιγόνο. Άνοσα: αντιερυθροκυτταρικά αντισώματα που ανιχνεύονται μετά από γνωστή ανοσοποίηση.

11 Αντισώματα - ανοσοσφαιρίνες Πρωτεΐνες 4 αλυσίδες o 2 βαριές (H = haevy) ‒γ-IgG, ‒μ-IgM, ‒α-IgA, ‒ε-IgE, ‒δ-IgD o 2 ελαφρές (L = light κ, λ) FAB – FC 10 “Immunoglobulin basic unit”, Y tambe διαθέσιμο με άδεια CC BY-SA 3.0Immunoglobulin basic unitY tambeCC BY-SA 3.0

12 11 IgM αντισώματα Δομή Πενταμερής. Ψυχρά: 4-10 ο C. Δεν περνούν τον πλακούντα. Συμπλήρωμα: ΚΑΛΗ (τα περισσότερα) ενεργοποίηση - ένα IgM πλήρη ενεργοποίηση C’. “Συνήθως” ΜΗ κλινικά σημαντικά. 1.base-unit 2.H-chain 3.L-chain 4.J-chain 5.intermolecular Disulfidebonds “IgM”, από Lennert B διαθέσιμο ως κοινό κτήμαIgMLennert B

13 12 IgG αντισώματα 1. Δομή Μονομερής. 2.Θερμά: δράση στους 37 ο C. 3.Διαπερνούν τον πλακούντα. 4.Συμπλήρωμα: Πτωχή έως καλή ενεργοποίηση. Δύο IgG για πλήρη ενεργοποίηση C’. 5.Συνήθως κλινικά σημαντικά.

14 Προσοχή… 13 Μόλις είπαμε ότι τα IgM αντισώματα ΔΕΝ είναι συνήθως κλινικά σημαντικά. Υπάρχει μία σημαντική εξαίρεση! Ποία είναι; ABO αντισώματα = ΚΛΙΝΙΚΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ. Τα περισσότερα μετά μετάγγιση συμβάματα αφορούν ΑΒΟ ασυμβατότητα. Αντίθετα τα αντι-M, αντι-N, κ.α. συνήθως ΔΕΝ αποτελούν κλινικά σημαντικά IgM αντισώματα.

15 Δεδομένα Έχουν περιγραφεί πάνω από 200 ερυθροκυτταρικά αντιγόνα. 14

16 Κύρια συστήματα ομάδων αίματος Duffy Kidd Lewis Duffy Kidd I ABO MNSs P Rh Lutheran Kell 15

17 Τα πιο συχνά κλινικά σημαντικά αντι- ερυθροκυτταρικά αντισώματα Ισχύς = ποσοστό αντιγόνο-αρνητικών ασθενών, οι οποίοι αλλοανοσοποιούνται εάν μεταγγισθούν με αντιγόνο-θετικές μονάδες αίματος. 16

18 ΑντιγόνοΣύστημα Συχνότητα μεταξύ όλων των ανιχνευόμενων Αλλοαντισωμάτων Συχνότητα του Αντιγόνου (Λευκή φυλή) Ισχύς * ERh16-40%30%4% Kell (Kl)Kell5-40%9% DRh8-33%85%70% cRh4-15%80%4% Jk(a)Kidd2-13%77%0.14% Fy(a)Duffy4-12%63%0.46% CRh2-10%70%0.22% eRh2-3%98%1% Jk(b)Kidd2%72%0.06% SMNSs1-2%55%0.08% sMNSs<1%89%0.06% Κλινικά σημαντικά αντιγόνα 17

19 Ψυχρά και θερμά αντισώματα 18 Κλινικά σημαντικά: αντισώματα που σχετίζονται με μειωμένη επιβίωση ερυθρών. Μετά μετάγγιση αντιδράσεις. Αιμολυτική νόσος του νεογνού. Μη σημαντικά κλινικά: αντισώματα που δεν προκαλούν καταστροφή των ερυθρών. Ψυχρά αντισώματα: συγκόλληση παρατηρείται σε χαμηλές θερμοκρασίες. Θερμά αντισώματα: συγκόλληση στους 37°C.

20 Συστήματα που παράγουν Ψυχρά αντισώματα 19

21 ΑΒΟ Anti-Α Anti-H Anti-B Φυσικά, Ψυχρά, IgM Τι έχουμε μάθει; 20

22 Σύστημα Lewis 21

23 Γενικά για το Σύστημα Lewis Mourat. 2.Αντιγόνα Le a, Le b = γλυκοσφιγκολιπιδια που σχηματίζονται σε διαλυτή μορφή στο πλάσμα και ακολούθως προσκολλώνται στα ερυθροκύτταρα. 3.Le & le γονίδιο στο χρωμόσωμα 19 Τα υπεύθυνα γονίδια είναι τα Le (επικρατές) και το le (υπολειπόμενο), Le/Le, Le/le, le/le. 22

24 Σύνθεση Lewis antigens The synthesis of the Lewis antigens is dependent upon the interaction of two different fucosyltransferases: o Se locus fucosyltransferase. o Lewis locus fucosyltransferase. 23

25 Φαινότυπος Le a και Le b Type 1 substrate + fucose in α(1→4) Allele Le  fucosyltransferase Φαινότυπος Le a Type 1H + fucose Type 1 substrate+ fucose Allele Se  fucosyltransferase Allele Le  fucosyltransferase Φαινότυπος Le b 24

26 ΑΒΟ και Lewis 25

27 Συσχέτιση Lewis με ΑΒΟ 1.To σύστημα ΑΒΟ σχετίζεται με το Lewis. 2.Εκκριτικός (Se/Se, Se/se), μη εκκριτικός (se/se). 3.Le/Le, Le/le (Lewis+) & se/se = Le a 4.Le/Le, Le/le (Lewis+) & Se/Se, Se/se = Le b 5.Τα αντιγόνα είναι πλήρως αναπτυγμένα στα νεογνά. 26

