Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Κοινωνιογνωστικά Μοντέλα Πρόβλεψης Συμπεριφορών Υγείας (ΨΥΧ-358) Συνάντηση 6η 04.11.08 ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/manola/

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Παρουσίαση με θέμα: "Κοινωνιογνωστικά Μοντέλα Πρόβλεψης Συμπεριφορών Υγείας (ΨΥΧ-358) Συνάντηση 6η 04.11.08 ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/manola/"— Μεταγράφημα παρουσίασης:

1 Κοινωνιογνωστικά Μοντέλα Πρόβλεψης Συμπεριφορών Υγείας (ΨΥΧ-358) Συνάντηση 6η ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/manola/

2 Η Θεωρία της Προσχεδιασμένης Συμπεριφοράς Theory of Planned Behaviour (TPB; Ajzen, 1988, 1991)

3 Εισαγωγικά Eξέλιξη της Θεωρίας της Έλλογης Δράσης [Theory of Reasoned Action (TRA), Fishbein & Ajzen, 1975; Ajzen & Fishbein, 1980] Deliberative processing models Η διαμόρφωση των στάσεων είναι αποτέλεσμα της προσεκτικής αξιολόγησης των διαθέσιμων πληροφοριών

4 Αρχή συμβατότητας (principle of compatibility) Η στάση και η συμπεριφορά θα πρέπει να παρουσιάζουν συμβατότητα ως προς 4 στοιχεία: Α) δράση (action) Β) αντικείμενο ή στόχος (object or target) Γ) πλαίσιο (χώρος) (context) Δ) περίσταση (time or occasion) [TACT principle]

5 Στάση (attitude) Μαθημένη προδιάθεση θετικής ή αρνητικής αντίδρασης απέναντι σε ένα αντικείμενο ή συμπεριφορά (Fishbein & Ajzen, 1975) Η αρχή της συμβατότητας ισχύει και αναφορικά με τη στάση, πχ ‘Η στάση μου σχετικά με το βούρτσισμα των δοντιών στο μπάνιο μετά το πρωινό είναι θετική’

6 Υποκειμενική νόρμα (subjective norm) Οι πεποιθήσεις του ατόμου σχετικά με τις αντιλήψεις των ‘σημαντικών άλλων’ αναφορικά με την εκτέλεση ή μή της εν λόγω συμπεριφοράς Εκτίμηση κοινωνικής πίεσης από τα άτομα ή τις ομάδες εξέχουσας σημασίας

7 Συμπεριφορικός έλεγχος Περιορισμοί στη δυνατότητα δράσης (ευκολία ή δυσκολία πραγματοποίησης συμπεριφοράς) Αντιλαμβανόμενος συμπεριφορικός έλεγχος (perceived behavioural control) Πραγματικός συμπεριφορικός έλεγχος (actual behavioural control)

8 Πρόθεση (intention) Κίνητρο, οδηγία προς εαυτό Συνειδητό πλάνο δράσης Η εγγύτερη προβλεπτική μεταβλητή της συμπεριφοράς

9 Συμπεριφορά Η συμπεριφορά ως συνάρτηση της γραμμικής παλινδρόμησης της συμπεριφορικής πρόθεσης και του αντιλαμβανόμενου συμπεριφορικού ελέγχου: B= w 1 BI + w 2 PBC Ο τύπος της συμπεριφοράς, και ο υπό μελέτη πληθυσμός επηρεάζουν την προβλεπτική ικανότητα αυτών των μεταβλητών

10 Δομή Μοντέλου Σχήμα 1: Theory of Planned Behaviour Outcome beliefs X Outcome evaluation Perceived behavioural control Subjective norm Attitude towards the behaviour Behaviour Intention Actual behavioural control Normative beliefs X Motivation to comply Perceived likelihood of occurrence X Perceived power to control External variables

11 Δομή Μοντέλου Σχήμα 1: Theory of Planned Behaviour Πεποιθήσεις αποτελέσματος X Αξιολόγ. Αποτελέσματος Αντιλαμβανόμενος έλεγχος συμπεριφοράς Υποκειμενική νόρμα Στάση προς τη συμπεριφορά Συμπεριφορά Πρόθεση Πραγματικός έλεγχος συμπεριφοράς Πεποιθήσεις νόρμας X Κίνητρο συμμόρφωσης Αντιλαμβανόμενη πιθανότητα συμβάντος X Αντιλαμβανόμενη ισχύς ελέγχου Εξωτερικές μεταβλητές

