Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Λογοτεχνία: Φιλοσοφία και Διδακτική

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Παρουσίαση με θέμα: "Λογοτεχνία: Φιλοσοφία και Διδακτική"— Μεταγράφημα παρουσίασης:

1 Λογοτεχνία: Φιλοσοφία και Διδακτική
Διήμερο επιμόρφωσης εκπαιδευτικών Προδημοτικής, Δημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης Λογοτεχνία: Φιλοσοφία και Διδακτική

2 Ομάδα εργασίας για λογοτεχνία δημοτικού:
Λειτουργοί Π.Ι. (Ν.Α.Π Λογοτεχνίας - Δημοτική) Ελένη Ζάουρα Μιχάλης Μάρκου Ελένη Μηνά – Ματθαίου Επιστημονική εποπτεία Αφροδίτη Αθανασοπούλου Επίκουρη Καθηγήτρια Νεοελληνικής Λογοτεχνίας – Π.Κ. Μίμης Σουλιώτης Καθηγητής Λογοτεχνίας, Παν. Δυτ. Μακεδονίας Μένη Κανατσούλη Καθηγήτρια Παιδικής Λογοτεχνίας - Α.Π.Θ. Σύνδεσμος Επιθεωρητής Γιώργος Σ. Γεωργίου (ΕΔΕ) Ομάδα μάχιμων εκπαιδευτικών

3 Πορεία εργασίας Σύντομη παρουσίαση του Ν.Α.Π Λογοτεχνίας Δημοτικής
Εργαστήριο: Σχεδιασμός Ενότητας Παρουσίαση ενότητας - υλικού

4 Ιστοσελίδα Λογοτεχνίας(www.moec.gov.cy)

5 Οι τρεις σκοποί – πυλώνες των νέων Α. Π
Οι τρεις σκοποί – πυλώνες των νέων Α.Π. Οι μαθητές και οι μαθήτριες επιδιώκεται: Να αναπτύσσουν στάσεις και συμπεριφορές που διακρίνουν το δημοκρατικό πολίτη Να διαθέτουν τις κομβικές δεξιότητες (ικανότητες – κλειδιά) που απαιτούνται στην κοινωνία του 21ου αιώνα Να κατέχουν ένα συνεκτικό και επαρκές σώμα γνώσεων από όλες τις επιστήμες

6 Νέα στοιχεία - εμφάσεις νέου Π.Σ. Λογοτεχνίας (γενικά)
Νέα στοιχεία - εμφάσεις νέου Π.Σ. Λογοτεχνίας (γενικά) Η υποχρεωτική εκπαίδευση (Δημοτική – Μέση) νοείται ως ενιαίος κορμός Αναδιάρθρωση του περιεχομένου σε ευάριθμους θεματικούς άξονες Ισόρροπη παρουσίαση του περιεχομένου μαζί με στοιχεία της λογοτεχνικής θεωρίας (λογοτεχνικός γραμματισμός) Δημιουργική γραφή Δείκτες επιτυχίας (ανά εκπαιδευτική βαθμίδα και επίπεδο τάξεων) Διδακτική μεθοδολογία συμβατή με τη νέα παιδαγωγική της «κριτικής πολιτισμικής εγγραμματοσύνης» και εκσυγχρονισμός της διδακτικής τεχνολογίας (λελογισμένη χρήση ΤΠΕ) Συνεξέταση – σύγκριση – αντιπαραβολή κειμένων ή/και κειμένων – έργων τέχνης Διαθεματικές συναρτήσεις με άλλα γνωστικά αντικείμενα Επικαιροποίηση της ύλης Αποτίμηση - αξιολόγηση

7 Δημοτική Εκπαίδευση: Άξονες & Θεματικές Ενότητες
ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΦΥΣΗ & ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΦΑΝΤΑΣΙΑ Δημοτική Εκπαίδευση: Άξονες & Θεματικές Ενότητες