28 Le genes Le substance in plasma RBC Lewis substance adheres to RBC becoming an antigen Τα Ags είναι γλυκοσφιγγολιπίδια Αντιγόνα του Συστήματος Lewis Διαλυτά αντιγόνα, παράγονται από τους ιστούς και βρίσκονται στα σωματικά υγρά (πλάσμα). Απορροφούνται από τα RBCs. Χαρακτηριστικό των 2 αντιγόνων είναι ότι συντίθενται στο πλάσμα και προσκολλώνται στη μεμβράνη. 27

29 Κληρονομικότητα του Συστήματος Lewis Το Lewis σύστημα εξαρτάται από τα γονίδια Hh, Se, Le le, h, se δεν παράγουν προϊόντα Εάν κληρονομηθεί το γονίδιο Le παράγεται η ουσία Le a Τα γονίδια Le, H, Se πρέπει όλα να έχουν κληρονομηθεί για την μετατροπή του Le a σε Le b. Παραδείγματα: o Le se H  Le(a+b-) o Le Se H  Le(a-b+) o le H se  Le(a-b-) o le hh se  Le(a-b-) 28

30 Συχνότητα των Φαινοτύπων 29 PhenotypeWhiteBlack Le a+b- 22%--- Le a-b+ 72%--- Le a-b- 6%6%20%

31 Αντισώματα του Συστήματος Lewis 1/2 Απαντώνται στον ορό ατόμων με φαινότυπο Le(a-b-) χωρίς να έχει προηγηθεί αντιγονικός ερεθισμός μετά μετάγγιση (φυσικά αντισώματα). Anti-Le a, Anti-Le b. IgM (αντιδρούν με το συμπλήρωμα, είναι αιμολυτικά, Αντιδρούν σε θερμοκρασία δωματίου). Δεν έχουν κλινική σημασία… Γιατί; o Τα Le Abs του ασθενή εξουδετερώνονται από τα αντιγόνα Lewis που βρίσκονται στο πλάσμα των αιμοδοτών. o Δε προκαλούν HDN επειδή δε διαπερνούν τον πλακούντα (δεν είναι ανεπτυγμένα στο εμβρυικό αίμα). Le(a-b-) 30

32 1.Anti-Le a Ανιχνεύεται στους Le a-b- εκκριτικούς, Αντιδρά άριστα σε θερμοκρασία δωματίου, Συχνά συνδέεται με το συμπλήρωμα, Προκαλεί in vitro αιμόλυση, Προκαλεί αιμολυτικές αντιδράσεις in vivo. 2.Anti-Le b Συχνά ανιχνεύεται με το Anti-Le a, Αντιδρά σε θερμοκρασία δωματίου, Δύο τύποι: o Anti-Le bH, o Anti-Le bL. Συχνά προκαλεί αιμολυτικές αντιδράσεις ύστερα από μετάγγιση. Αντισώματα του Συστήματος Lewis 2/2 31

33 Αντισώματα του Συστήματος Lewis Ειδικά Προβλήματα στις Αιμοδοσίες Τα αντιγόνα του συστήματος Lewis καταστέλλονται κατά την κύηση και οι γυναίκες παράγουν αντισώματα. Δε προκαλούν HDN επειδή δε διαπερνούν τον πλακούντα. Μπορούν να εξουδετερωθούν τα Lewis αντισώματα με τα Lewis αντιγόνα του πλάσματος. 32

34 Γιατί τα Abs δεν Προκαλούν Αιμόλυση; 1.Τα ερυθροκύτταρα που μεταγγίζονται αποκτούν τον φαινότυπο Lewis του λήπτη αμέσως. 2.Τα αντισώματα anti-Lea – anti-Leb στον ορό του δέκτη εξουδετερώνονται άμεσα από τις ουσίες Lewis που περιέχονται στο πλάσμα του δότη, και γι αυτό είναι εξαιρετικά σπάνιο να προκαλεσουν αιμόλυση των μεταγγισμένων Lea+ / Leb+ ερυθρών. 33

35 Αnti –Lea, Anti-Leb και μετάγγιση Μπορούν να αγνοηθούν κατά την επιλογή της μετάγγισης Αίμα συμβατό με IAT στους 37 ο C Πού θα βρω αίμα;;; 80% των αιμοδοτών  Le (a-) 30% των αιμοδοτών  Le (b-) 34

36 Σύστημα Ι 35

37 Τα Αντιγόνα του Συστήματος Ι Τα αντιγόνα είναι I ή i περιγράφηκαν το Είναι αποτέλεσμα έκφρασης διαφόρων αλληλίων που κωδικοποιούν γλυκοζυλτρανσφεράσες. Τα ερυθρά όλων των ενηλίκων εκφράζουν το αντιγόνο Ι (διακλαδισμένη δομή). Ενώ τα νεογνά εκφράζουν i αντιγόνο (γραμμική δομή). Στην ηλικία των 2 ετών έχει ολοκληρωθεί η μετάβαση από τον φαινότυπο i  I. Είναι ισχυρά συνδεδεμένα με τη μεμβράνη των ερυθροκυττάρων μέσω γλυκο πρωτεϊνών και γλυκολιπιδίων που συνδέουν και τα αντιγόνα ΑΒΗ. 36