12 Λειτουργικός προσδιορισμός και μέτρηση Η κατασκευή ερωτηματολογίου πρέπει να βασίζεται στην αρχή της συμβατότητας (TACT). Διατμηματικές – προδρομικές μελέτες Αυτο-αναφορά Αντικειμενική μέτρηση Κλίμακες πολλαπλών ερωτημάτων Συμπεριφορά Πρόθεση Στάση Υποκειμενική νόρμα Αντιλαμβανόμενος συμπεριφορικός έλεγχος

13 Έρευνα Εφαρμογή των μοντέλων της έλλογης δράσης σε πλήθος συμπεριφορών, με ποικιλία βαθμού επιτυχίας Περιγραφικές ανασκοπήσεις (Liska, 1984; Eagly & Chaiken, 1993; Sparks, 1994; Manstead & Parker, 1995; Jonas & Doll, 1996; Ajzen & Fishbein, 2005) Μετα-αναλύσεις (Sheppard et al., 1988; Van den Putte, 1991; Armitage & Conner, 2001)

14 Μετα-αναλύσεις ΤΡΒ Γενικές ανασκοπήσεις (πχ Ajzen, 1991; Armitage & Conner, 2001; Trafimow et al., 2002) Αναφορικά με συμπεριφορές υγείας (πχ Godin & Kok, 1996; McEachan et al., 2005) Αναφορικά με συγκεκριμένες συμπεριφορές (πχ φυσική άσκηση: Blue, 1995; Hausenblas et al., 1997; Hagger et al., 2002; χρήση προφυλακτικού: Sheeran & Taylor, 1999; Albarracin et al., 2001)

15 Πίνακας 1: Μετα-ανάλυση μετα-αναλύσεων των εφαρμογών των TRA/TPB (Conner & Sparks, 2005) Relationshipκnr+r+ BI-B PBC-B A-B SN-B A-BI SN-BI PBC-BI A-SN A-PBC SN-PBC BB-A NB-SN CB-PBC Note: included meta-analyses: Sheppard et al.,1988; van den Putte, 1991; Hausenblas et al., 1997; Sheeran & Taylor, 1999; Albarracin et al., 2001; Armitage & Conner, 2001; Hagger et al., 2002; Trafimow et al., 2002; McEachan et al., BB: behavioural beliefs; NB: normative beliefs; CB: control beliefs.

16 Χρήση εθιστικών ουσιών Μετα-ανάλυση προδρομικών εφαρμογών της ΤΡΒ σε συμπεριφορές υγείας (McEachan et al., 2005) 18 μελέτες: Χρήση αλκοόλ (3 μελέτες) Κάπνισμα (7 μελέτες) Χρήση απαγογευμένων ουσιών (8 μελέτες) Πρόθεση: ερμηνεία 53% διακύμανσης (PBC, A, SN) Συμπεριφορά: ερμηνεία 39% διακύμανσης (I, PBC) Πρόβλεψη συμπεριφοράς: μέσο διάστημα 200 ημερών

17 Σεξουαλικές συμπεριφορές γενικός πληθυσμός, ετεροφυλόφιλοι, ομοφυλόφυλοι, εργαζόμενοι στο χώρο του σεξ Χρήση προφυλακτικού για προστασία από το το AIDS Διάφορες αντισυλληπτικές μέθοδοι Ελεύθερο σεξ Αριθμός συντρόφων Ανασκόπηση εφαρμογής του μοντέλου σε σεξουαλικές συμπεριφορές (Godin & Kok, 1996), σε χρήση προφυλακτικού (Sheeran & Taylor, 1999; Albarracin et al., 2001)

18 Σεξουαλικές συμπεριφορές (συν.) Albarracin et al., εφαρμογές της ΤΡΒ στη χρήση προφυλακτικού Πρόθεση: ερμηνεία 50% διακύμανσης [Α (r=.58), PBC (r=.45), SN (r=.39)] Συμπεριφορά: ερμηνεία 30% διακύμανσης [I (r=.45), PBC (r=.25)] McEachan et al, 2005: 17 προδρομικές μελέτες Ασφαλείς σεξουαλικές συμπεριφορές (n= 8) Χρήση προφυλακτικού (n= 9) Πρόθεση: ερμηνεία 49% διακύμανσης [Α (r=.43), SN (r=.38), PBC (r=.35)] Συμπεριφορά: ερμηνεία 28% διακύμανσης [I (r=.39), PBC (r=.23)] Πρόβλεψη συμπεριφοράς: μέσο διάστημα 133 ημερών