8 Δημοτική Εκπαίδευση: Άξονες & Θεματικές Ενότητες
Δημοτική Εκπαίδευση: Άξονες & Θεματικές Ενότητες ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΗ Α΄ και Β΄ τάξη: Γεω-φυσικό και Βιο-φυσικό περιβάλλον: θαλάσσιο, πεδινό και ορεινό περιβάλλον – ζώα της «άγριας φύσης» και κατοικίδια Γ΄ και Δ΄ τάξη: Ανθρωπο-γεωγραφία: παραδοσιακό και αστικό περιβάλλον – ο άνθρωπος «της υπαίθρου» και ο άνθρωπος «της πόλης» Ε΄ και ΣΤ΄ τάξη: Η σχέση μας με τη Φύση: «φυσικός» τρόπος ζωής και αθλητικό ιδεώδες – καταστροφή και προστασία του περιβάλλοντος ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α΄ και Β΄ τάξη: Όλοι ίδιοι, όλοι διαφορετικοί (με έμφαση στη σχολική ζωή) Γ΄ και Δ΄ τάξη: Όλοι ίδιοι, όλοι διαφορετικοί (με έμφαση στην οικογενειακή ζωή) Ε΄ και ΣΤ΄ τάξη: Όλοι ίδιοι, όλοι διαφορετικοί (ανθρώπινοι χαρακτήρες και σύγχρονη κοινωνική ζωή) Μέσα από την εμπειρία του «μπολίασματος» καταλήξαμε ότι η σύνδεση των υποενοτήτων με το επίπεδο τάξεων είναι περιοριστική. Για το λόγο αυτό γίνονται σκέψεις. Η θεματική διαφοροποίηση των κειμένων γίνεται καθαρά για πρακτικούς λόγους. Η εγκύκλια εκπαίδευση προσφέρεται συστηματοποιημένη, δεν μπορεί να καλύψει όλα τα θέματα. Μέσα από την εμπειρία του «μπολιάσματος» καταλήξαμε στο ότι θα πρέπει να γίνει αποσύνδεση των υποενοτήτων από τις συγκεκριμένες τάξεις. Στο «μπόλιασμα» δε μπορέσαμε να εντάξουμε κείμενα συναφή με τον άξονα, λόγω της μη συνάφειας τους με τις θεματικές ενότητες που είναι ορισμένες για κάθε επίπεδο τάξεων. Θα προσφέρει ευχέρεια και ευελιξία στον εκπαιδευτικό να δουλέψει σε οποιαδήποτε τάξη με οποιαδήποτε υποενότητα

9 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ / ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ
Α΄ και Β΄ τάξη: Λαογραφικά έθιμα – λαϊκές ιστορικές παραδόσεις (θρύλοι) – λαϊκή θρησκευτική ζωή Γ΄ και Δ΄ τάξη: Η ιστορία μέσα από τη λογοτεχνία – Εθνικές (και θρησκευτικές) επέτειοι Ε΄ και ΣΤ΄ τάξη: Η ιστορία του τόπου μου μέσα από τη λογοτεχνία, λαϊκή και έντεχνη ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΙ ΦΑΝΤΑΣΙΑ (ο «κόσμος» της Λογοτεχνίας) Α΄ και Β΄ τάξη: Φαντασία και χιούμορ Γ΄ και Δ΄ τάξη: Φαντασία και περιπέτεια Ε΄ και ΣΤ΄ τάξη: Επιστημονική φαντασία και «εικονική» πραγματικότητα

10 Λογοτεχνία και φύση Ειδικοί διδακτικοί στόχοι:
Οι μαθητές και οι μαθήτριες να γνωρίσουν επαγωγικά, από τα επιμέρους στοιχεία του, τον φυσικό «κόσμο» στην ολότητά του να κατανοήσουν ότι ο άνθρωπος αποτελεί κι αυτός μέρος της «φύσης», του οικοσυστήματος, και αλληλεπιδρά με αυτό να συνειδητοποιήσουν αυτή την αλληλεπίδραση μέσα από τη σύγκριση-αντιπαραβολή του φυσικού περιβάλλοντος της «υπαίθρου» με το δομημένο αστικό περιβάλλον της «πόλης» να αντιληφθούν ότι η «φυσική κατάσταση» του περιβάλλοντος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ανθρώπινη παρέμβαση σ’ αυτό να ευαισθητοποιηθούν απέναντι στο οικοσύστημα αναπτύσσοντας οικολογική συνείδηση, ζωοφιλικά αισθήματα και γενικά σεβασμό προς το περιβάλλον να κατανοήσουν τη σημασία της άθλησης –και εν γένει του «φυσικού» τρόπου ζωής– για την ψυχοσωματική υγεία/ισορροπία του ανθρώπου («νους και σώμα υγιή») δυνάμει να αντιληφθούν την αξία του αθλητισμού όχι μόνο ως ατομικής φυσικής δραστηριότητας, αλλά και στην οικουμενική του διάσταση ως δραστηριότητα ευγενούς άμιλλας και συναδέλφωσης των λαών.