38 Τα Αντισώματα του Συστήματος Ι 1/2 Οι περισσότεροι φυσιολογικοί άνθρωποι έχουν στον ορό τους το αυτό-αντί-I (RT ή 4°C). Το άλλο αντι-Ι είναι πολύ σπάνιο. Ανήκει στην κατηγορία των IgM. Είναι ψυχρό και φυσιολογικά το θερμικό του εύρος φτάνει μέχρι τους 25°C (Cold-reacting). Συνήθως είναι κλινικά είναι μη σημαντικό (εφόσον δεν δρα στους 37). Μπορεί να συνδέει το συμπλήρωμα. Ενισχύεται με την παπαίνη και τα υπόλοιπα ένζυμα. Μέθοδος ανίχνευσης: αντίσωμα με εικόνα πανσυγκολυτίνης που ενισχύεται με το ένζυμο και ενισχύεται στο ψυγείο στους 4°C. 37

39 Νόσος των ψυχρών συγκολλητινων- Cold Agglutinin Disease Μερικές φορές μετά από λοίμωξη από Mycoplasma pneumoniae ή σύφιλη το αντι-Ι. o Αυξάνεται σε τίτλο > 1000 στους 4 ο c. o Αυξάνεται το θερμικό του εύρος δηλαδή δρα >30 ο C δηλαδή γίνεται κλινικά σημαντικό. Anti-i: Σπάνιο και μερικές φορές σχετίζεται με τη λοιμώδη μονοπυρήνωση Τα Αντισώματα του Συστήματος Ι 2/2 Το Anti-I μερικές φορές αντιδρά με διαφορετική ένταση με τα αντιδρώντα RBCs ανάλογα με το ποσό του Ag-H στα RBC (δηλαδή εμφανίζεται και ως anti-IH). o O RBCs έχουν μεγάλη αντίδραση. o A RBCs έχουν αδύνατη αντίδραση (παρουσία του Ag-A). 38

40 Άλλα Αντισώματα του Συστήματος Ι Anti-IA Anti-IH Anti-IP 1 Διάφορα ένζυμα ενισχύουν τη συγκόλληση. Η ψυχρή αυτοπροσρόφηση είναι η μέθοδος αφαίρεσης του αντισώματος από τον ορό να παραμεριστεί το κλινικά ασήμαντο ψυχρό αυτοαντίσωμα και να αποκαλυφθούν αλλα κλινικά σημαντικά αλλοαντισώματα. 39

41 Αντι-I - Τι αίμα θα δώσω; Εάν αντι-I δραστικό στους 37 ο C o Αίμα με αντιγόνο I αρνητικό. Εάν αυτό-αντίσωμα o Δεν χρειάζεται αρνητικό αίμα. 40

42 Σύστημα P 41

43 Γενικά για το Σύστημα Ρ Landsteiner Αg-P. 2. Γλυκοσφιγγολιπίδια. 3. Το σύστημα Ρ περιλαμβάνει τα Ags P1, P, P k, p. 4. Ανάλογα με την παρουσία ή την απουσία έχουμε 5 φαινοτύπους. 5. Τα γονίδια για αυτά τα Ags είναι 2 o Το γονίδιο Ρ1 (χρωμόσωμα 22). o Το γονίδιο Ρ (χρωμόσωμα 3). o Η σύνθεση τους γίνεται παράλληλα με τα Α, Β, Η. 42

44 To Αντιγόνο Ρ 1/2 Μοιάζει με το σύστημα ABO σε ότι αφορά την σύνθεση που αποτελεί μια διαδικασία προσθήκης μονοσακχαριτών σε πρόδρομες αλυσίδες Οι περισσότερο κοινοί φαινότυποι είναι P 1 και P 2 o P 1 : αποτελείται από τα αντιγόνα P 1 και P o P 2 : αποτελείται μόνο από p αντιγόνα Όπως και η υποομάδα κατά ΑΒΟ A 2, η P 2 παράγει anti-P 1 αντισώματα 75% των ενηλίκων έχουν P 1 Φαινότυπο 43

45 To Αντιγόνο Ρ 2/2 44 PHENOTYPEFREQUENCYANTIGENANTIBODY P1P1 75%P 1, PNone P2P2 25%pAnti-P 1 p<1%NoneAnti-P+P 1 +P k P1kP1k <1%P 1, P k Anti-P P2kP2k <1%PkPk Anti-P, anti-P 1

46 To Αντιγόνο Ρ 1 Η ισχύς του αντιγόνου μειώνεται κατά την αποθήκευση του αίματος. Βρίσκεται στις εκκρίσεις, το πλάσμα και στο υγρό των παρασιτικών κύστεων o Ταινίες, σκώληκες (Cyst of a dog tapeworm). 45

47 Αντισώματα του Συστήματος Ρ 1/3 1.Anti-P 1 o Φυσιολογικά είναι IgM, o Δεν έχει κλινική σημασία, o Μπορεί να εξουδετερωθεί από παρασιτικές κύστεις προκειμένου να αποκαλυφθούν άλλα σημαντικά αντισώματα. 46

48 Αντισώματα του Συστήματος Ρ 2/3 2.Anti-P o Παράγεται σε ασθενείς με παροξυσμική αιμοσφαιρινουρία εκ ψύχους (PCH). o PCH – IgG αυτο-αντι-P συνδέει συμπλήρωμα σε  Θ ο C (άκρα)  αιμόλυση καθώς περνούν τα ερυθρά από τις ψυχρές περιοχές του σώματος. o Αυτό το PCH αντίσωμα ονομάζεται και Donath-Landsteiner αντίσωμα. 47

49 Anti-Tja (PP1Pk) isoimmunization. A case, a review of the literature Haentiens-Verbeke et al., 1993 Αντισώματα του Συστήματος Ρ 3/3 3.Anti-p k και Anti P + P 1 + p k o Anti-p k μέρος άλλων αντισωμάτων, o Anti-P + P 1 + p k έχει βρεθεί στους φαινοτύπους p, o Επίσημα ονομάζεται Anti-Tj a και είναι πολύ αιμολυτικό. 48