19 Επικίνδυνες συμπεριφορές Ποικιλία συμπεριφορών, πχ: - Ασφαλής χρήση μοτοσυκλέτας (πχ χρήση κράνους) - Παραβίαση του ΚΟΚ (πχ παραβίαση ορίων ταχύτητας) - Προστασία από τον ήλιο McEachan et al (2005) 6 προδρομικές μελέτες Ασφαλής χρήση μοτοσυκλέτας (n=3) Οδήγηση αυτοκινήτου (n=1) Προστασία από τον ήλιο (n=2) Πρόθεση: ερμηνεία 54% της διακύμανσης [PBC (r=.66), SN (r=.51), A (r=.50)] Συμπεριφορά: ερμηνεία 39% της διακύμανσης [I (r=.58), PBC (r=.51). Πρόβλεψη συμπεριφοράς: μέσο διάστημα 98 ημερών

20 Φυσική άσκηση Μελέτη ποικιλίας συμπεριφορών, πχ επίσκεψη σε γυμναστήριο, δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου, συμμετοχή σε αθλήματα κλπ Ανασκοπήσεις εφαρμογών του μοντέλου στη μελέτη της φυσικής άσκησης Godin & Kok, 1996 Hausenblas et al., 1997 Hagger et al., 2002 McEachan et al., 2005

21 Φυσική άσκηση (συν.) Hagger et al., 2002 Ανασκόπηση 72 μελετών Πρόθεση: ερμηνεία 45% διακύμανσης [A (r=.48), PBC (r=.44), SN (r=.25)] Συμπεριφορά: ερμηνεία 27% διακύμανσης [I (r=.42), PBC (r=.42) McEachan et al., προδρομικές μελέτες φυσικής άσκησης Πρόθεση: ερμηνεία 40% διακύμανσης [PBC (r=.47), A (r=.46), SN (r=.26)] Συμπεριφορά: ερμηνεία 33% διακύμανσης [I (r=.49), PBC (r=.39)] Προβλέψεις συμπεριφοράς: μέσο διάστημα 78 ημερών

22 Διατροφικές συμπεριφορές McEachan et al., προδρομικές μελέτες - Υγιεινή διατροφή (n= 8) - Κατανάλωση φρούτων & λαχανικών (n= 3) - Μείωση κατανάλωσης λίπους (n= 4) - Μείωση κατανάλωσης ζάχαρης (n= 1) - Κατανάλωση συμπληρωμάτων διατροφής (n= 2) - Κατανάλωση πρωινού (n=1) Πρόθεση: ερμηνεία 41% διακύμανσης [A (r=.47), SN (r=.40), PBC (r=.36)] Συμπεριφορά: ερμηνεία 16% διακύμανσης [I (r=.36), PBC (r=.29)] Προβλέψεις συμπεριφοράς: μέσο διάστημα 187 ημερών

23 Συμπεριφορές ελέγχου (screening) McEachan et al., προδρομικές μελέτες - Αυτοεξέταση στήθους ή όρχεων (n=5) - Τεστ παπ (n= 2) - Έλεγχος υγείας (n= 5) Πρόθεση: ερμηνεία 44% διακύμανσης [A (r=.56), PBC (r=.43), SN (r=.34)] Συμπεριφορά: ερμηνεία 16% διακύμανσης [I (r=.32), PBC (r=.19)] Προβλέψεις συμπεριφοράς: μέσο διάστημα 68 ημερών

24 Μελέτες παρέμβασης Ενδεικτικά Κάπνισμα Godin et al., συχνότητα καπνίσματος Οδική ασφάλεια Parker et al., μείωση ταχύτητας οδήγησης Φυσική άσκηση Courneya & McAuley, πρόγραμμα γυμναστικής Διατροφή Beale & Manstead, κατανάλωση ζάχαρης από βρέφη Έλεγχος Brubaker & Fowler, αυτοεξέταση για καρκίνο των όρχεων

25 Αξιολόγηση μελετών παρέμβασης Hardeman et al., (2002) Μετα-ανάλυση 24 μελετών παρέμβασης Οι μισές χρησιμοποίησαν την ΤΡΒ για το σχεδιασμό της παρέμβασης Οι μισές χρησιμοποίησαν την ΤΡΒ για την μέτρηση της επίδρασης της παρέμβασης Αποτελέσματα Αλλαγή πρόθεσης: 50% επιτυχία Αλλαγή συμπεριφοράς: 30% επιτυχία Απαραίτητη η περαιτέρω μελέτη

26 Θεωρητικές εξελίξεις Ορισμός μεταβλητών μοντέλου Πρόθεση: αυτο-πρόβλεψη, επιθυμία Στάση: συναισθηματική, γνωστική, συνολική Υποκειμενική νόρμα: περιγραφική, injunctive Συμπεριφορικός έλεγχος: αντιλαμβανόμενη δυσκολία, αντιλαμβανόμενος έλεγχος