11 Λογοτεχνία και κοινωνία / Ανθρώπινες σχέσεις
Ειδικοί Διδακτικοί Στόχοι: Οι μαθητές και οι μαθήτριες να γνωρίσουν το κυρίως ανθρωπογενές «κοινωνικό περιβάλλον» να αναγνωρίσουν βαθμιδωτά επάλληλους κύκλους της κοινωνικής τους ζωής: καταρχάς, τον πιο γνώριμο σ’ αυτά «κόσμο των παιδιών», που είναι το σχολείο· κατά δεύτερον, τον πιο οικείο σ’ αυτά «κόσμο των μεγάλων», που είναι το οικογενειακό και συγγενικό τους περιβάλλον· τέλος, τον ευρύτερο κοινωνικό περίγυρο, όπως τον ξέρουν από τη σύγχρονη ζωή, με την ευρεία ποικιλία του σε ανθρώπινους τύπους και χαρακτήρες να αντιληφθούν ότι αυτή η ανθρωπολογική ποικιλία είναι σύμφυτη με τη συγκρότηση της κοινωνίας, από την πιο μικρή (οικογένεια – σχολείο) ώς την ευρύτερη κλίμακα (ανθρώπινες κοινωνίες γενικά) να κατανοήσουν ότι είμαστε «όλοι ίδιοι, όλοι διαφορετικοί», και δυνάμει να διακρίνουν ότι οι πιο πολλές ομοιότητες έχουν ανθρωπολογική βάση (σχετίζονται με τη φύση του ανθρώπου, την ψυχική δομή και τον συναισθηματικό του κόσμο), ενώ αρκετές διαφορές έχουν κοινωνική βάση (αφορούν τον ρόλο και τη θέση μας στην κοινωνία, την κοινωνική μας «ταυτότητα») ως εκ τούτου, να αρχίσουν σταδιακά να οικοδομούν το νόημα εννοιών όπως «υποκειμενικότητα» – «ετερότητα» – «διαφορετικότητα», και να αποκτούν κριτική επίγνωση του εαυτού τους (αυτογνωσία) σε διαλεκτική σχέση με τον «άλλο» (την άλλη γνώμη, την άλλη άποψη, την άλλη φωνή), εμπεδώνοντας παράλληλα ότι η διαφορετικότητα δεν πρέπει να γίνεται αφορμή για άνιση μεταχείριση και υποβάθμιση-απαξίωση να συνειδητοποιήσουν την αξία της φιλίας/αγάπης, της αλληλεγγύης, της αλτρουιστικής πίστης, της συνεργασίας, της ισότητας των ανθρώπων (ανεξαρτήτως έμφυλων ή άλλων κοινωνικών διακρίσεων), της ανεκτικότητας, της ευγενούς άμιλλας (και όχι του εγωιστικού ανταγωνισμού), στην εδραίωση των ανθρώπινων – κοινωνικών σχέσεων μέσα σε κλίμα ειρήνης, και για την εμπέδωση δημοκρατικού ήθους