50 Αντι-P - Τι αίμα θα δώσω; Εάν αντι-P δραστικό στους 37 ο C. Αίμα συμβατό χωρίς περαιτέρω έλεγχο. Πού θα βρω αίμα; 20% των αιμοδοτών  P (-). 49

51 Σύστημα ΜΝSs 50

52 Γενικά για το Σύστημα MNSs 1/ Landsteiner & Levine. Σύνθετο αντιγονικό σύστημα 50 γνωστά αντιγόνα με κυριότερα 5 : Ags M, N, S, s, U. o Ρυθμίζονται από 2 γονίδια στο χρωμόσωμα 4. o Μεταβιβάζονται με συνεπικρατή τρόπο. 51

53 Γενικά για το Σύστημα MNSs 2/2 Βασικό ρόλο διαδραματίζουν οι γλυκοφορίνες Α,Β 3 γονίδια GPA, GPB, GPE Η γλυκοφορίνη Α σχετίζεται με τα Ags M, N. Η γλυκοφορίνη Β σχετίζεται με τα Ags S, s. Μ κ RBCs = χωρίς γλυκοφορίνη Α, Β. Τα Ags MNS είναι αναπτυγμένα στα νεογνά. 52

54 Oι Glycophorins είναι φορείς πολλών RBCs αντιγόνων Το Σύστημα MNSs 5 σημαντικά αντιγόνα: o M o N o S o s o U (πάντα υπάρχει όταν το S και s κληρονομούνται). 53 M & N εδράζει στη Glycophorin A. S & s και U εδράζει στη Glycophorin B.

55 RBC Glycophorin A Glycophorin B M N S s U M & N διαφέρει στην αμινοτελική αλληλουχία στη θέση 1 and 5 S & s διαφέρει στην αμινοτελική αλληλουχία στη θέση 29 ….5, 4, 3, 2, 1 (NH 2 end)COOH end ….. Τα Αντιγόνα του Σύστηματος MNSs 1/2 54

56 Τα Αντιγόνα του Σύστηματος MNSs 2/2 Δοσοεξαρτώμενα o M & N δίνουν ισχυρότερη αντίδραση όταν είναι ομόζυγα, (M+N-) ή (M-N+), o Ασθενέστερες αντιδράσεις στην ετερόζυγο μορφή (M+N+). Τα αντιγόνα καταστρέφονται με τη χρήση ενζύμων (π.χ. ficin, papain). 55

57 Φαινότυπος – Γονότυπος - Συχνότητα 56 GENOTYPEPHENOTYPECAUCASIANS(%)BLACKS(%) MSMSM + N-S + s-62.1 MSMsM+N-S+s MsMsM+N-S-s MS”MS”M+N-S-s-00.4 MSNSM+N S+s-42.2 MSNs or MsNSΜ+N+S+s MsNsM+N+S-s MS ” NS ” Μ+N+S-s-00.4 NSNSΜ-N+S+s-11.6 NSNsM-N+S+s+64.5 NsNsNsNsΜ-N + S -s NSNSM-N + S-s-00.7

58 Το Αντιγόνο U (S u ) Το αντιγόνο U πάντα υπάρχει όταν κληρονομούνται τα γονίδια S & s. Περίπου το 85% από τους φαινοτύπους S-s- είναι U-αρνητικοί (σπάνιο). U-αρνητικά ερυθροκύτταρα βρίσκονται στη μαύρη φυλή. 57

59 PhenotypesBlacks (%)Whites (%) M+7478 N+7572 S s+9489 U Αντιγόνο υψηλής συχνότητας Συχνότητα των Αντιγόνων 58

60 Το αλλήλιο Mk δεν παράγει M, N, S, ή s αντιγόνα Συχνότητα στον πληθυσμό ή 0.064% Σκέψου… Μπορεί ένα άτομο να μην έχει MNSs αντιγόνα; 59

61 Γιατί; Τα ένζυμα κόβουν της γλυκοφορίνες για να μειώσουν το αρνητικό φορτίο της ερυθροκυτταρικής μεμβράνης. Τα ένζυμα κόβουν της γλυκοφορίνες για να μειώσουν το αρνητικό φορτίο της ερυθροκυτταρικής μεμβράνης. Dosage antibodies: αντιδρούν καλύτερα με ομόλογα κύτταρα. Dosage antibodies: αντιδρούν καλύτερα με ομόλογα κύτταρα. Αντισώματα αντί-Μ και αντί-Ν Δοσοεξαρτώμενα. Αντι-M και αντι-N o IgM (σπάνια IgG), o Κλινικά σημαντικά όταν ενεργά στους 37 o C (ΣΠΑΝΙΑ), o Εάν IgG  αιμολυτική νόσο του νεογνού -HDN (ΣΠΑΝΙΑ), o Δεν αντιδρούν με κύτταρα επεξεργασμένα με ένζυμα. 60

62 Αντισώματα αντί-S, αντί-s και αντί-U Κλινικά σημαντικά. IgG. Μπορούν να προκαλέσουν καταστροφή των RBC και HDN. Αντι-U o Θα αντιδράσει με S+ ή s+ ερυθρά. o Συνήθως εμφανίζεται στους S-s-. o Μετάγγιση μόνο με U-αρνητικές μονάδες<1% του μαύρου πληθυσμού. o Επικοινωνία με αρχείο σπανίων αιμοδοτών. 61

63 ΑντίσωμαIgG τάξηΚλινικά σημαντικό Anti-M IgM (σπάνια IgG) ΟΧΙ Anti-NIgMΟΧΙ Anti-SIgGΝΑΙ Anti-sIgGΝΑΙ Anti-UIgGΝΑΙ Dosage antibodies Χαρακτηριστικά των Αντισωμάτων MNSs 62