27 Θεωρητικές εξελίξεις (συν.) Μελέτη επιπρόσθετων μεταβλητών Η θεωρία είναι ανοικτή στην εισαγωγή μεταβλητών που ερμηνεύουν επιπλέον διακύμανση (Ajzen, 1991) Αναμενόμενη μετανόηση (anticipated regret) Ηθικές νόρμες (moral norms) Ταυτότητα εαυτού (self-identity) Παρελθοντική συμπεριφορά (past behaviour)

28 Αξιολόγηση Δημοφιλία μεταξύ ερευνητών Εκτενείς ερευνητικές εφαρμογές στην πρόβλεψη συμπεριφορών υγείας (πχ τουλάχιστον 70 μελέτες στο χώρο της φυσικής άσκησης) Επιτυχής εφαρμογή του μοντέλου (υψηλός αριθμός μετα-αναλύσεων), με ποικίλο βαθμό πρόβλεψης πρόθεσης και συμπεριφοράς Αξιόπιστα και έγκυρα εργαλεία μέτρησης αλλά και Διαφορές επιτυχίας πρόβλεψης μεταξύ μελετών Μεγάλο ποσοστό διακύμανσης παραμένει ανεξήγητο

29 Μελλοντικές κατευθύνσεις Συμβατότητα - Η συμπεριφορά μπορεί να επηρεάζεται από στάσεις για επιμέρους θέματα - Η χρονική απόσταση από την πραγματοποίηση της συμπεριφοράς μπορεί να επηρεάζει την αναπαράστασή της και την διαμόρφωση των στάσεων - Η συμπεριφορά μπορεί να επηρεάζεται από την ασυμφωνία μεταξύ αναπαράστασης της συμπεριφοράς και άμεσης εμπειρίας Μελέτη τροποποιητικών μεταβλητών - Διερεύνηση συνθηκών υπό τις οποίες μεγιστοποιούνται οι σχέσεις σχέσεις μεταξύ των μεταβλητών του μοντέλου (πχ. πρόθεσης και συμπεριφοράς)

30 Εφαρμογή: Επιλογή τροφών (food choice) Δεδομένα από ευρύτερη μελέτη των Conner et al. (2002) ‘στάσεις σε σχέση με την υγιεινή διατροφή για διάστημα 6 ετών’ Συμπεριφορά: Υγιεινή διατροφή (ορισμένη ως δίαιτα χαμηλή σε λιπαρά και υψηλή σε φρούτα, λαχανικά και φυτικές ίνες) Σκοπός η μελέτη των παραγόντων που προβλέπουν την μακροπρόθεσμη επιλογή της υγιεινής διατροφή

31 Συμμετέχοντες και διαδικασία Μελέτη ερωτηματολογίου Επιλογή συμμετεχόντων από ιατρεία γενικών ιατρών (general practitioners) στο Η.Β. Στάδιο 1 Ν= 248 άτομα 59 άνδρες, 189 γυναίκες, m age = 47.4 έτη Στάδιο 2 (6 χρόνια μετά) Ν= 144 Η ανάλυση έδειξε ότι δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές στις μεταβλητές του μοντέλου μεταξύ αυτών που συμμετείχαν ή όχι στο δεύτερο στάδιο [F(7, 240)= 1.21, ns]

32 Εργαλεία μέτρησης Intention to eat a healthy diet [5-item, 7-point scale, alpha=.95, scoring -3 to +3 (definitely do not-definitely do]. ‘I intend to eat a healthy diet in the future’ Attitude (mean of six semantic differential scales, scores ranging from -3 to +3, alpha=.83, test-retest r=.51, p<.01) ‘my eating a healthy diet would be/is: (bad-good, harmful-beneficial, unpleasant-pleasant, unenjoyable-enjoyable, foolish-wise, unnecessary- necessary)’

33 Εργαλεία μέτρησης Subjective Norm [single item, scored -3(unlikely) to +3 (likely)] ‘people who are important to me think I should eat a healthy diet’ Perceived Behavioural Control [6-item, 7-point unipolar items, scoring from +1 to +7, alpha,.74, test-retest r=.53, p<.01] ‘for me to eat a healthy diet in the future is…’ (difficult-easy) ‘I am confident that if I ate a healthy diet I could keep to it’ (strongly disagree-strongly agree)