12 Λογοτεχνία και ιστορία
Ειδικοί Διδακτικοί Στόχοι: Οι μαθητές και οι μαθήτριες να γνωρίσουν την πολιτισμική τους κληρονομιά με έμφαση στη συγκρότηση της ελληνικής πολιτισμικής ταυτότητας, μέσα από θέματα και κείμενα της λαϊκής παράδοσης (λαογραφικά ήθη και έθιμα, ιστορικούς θρύλους και παραδόσεις, θρησκευτική λατρεία και ζωή), γνωρίζοντας και συγκρίνοντας, παράλληλα, εφόσον προκύπτει, την πολιτισμική κληρονομιά συμμαθητών/τριών τους διαφορετικής προέλευσης, και ειδικότερα την κληρονομιά πολιτισμικών ομάδων με μακραίωνη παρουσία στο νησί της Κύπρου δυνάμει να αντιληφθούν ότι τα παραπάνω συγκροτούν ένα απαρτισμένο και συνεκτικό σύστημα αξιών, αντιλήψεων, νοοτροπιών και κοινωνικο-πολιτικής οργάνωσης –τον «κόσμο της παράδοσης»–, που έχει πολιτισμική αυταξία και τη δική του νομοτέλεια να μελετήσουν τους τρόπους με τους οποίους Ιστορία και Λογοτεχνία διασυνδέονται, ξεκινώντας από το πρωτοβάθμιο επίπεδο της «μεταγραφής»/μετάπλασης ενός ιστορικού γεγονότος σε λογοτέχνημα να κατανοήσουν περαιτέρω τους «κώδικες», υφολογικούς αλλά και ιδεολογικούς, με τους οποίους το ιστορικό παρελθόν γίνεται «θέμα» της λαϊκής ή λαϊκότροπης-επώνυμης λογοτεχνίας να αντιληφθούν την εμβληματική σημασία συγκεκριμένων λογοτεχνικών έργων (π.χ. ο Ύμνος εις την Ελευθερία του Σολωμού, Η ενάτη Ιουλίου του Β. Μιχαηλίδη), ως «τόπων» για την εθνική ταυτότητα και αυτογνωσία τόσο του ευρύτερου όσο και, ειδικότερα, του κυπριακού ελληνισμού δυνάμει να αποκτήσουν κριτική επίγνωση ότι η λογοτεχνική μνημείωση των ιστορικών δρωμένων καθορίζει σημαντικά την εν γένει πρόσληψη του ιστορικού παρελθόντος ενός λαού.

13 Λογοτεχνία και φαντασία
Ειδικοί Διδακτικοί Στόχοι: Οι μαθητές και οι μαθήτριες να συνειδητοποιήσουν ότι ο «κόσμος» της λογοτεχνίας είναι κατά βάση ένας κόσμος φαντασίας [του δημιουργού], που αποσκοπεί πριν απ’ όλα στην τέρψη του αναγνώστη και στην έξαψη της περιέργειας και της δικής του φαντασίας να αναπτύξουν, ως εκ τούτου, θετική στάση και δημιουργική σχέση με το λογοτεχνικό κείμενο, καλλιεργώντας από την αρχή και εξελίσσοντας βαθμιαία την επινοητική και την «ενσυναισθητική» τους ικανότητα: δημιουργική ανα-διήγηση / δημιουργική μετα-γραφή / δημιουργική επέμβαση στο κείμενο: αλλαγή της δομής, της πλοκής, του λογοτεχνικού ήρωα, συνδυασμός ιστοριών για τη δημιουργία μιας νέας, σχεδιασμός μιας πρωτότυπης ιστορίας ή ενός ποιήματος ή ενός λογοτεχνικού χαρακτήρα με βάση ένα πραγματικό πρότυπο κ.ο.κ. να εξοικειωθούν με ποικίλα είδη κειμένων, λογοτεχνικών και «παρα-λογοτεχνικών» (ποιήματα, ιστορίες, σενάρια, κόμικς κ.λπ.), ώστε σταδιακά, και ανάλογα με την ηλικία τους, να μυηθούν στους ειδικούς τρόπους-«κώδικες» που κάνουν ένα κείμενο «χιουμοριστικό» ή «περιπέτειας» ή «επιστημονικής φαντασίας» δυνάμει να αποκτήσουν κριτική επίγνωση της ανατρεπτικής λογικής που διέπει όλες αυτές τις κατηγορίες κειμένων, άρα γενικά τον «φανταστικό κόσμο» της λογοτεχνίας, απέναντι στις κατεστημένες συμβάσεις –της γλώσσας, της κοινωνίας, του κόσμου όπως τον ξέρουμε–, καθιστώντας το «παιχνίδι» της φαντασίας ένα παιχνίδι σοβαρό (με κριτική διάθεση απέναντι στα πράγματα) ειδικότερα, να συνδέσουν τη λογοτεχνία της επιστημονικής φαντασίας με τη σύγχρονη τεχνολογική εξέλιξη, η οποία επίσης οικοδομεί μια «εικονική πραγματικότητα», διαδραστική και ραγδαία μεταβαλλόμενη, που “βλέπει” στο μέλλον.