64 Αντι-MNS - Τι αίμα θα δώσω; Συνήθως μπορούν να αγνοηθούν. Εάν αντί-Μ δραστικό στους 37 ο C o Αίμα αρνητικό ως προς Μ. Εάν αντί-Ν δραστικό στους 37 ο C o Αίμα συμβατό χωρίς περαιτέρω ανίχνευση. Αντί-S & αντί-s o Αίμα αρνητικό ως προς το αντιγόνο. Αντί-U o Αίμα αρνητικό ως προς U (συνήθως S-s-). 63

65 Πού θα βρω αίμα; 22% των αιμοδοτών Μ (-). 28% των αιμοδοτών Ν (-). 45% των αιμοδοτών S (-). 11% των αιμοδοτών s (-). <1% των αιμοδοτών (μαύρη φυλή) U (-). 64

66 Συστήματα που Παράγουν Θερμά Αντισώματα 65

67 Rhesus Anti-C Anti-c Anti-E Anti-e Anti-D Άνοσα, θερμά, IgGs Προσοχή!!! Δεν υπάρχει Ag-d και anti-d Τι έχουμε μάθει; 66

68 Σύστημα Kell 67

69 Τα αντιγόνα του απαντώνται μόνο στα RBCs Τρίτο σημαντικότερο σύστημα μετά από ΑΒΟ και Rh Σύστημα Kell Παρόμοιο με το σύστημα Rh. 2 κύρια αντιγόνα (> 20 ). o K (Kell), <9% του πληθυσμού. o k (cellano), >90% του πληθυσμού. Τα K και k γονίδια, εδράζονται στο χρωμόσωμα 7 (7q33). Καλά ανεπτυγμένα κατά τη γέννηση. Το K αντιγόνο είναι ισχυρά ανοσογόνο (2ο μετά το D αντιγόνο) όσον αφορά τη παραγωγή αντισωμάτων. 68

70 Τα πιο Συχνά Γονιδιακά Συμπλέγματα 69

71 Άλλα Kell Αντιγόνα Υπάρχουν και άλλα αλλήλια στο σύστημα Kell. Ανάλογα με το σύστημα Rh: C/c και E/e. Kp αντιγόνα o Kpa = χαμηλής συχνότητας αντιγόνο (μόνο 2%), o Kpb = υψηλής συχνότητας αντιγόνο (99.9%). Js αντιγόνα o Jsa (20% μαύρη φυλή, 0.1% λευκή φυλή), o Jsb =υψηλής συχνότητας (80-100%). 70

72 Άλλα Kell Αντιγόνα και Συχνότητα 71 NumericAlphaNameIncidence KEL 1KKell10% KEL 2kCellano99.8% KEL 3Kp a Penny2% KEL 4Kp b Rautenberg99.9 KEL 6Js a SutterRare (19% Blacks) KEL 7Js b Matthews99.9%(99.8% Blacks

73 Δεν αποτελεί μέρος του συστήματος Kell, αλλά σχετίζεται. o Kx αντιγόνα παρόντα σε μικρές ποσότητες σε άτομα με φυσιολογικά Kell αντιγόνα. o Kx αντιγόνα βρίσκονται αυξημένα σε όσους είναι K Kx Αντιγόνο

74 Kell Αντιγόνα Τα Kell αντιγόνα έχουν περιοχές δισουλφυδικών δεσμών στις γλυκοπρωτεΐνες. Αυτό τα κάνει ευαίσθητα στα sulfhydryl αντιδραστήρια: o 2-mercaptoethanol (2-ME). o Dithiothreitol (DTT). o 2-aminoethylisothiouronium bromide (AET). 73

75 Kell null ή K 0 Μη έκφραση των Kell αντιγόνων εκτός από σχετικό αντιγόνο  Kx (που κωδικοποιείται στην περιοχή Xp21 X). Μετά μετάγγιση, K 0 ασθενείς μπορούν να αναπτύξουν αντί-Ku (Ku βρίσκεται στα ερυθρά αιμοσφαίρια που διαθέτουν αντιγόνα). Πρέπει να χορηγηθούν Kell αρνητικές μονάδες. To αντιγόνο ΚΧ είναι ισχυρά ανοσογόνο. Αποδίδεται σε σιωπηλό γονίδιο που καταλαμβάνει την περιοχή του γόνου KEL. Δεν παρατηρούνται διαταραχές στα RBCs. Σε ασύμβατη μετάγγιση ή κύηση παρατηρείται η δημιουργία αντισώματος (αντί-Κ5) και αντιδρά με όλα τα αντιγόνα του συστήματος. 74

76 Molecular Basis of the Kell-null Phenotype (Lung-Chih Yu et al., 2001) Μοριακή βάση του αλληλόμορφου K 0 75

77 Φαινότυπος McLeod 1/3 Παρατηρείται ελαττωμένη έκφραση των αντιγόνων του συστήματος Kell το αντιγόνο Κx λείπει εντελώς. Προκύπτει από μεταλλάξεις ή deletions που αφορούυν την περιοχή κωδικοποίησης του Kx: xκ στο χρωμόσωμα Χ. Συνοδά προβλήματα στο νευρικό και μυϊκό ιστό. Χρόνια κοκκιωματώδης νόσος. Τα ερυθρά παρουσιάζουν μορφολογικές διαταραχές (ακανθοκυττάρωση). 76

78 The Kell blood group system: a review, MARSH AND REDMAN, 1989 Φαινότυπος McLeod 2/3 77

79 Point mutations causing the McLeod phenotype Russo et al., 2002 Φαινότυπος McLeod 3/3 78

80 Mutations that diminish expression of Kell surface protein and lead to the Kmod RBC phenotype, Lee et al., 2003 Φαινότυπος Kmod Μικρή ανοσολογική δράση από τα αντιγόνα. Άτομα με φαινότυπο Kmod στην περίπτωση ευαισθητοποίησης προκαλούν την δημιουργία αντισωμάτων παρόμοιων με τα αντι-Κ5. 79