34 Εργαλεία μέτρησης Behavioural beliefs (derived from pilot interviews): (7-item, 7point scale, scored -3 (unlikely ) to +3 (likely) ‘eating a healthy diet would…help me loose weight/help me live longer/make me feel good about myself/take time/be expensive’ The outcomes identified in the behavioural belief questions were also evaluated [scoring from -3 (bad) to +3 (good)]. ‘being physically fitter would be…’. Each behavioural belief was multiplied by the corresponding outcome evaluation and these products summed

35 Εργαλεία μέτρησης Normative beliefs (pilot interviews): Assessed in relation to 4 referents (friends, health experts, family, workmates). Scoring -3 (unlikely) to +3 (likely) ‘my friends think I should eat a healthier diet motivation to comply question corresponding to normative belief question [scoring -3 (strongly disagree) to +3 (strongly agree)] ‘with regard to eating, I want to do what friends think I should do’ Each normative belief was multiplied by the corresponding outcome evaluation and these products summed

36 Εργαλεία μέτρησης Control Beliefs (pilot interviews): [11-items, scoring ranged for 1(never) to 7(frequently)] ‘lack of support from people with whom I share food’ Power items corresponding to each control belief question ‘lack of support from whom I share food makes my eating a healthier diet…-3(unlikely) to +3(likely) Each control belief item was multiplied with corresponding power item, and these products were summed Behaviour: (time 2 point) 33-item Food Frequency Questionnaire (FFQ)

37 Αποτελέσματα Table 2: Means, Standard Deviations and Intercorrelations Between Study Variables [Conner & Sparks, 2005] 12. IN3. ATT4. SN5. PBC6. BB7. NB8. CB 1. HB.37** **.20*.09.20* 2. IN.35**.24**.57**.43** ATT.07.36**.19** SN **.60** PBC.14* BB.37** NB CB Mean Sd HB: Healthy Eating Behaviour; IN: Intentions; ATT: Attitude; SN: Subjective Norm; PBC: Perceived Behavioural Control; BB: Behavioural Beliefs; NB: Normative Beliefs; CB: Control Beliefs Note: * p<.05, ** p<.01. For correlation with behaviour N=144, for other correlations N= 248.

38 Αποτελέσματα Table 3: Hierarchical Regression Analysis of Intentions onto TPB Variables [Conner & Sparks, 2005] PredictorsUnstandardised βStandard error of β Standardised Β ATT ** SN ** PBC ** ATT: Attitude; SN: Subjective Norm; PBC: Perceived Behavioural Control Note: ** p<.001, R 2 = 0.40, p<.001, F(3, 244)= 54.1, p<.001

39 Αποτελέσματα Table 4: Hierarchical Regression Analysis of Behaviour onto TPB Variables [Conner & Sparks, 2005] PredictorsUnstandardised β Standard error of β Standardised Β INT ** PBC ** ATT: INT: Intention; PBC: Perceived Behavioural Control Note: ** p<.001, R 2 = 0.18, p<.001, F(2, 141)= 14.2, p<.001

40 Συζήτηση Τα αποτελέσματα παρέχουν υποστήριξη στο μοντέλο Ερμηνεία 40% διακύμανσης πρόθεσης, 18% διακύμανσης συμπεριφοράς μετά από έξι χρόνια Αποτελέσματα σε συμφωνία με μετα-αναλύσεις (McEachan et al., 2005) Μέτρια πρόβλεψη συμπεριφοράς: σταθερότητα προθέσεων (intention stability) Επιπρόσθετες αναλύσεις έδειξαν υψηλότερα ποσοστά πρόβλεψης διατροφικής συμπεριφοράς μετά από έξι χρόνια για τους συμμετέχοντες που είχαν σταθερότερες προθέσεις για τους έξι πρώτους μήνες της μελέτης

41 Συζήτηση Τα ευρήμματα της μελέτης μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την κατασκευή παρεμβάσεων Αλλαγή στις στάσεις, την κοινωνική νόρμα, και τον αντιλαμβανόμενο συμπεριφορικό έλεγχο θα οδηγήσουν σε ισχυρότερες προθέσεις και υιοθέτηση υγιεινής διατροφής από περισσότερους Πώς μπορούμε να αλλάξουμε τις στάσεις, την κοινωνική νόρμα, και τον αντιλαμβανόμενο συμπεριφορικό έλεγχο; Επικοινωνία πειθούς στοχευόμενη σε πεποιθήσεις σχετικά με τα εξέχοντα αποτελέσματα (salient outcomes) της συμπεριφοράς (Fishbein & Ajzen, 1975)


Κατέβασμα ppt "Κοινωνιογνωστικά Μοντέλα Πρόβλεψης Συμπεριφορών Υγείας (ΨΥΧ-358) Συνάντηση 6η 04.11.08 ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/manola/"

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Διαφημίσεις Google