14 ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Α΄ - Β΄ τάξη
[λογοτεχνικός γραμματισμός] ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ (Σύστημα της λογοτεχνικής γλώσσας / Θεωρία λογοτεχνίας) Α΄ - Β΄ τάξη “παίζοντας με τις λέξεις”: α. φωνολογικά παιχνίδια: παρηχήσεις, συνηχήσεις, ρίμες – πρωτογενής αίσθηση και εμπέδωση ρυθμού: νανουρίσματα, ταχταρίσματα κ.λπ. β. μορφοσυντακτικά παιχνίδια: γλωσσοδέτες, ακροστιχίδες, κ.τ.ό. Α΄ Δημοτικού: Έμφαση στην ακρόαση και αναδιήγηση ιστοριών και ποιημάτων Β΄ Δημοτικού: Έμφαση στην αναπαραγωγή κειμένων (απαγγελία, δραματοποίηση, παντομίμα, σκετς, χρήση Η.Υ – Car2ouche) Το λογοτεχνικό παιχνίδι μένει ‘ανοιχτό’, σε συνάρτηση με το θέατρο, μουσική, εικαστικά μέχρι να μάθουν τα παιδιά να διαβάζουν και να γράφουν Δίνεται έμφαση στην πρόσληψη των κειμένων (ακρόαση & αναδιήγηση) Δείκτες επιτυχίας Α΄&Β΄: Άναδιήγηση, ανασύνθεση κειμένου / δημιουργική ανάγνωση κειμένου / διάκριση ποιήματος – πεζού / Σύνδεση κειμένου με άλλα διδακτικά αντικείμενα (ΠΣΛ) Παρήχηση: Ύπαρξη, σ` ένα στίχο ή μια φράση, δύο ή περισσότερων λέξεων με διαφορετικό νόημα, αλλά οι οποίες ομοηχούν στην ανάγνωση ("Μέσα μου κάποια βάθια, πάθια, αγκάθια" Κ. Παλαμάς) ή συνεχής επανάληψη σ` ένα στίχο του ίδιου γράμματος ("Ο σιγανός αιγιαλός εγέλα γάλα όλος", Παναγιώτης Σούτσος) π.χ. τα παιδιά μαζεύουν λεξούλες που αρχίζουν από ξ και τις χρησιμοποιούμε σε κειμενάκια (γλωσσοδέτες, ευχετήριες κάρτες) που μπορεί και να ομοιοκαταληκτούν (συνήχηση) π.χ. Ξέρξη, τώρα ξέρουμε, ότι είσαι ξεχωριστός, Ξέρω, ξέρεις, ξέρει, πως ο Ξέρξης ο ξιφίας ξέρει ξιφασκία. Συνήχηση: Είναι το φαινόμενο που εκτός της ομοιοκαταληξίας των στίχων, τα ποιήματα ομοιοκαταληκτούν και εσωτερικά Αλλάζουν την παροιμία κρατώντας τη ρίμα π.χ. Ένα μήλο την ημέρα, το γιατρό τον κάνει πέρα (αντικαθιστούμε το μήλο και το γιατρό) ή «Είσαι όμορφη/διαφορετική/ ξεχωριστή/μοναδική πολύ, έλα-έλα είσαι καλή/φιλική/ευγενική/διαφορετική» (στη Μουντζούρα). Ταχταρίσματα: Μες στην κούπα τη χρυσή πίνει το μωρό κρασί. Το τάγιζεν η μάνα του ψωμί με την κανέλα, να μεγαλώσει γρήγορα να γίνει μια κοπέλα. Γλωσσοδέτες: Καλημέρα καμηλιέρη, καμηλιέρη καλημέρα /