81 Δρουν εξωαγγειακά μέσω του συστήματος μονοκύτταρων-μακροφάγων κυρίως στο σπλήνα και προκαλούν αιμολυτική νόσο του νεογνού Kell Αντισώματα IgG (αντιδρούν καλά με AHG). Παράγονται σαν αποτέλεσμα ανοσολογικής διέγερσης (μετάγγιση, κύηση). Κλινικά σημαντικά. Anti-K το πιο συχνό (αντιγόνο Kell ισχυρά ανοσογόνο). k, Kp b, και Js b αντισώματα είναι σπάνια (πολλοί έχουν τα αντιγόνα και δεν αναπτύσσουν αντισώματα). Τα άλλα αντισώματα είναι επίσης σπάνια καθώς λίγοι δότες έχουν τα σχετικά αντιγόνα. 80

82 Αντι-Kell - Τι αίμα θα δώσω; Αντι-K  αίμα Κ αρνητικό Αντι-k (cellano)  αίμα k αρνητικό Αντι-Kp b  αίμα Kp b αρνητικό Αντι- Js b  αίμα Js b αρνητικό Αντι-Ku  αίμα Ko 81

83 Πού θα βρω αίμα; 0,2% των αιμοδοτών Κ +k - 0,01% των αιμοδοτών Kp (a+b-) Πολύ σπάνιο  Js (a+b-) Πολύ σπάνιο  Ko 82

84 Σύστημα Kidd 83

85 Πρωτεΐνη Kidd Μεταφορέας ουρίας. Διατήρηση ωσμωτικής σταθερότητας και συνεισφέρει στη συμπύκνωση των ούρων. Εκφράζεται στα ερυθροκύτταρα, αλλά και στα κύτταρα της μυελώδους μοίραςτων νεφρών. 84 annals.org

86 ΓονότυποςΦαινότυποςΛευκοί (%)Μαύροι (%) Jk a Jk(a+b-) Jk a Jk b Jk(a+b+) Jk b Jk(a-b+) JkJkJk(a-b-)σπάνια 2 αντιγόνα. Ο γενετικός τόπος του Kidd εδράζεται στο χρωμόσωμα 18q12 - q21 o Jk a και Jk b (codominant alleles), o Δοσοεξαρτώμενο. 85 Σύστημα Kidd

87 Καλά ανεπτυγμένα κατά τη γέννηση. Ενισχύονται με τα ένζυμα (papain, ficin). Όχι πολύ προσιτά στη μεμβράνη των ερυθρών αιμοσφαιρίων. 86 Kidd Αντιγόνα

88 Αντι-Jk a και Αντι-Jk b o IgG. o Κλινικά σημαντικά. o Εμπλέκονται στις μετά μετάγγιση αιμολυτικές αντιδράσεις (HTR) και στην αιμολυτική νόσο του νεογνού (HDN). o Συχνή αιτία καθυστερημένης αιμολυτικής αντίδρασης. o Συνήθως συνυπάρχει με άλλα αντισώματα. 87 Kidd Αντισώματα 1/2

89 Anti-Jk3 o Ανιχνεύεται σε μερικούς Jk(a-b-). o Άπω Ανατολή και Νήσοι Ειρηνικού (ΣΠΑΝΙΑ). 88 Kidd Αντισώματα 2/2

90 Αντί-Kidd - Τι αίμα θα δώσω; Αντι-Jk a και Αντι-Jk b  αίμα Jk a ή Jk b αρνητικό Anti-Jk3  αίμα Jk(a-b-) Που θα βρω αίμα;;; 24% των αιμοδοτών Jka- 27% των αιμοδοτών Jkb- 89

91 Σύστημα Duffy Αντιγονικό σύστημα Duffy-ISBT008. Σύνθετο αντιγονικό σύστημα. Ο γενετικός τόπος του DUFFY (FY) εδράζεται στο χρωμόσωμα 1q Κλινική σημασία. Βιολογική σπουδαιότητα. 90

92 Υποδοχεας παρασίτων ελονοσίας. Υποδοχεας χημειοκινών. Δεν είναι πρωταρχικής σημασίας για τη φυσιολογική δομή και λειτουργία των ερυθροκυττάρων. 91 Πρωτεΐνη DUFFY Dean L. Blood Groups and Red Cell Antigens [Internet]. Bethesda (MD): National Center for Biotechnology Information (US); 2005, διαθέσιμο ως κοινό κτήμαBlood Groups and Red Cell Antigens

93 Η ζωή του παρασίτου της ελονοσίας 92 “Life Cycle of the Malaria Parasite”, από CFCF διαθέσιμο ως κοινό κτήμαLife Cycle of the Malaria ParasiteCFCF

94 ΦαινότυποςΜαύροιΛευκοί Fy(a+b-)917 Fy(a+b+)149 Fy(a-b+)2234 Fy(a-b-)68ΣΠΑΝΙΑ Επικρατούντα γονίδια (codominant alleles): o Fy a και Fy b κωδικοποιούν αντιγόνα τα αντίστοιχα αντιγόνα. o Καλά ανεπτυγμένα κατά την γέννηση. o Τα αντιγόνα καταστρέφονται από τα ένζυμα (papain, ficin). o Δοσοεξαρτώμενα. Άτομα Fy(a-b- ) Αφροαμερικάνοι 68%, ενώ σπάνια σε λευκούς ανθεκτικοί στο πλασμώδιο vivax. 93 Σύστημα Duffy –αντιγόνα

95 Anti-Fya, Anti-Fyb. IgG. Δεν προσδένουν το συμπλήρωμα. Κλινικά σημαντικά o Αιμολυτικές αντιδράσεις μετά μετάγγιση. o αιτία αιμολυτικής νόσου του νεογνού(όχι συχνή ). Αποτέλεσμα μετάγγισης ή κυήσεως. Δεν αντιδρούν με επεξεργασμένα με ένζυμο ερυθρά αιμοσφαίρια. 94 Duffy Aντισώματα

96 Αντι-Duffy - Τι αίμα θα δώσω; Αντι-Fy a ή αντι-Fy b  αίμα Fy a ή Fy b αρνητικό Αντι-Fy3 (σπάνιο)  αίμα Fy(a-b-) Πού θα βρω αίμα;;; 32% των αιμοδοτών Fy(a-) 20% των αιμοδοτών Fy(b-) 95

97 96 Άλλα αντιγόνα των ομάδων…

98 Γενετικός τόπος στο χρωμόσωμα 19q (συνεπικρατή αλλήλια) codominant alleles: Lu a και Lu b 20 αντιγόνα Ασθενής έκφραση στο κύτταρα του ομφαλίου λώρου 92% έχουν το Lu b αντιγόνο, Lu(a-b+) Ο φαινότυπος Lu(a-b-)  ΣΠΑΝΙΟΣ 97 Σύστημα Lutheran

99 Anti-Lu a o IgM και IgG. o Μη κλινικά σημαντικό. o Αντιδρά σε θερμοκρασία δωματίου. o Ήπια αιμολυτική νόσο του νεογνού. o Φυσικό αντίσωμα ή και επίκτητο. Anti-Lu b o Σπάνιο, καθότι το Lu b = υψηλής συχνότητας Ag. o IgG. o Εμπλέκεται σε μετά μετάγγιση αντιδράσεις (σπάνια HDN). 98 Lutheran Αντισώματα

100 Αντι-Lutheran- Τι αίμα θα δώσω; Αντι-Lu a  αίμα συμβατό Αντι-Lu b  αίμα Lu b αρνητικό Πού θα βρω αίμα; 92% των αιμοδοτών Lu (a-) 99

101 Τρία Bg αντιγόνα: o Bg a o Bg b o Bg c Σχετίζονται με την παρουσία HLA στα ερυθρά. Τα αντισώματα δεν είναι κλινικά σημαντικά. 100 Bg (Bennett – Goodspeed) Αντιγόνα

102 Υψηλής συχνότητας αντιγόνα, στους ιστούς και στα διάφορα υγρά. Τα αντισώματα δεν είναι κλινικά σημαντικά. Τα αντισώματα μπορούν να προκαλέσουν συγκολλήσεις τύπου μικτού πληθυσμού με τα αντιδρώντα κύτταρα. 101 Sda Αντιγόνα

103 Xg Αντιγόνο Κληρονομείται από το χρωμόσωμα Χ o 89% Xg a στις γυναίκες. o 66% στους άντρες (carry only one X). Ο γονότυπος στους άντρες είναι Xg a ή Xg. Ο γονότυπος στις γυναίκες είναι Xg a Xg a, Xg a Xg, ή XgXg. Παράδειγμα: Xg(a+) άντρας με Xg(a-) η γυναίκα μπορεί να δώσει Xg(a+) στις κόρες άλλα όχι στους γιούς. Το αντιγόνο δεν είναι ισχυρό ανοσογόνο. Τα αντισώματα ανήκουν στην τάξη των IgG. 102

104 Σύστημα Chido/Rogers Έχουν περιγραφεί εννέα αντιγόνα. Είναι υψηλής συχνότητας αντιγόνα που βρίσκονται στον C4 παράγοντα του συμπληρώματος. Υπάρχουν και σε διαλυτή μορφή στο πλάσμα. 103 Τα αντισώματα σπάνια συνδέουν το συμπλήρωμα. Δεν είναι κλινικά σημαντικά.

105 Άλλα Αντιγονικά Συστήματα 1/2 Σύστημα Gerbich o 7 αντιγόνα από τα οποία τρία είναι κλινικά σημαντικά, Τα αντισώματα συνήθως είναι IgG και είναι κλινικά σημαντικά. Σύστημα Scianna o Sc: % Sc: % Sc: %, Τα αντισώματα είναι σπάνια. Σύστημα Colton o Αντιγόνα: Co a -99.7% Co b -10.7% Co3 -100%. o Colton null phenotype σχετίζεται με γενετικές ανωμαλίες και αναιμία, Τα αντισώματα είναι IgG και είναι κλινικά σημαντικά. Σύστημα Cromer o 10 αντιγόνα (7 κλινικά σημαντικά), Πιθανά να αντισώματα να είναι κλινικά σημαντικά. 104

106 Άλλα Αντιγονικά Συστήματα 2/2 Σύστημα Cartwright o Αντιγόνα Yt a % - Yt b - 0.2%, Συνήθως είναι IgGs. Σύστημα Dombrock o Αντιγόνα Do a - 57% - Do b - 83%, Άλλα αντιγόνα είναι τα Holly, Gregory, και το Joseph. o Μη κοινά αντισώματα, HTR (Hemolytic Transfusion Reactions)?, HDN? Σύστημα Knops o 5 αντιγόνα. o Εξαφανίζεται σε μερικές ασθένειες. o HTLA. 105

107 Φυσικά αντισώματα Anti-Le a Anti-Le b Anti-I Anti-P1 Anti-M Anti-A, -B, -H Anti-N 106 Ψυχρά αντισώματα (IgM) LIiPMABHN

108 Rh antibodies Kell Duffy Kidd S,s 107 “ήλιος”, από OpenClips διαθέσιμο ως κοινό κτήμαήλιοςOpenClips Θερμά αντισώματα (IgG)

109 Ενισχύονται από τα ένζυμαΚαταστρέφονται από τα ένζυμα Kidd Rh Lewis I P Fy a and Fy b M, N S, s Papain, bromelin, ficin, και trypsin 108 Δράση Ενζύμων

110 Kidds και Duffy και ο πίθηκος (Rh) τρώνε πολλά M&Ns anti-Jk a, -Jk b, -Fy a, -Fy b, anti-C, -c, -E, -e (no D), -M, -N, -S, -s M&Ns adapted from Clinical Laboratory Science Review: A Bottom Line Approach (3 rd Edition) M&Ns KiddDuffyRh MNSs 109 Δοσοεξαρτώμενα

111 Τέλος Ενότητας

112 Σημειώματα

113 Σημείωμα Αναφοράς Copyright Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνας, Αναστάσιος Κριεμπάρδης Αναστάσιος Κριεμπάρδης. «Αιμοδοσία (Θ). Ενότητα 6: Άλλα αντιγονικά συστήματα ερυθρών ». Έκδοση: 1.0. Αθήνα Διαθέσιμο από τη δικτυακή διεύθυνση: ocp.teiath.gr.ocp.teiath.gr

114 Σημείωμα Αδειοδότησης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Αναφορά, Μη Εμπορική Χρήση Παρόμοια Διανομή 4.0 [1] ή μεταγενέστερη, Διεθνής Έκδοση. Εξαιρούνται τα αυτοτελή έργα τρίτων π.χ. φωτογραφίες, διαγράμματα κ.λ.π., τα οποία εμπεριέχονται σε αυτό. Οι όροι χρήσης των έργων τρίτων επεξηγούνται στη διαφάνεια «Επεξήγηση όρων χρήσης έργων τρίτων». Τα έργα για τα οποία έχει ζητηθεί άδεια αναφέρονται στο «Σημείωμα Χρήσης Έργων Τρίτων». [1] Ως Μη Εμπορική ορίζεται η χρήση: που δεν περιλαμβάνει άμεσο ή έμμεσο οικονομικό όφελος από την χρήση του έργου, για το διανομέα του έργου και αδειοδόχο που δεν περιλαμβάνει οικονομική συναλλαγή ως προϋπόθεση για τη χρήση ή πρόσβαση στο έργο που δεν προσπορίζει στο διανομέα του έργου και αδειοδόχο έμμεσο οικονομικό όφελος (π.χ. διαφημίσεις) από την προβολή του έργου σε διαδικτυακό τόπο Ο δικαιούχος μπορεί να παρέχει στον αδειοδόχο ξεχωριστή άδεια να χρησιμοποιεί το έργο για εμπορική χρήση, εφόσον αυτό του ζητηθεί.

115 Επεξήγηση όρων χρήσης έργων τρίτων Δεν επιτρέπεται η επαναχρησιμοποίηση του έργου, παρά μόνο εάν ζητηθεί εκ νέου άδεια από το δημιουργό. © διαθέσιμο με άδεια CC-BY διαθέσιμο με άδεια CC-BY-SA διαθέσιμο με άδεια CC-BY-NC-SA διαθέσιμο με άδεια CC-BY-NC Επιτρέπεται η επαναχρησιμοποίηση του έργου και η δημιουργία παραγώγων αυτού με απλή αναφορά του δημιουργού. Επιτρέπεται η επαναχρησιμοποίηση του έργου με αναφορά του δημιουργού, και διάθεση του έργου ή του παράγωγου αυτού με την ίδια άδεια. Επιτρέπεται η επαναχρησιμοποίηση του έργου με αναφορά του δημιουργού. Δεν επιτρέπεται η εμπορική χρήση του έργου. Επιτρέπεται η επαναχρησιμοποίηση του έργου με αναφορά του δημιουργού και διάθεση του έργου ή του παράγωγου αυτού με την ίδια άδεια. Δεν επιτρέπεται η εμπορική χρήση του έργου. διαθέσιμο με άδεια CC-BY-ND Επιτρέπεται η επαναχρησιμοποίηση του έργου με αναφορά του δημιουργού. Δεν επιτρέπεται η δημιουργία παραγώγων του έργου. διαθέσιμο με άδεια CC-BY-NC-ND Επιτρέπεται η επαναχρησιμοποίηση του έργου με αναφορά του δημιουργού. Δεν επιτρέπεται η εμπορική χρήση του έργου και η δημιουργία παραγώγων του. διαθέσιμο με άδεια CC0 Public Domain διαθέσιμο ως κοινό κτήμα Επιτρέπεται η επαναχρησιμοποίηση του έργου, η δημιουργία παραγώγων αυτού και η εμπορική του χρήση, χωρίς αναφορά του δημιουργού. χωρίς σήμανσηΣυνήθως δεν επιτρέπεται η επαναχρησιμοποίηση του έργου.

116 Διατήρηση Σημειωμάτων Οποιαδήποτε αναπαραγωγή ή διασκευή του υλικού θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει:  το Σημείωμα Αναφοράς  το Σημείωμα Αδειοδότησης  τη δήλωση Διατήρησης Σημειωμάτων  το Σημείωμα Χρήσης Έργων Τρίτων (εφόσον υπάρχει) μαζί με τους συνοδευόμενους υπερσυνδέσμους.

117 Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στo πλαίσιo του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθηνών» έχει χρηματοδοτήσει μόνο την αναδιαμόρφωση του εκπαιδευτικού υλικού. Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» και συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο) και από εθνικούς πόρους.


Κατέβασμα ppt "Αιμοδοσία (Θ) Ενότητα 6: Άλλα αντιγονικά συστήματα ερυθρών Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια."

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Διαφημίσεις Google