15 ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Γ΄ - Δ΄ τάξη
[λογοτεχνικός γραμματισμός] ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ (Σύστημα της λογοτεχνικής γλώσσας / Θεωρία λογοτεχνίας) Γ΄ - Δ΄ τάξη γ. λεξικοσημασιολογικά παιχνίδια: λογοπαίγνια, διφορούμενα / ανέκδοτα, αινίγματα κ.λπ. δ. το θεατρικό παιχνίδι: Καραγκιόζης, κουκλοθέατρο, παντομίμα, θεατρικά σκετς, κ.ά. πρωτοβάθμια στοιχεία Θεωρίας: i. τα «γένη» της λογοτεχνίας: – ποίηση [= «αναδημιουργία» του κόσμου] – αφήγηση [= «αφηγηματική αναπαράσταση» του κόσμου] – το παραπληρωματικό γένος του θεάτρου [= «δραματική αναπαράσταση» του κόσμου]  ii. «πρωτογενή» κειμενικά είδη: ποιήματα – πεζογραφήματα – θεατρικά έργα/δρώμενα: Χτυπητές διαφορές, ειδοποιά γνωρίσματα. Από τη Γ΄ τάξη ξεκινά σταδιακά η συστηματική ανάγνωση κειμένων με έμφαση στις δεξιότητες της διάκρισης, κατανόησης, πρωτοβάθμιας ερμηνείας των κειμένων με στόχο τη καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας Δείκτες επιτυχίας: α. Διάκριση γενών και βασικών ειδών λογοτεχνίας β. Να έχουν ιδέα για τις συμβάσεις του θεάτρου γ. Διακρίνουν εξωτερικά στοιχεία ταυτότητας ενός βιβλίου δ. Να αντιλαμβάνονται τα εσωτερικά στοιχεία δομής ενός κειμένου ε. Να αντιλαμβάνονται τη ‘νέα γλώσσα’ που δημιουργεί η λογοτεχνία στ. Πρόσληψη και βασική ερμηνεία κειμένου ζ. Διακρίνουν σχέσεις μεταξύ κειμένων (θεματολογικά, μορφολογικά) η. Χρήση τεχνολογίας και ομαδική εργασία (ΠΣΛ)

16 ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Ε΄ - Στ΄ τάξη
[λογοτεχνικός γραμματισμός] ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ (Σύστημα της λογοτεχνικής γλώσσας / Θεωρία λογοτεχνίας) Ε΄ - Στ΄ τάξη Εισαγωγή στη «Γραμματική» της λογοτεχνικής γλώσσας: α. ποιητικός λόγος μετρική «συλλαβή», μετρικός «τόνος» ποιητική «πρόταση» & «στίξη» (στίχος, ημιστίχιο, στροφή) φωνολογικά παιχνίδια & ρυθμοτονικά σχήματα: παρηχήσεις, συνηχήσεις, τύποι ομοιοκαταληξίας β. αφηγηματικός λόγος σύσταση αφηγηματικού «κόσμου»: διάκριση μεταξύ του συγγραφέα – του «αφηγητή» – των «ηρώων» της ιστορίας (πρωταγωνιστές & δευτερεύοντα πρόσωπα) γ. προαιρετική αναφορά στις συμβάσεις της θεατρικής παράστασης Δείκτες επιτυχίας: α. Αναγνώριση βασικών χαρακτηριστικών ποιητικού λόγου (μετρική συλλαβή, μετρικός τόνος, στίχος, ημιστίχιο, στροφή, τύποι ομοιοκαταληξίας) β. Διάκριση έμμετρης ποίησης – ελεύθερου στίχου) γ. Αναγνώριση ειδών ανώνυμης/λαϊκής και επώνυμης/έντεχνης ποίησης δ. Διάκριση αφηγηματικού ‘σύμπαντος’ (αφηγητής, συγγραφέας, ήρωες) ε. Διάκριση μυθιστορήματος, νουβέλας, διηγήματος στ. Αναγνώριση ειδών αφηγηματικών κειμένων (ιστορικά, αστυνομικά…) ζ. Αναγνώριση άλλων κειμενικών ειδών (τραγούδια, χρονικά, στιχάκια…) η. Να αναγνωρίζουν το ανατρεπτικό στοιχείο που υπάρχει στη λογοτεχνία θ. Να παράγουν δημιουργική γραφή ι. Να συσχετίζουν τη λογοτεχνία με άλλες μορφές τέχνης και διδακτικά αντικείμενα κ. Να χρησιμοποιούν την τεχνολογία και να δουλεύουν συλλογικά (ΠΣΛ) Η μετρική συλλαβή δε συμπίπτει με την γραμματική συλλαβή: Σέ γνω/ ρίζω α / πό την / κόψη (Τροχαϊκό μέτρο – τονισμένη/άτονη) Μέτρο: Η εναλλαγή λοιπόν κατά ορισμένο σύστημα τονισμένων και άτονων συλλαβών Την ει | δα την | ξανθού | λα υ_, υ_, υ_, υ (Ιαμβικό) την ει | δα ψες | αργά, υ_, υ_, υ_, (Δ. Σολωμός) ….. «Σε γνω | ρίζω α |πό την |κόψη _υ, _υ, _υ, _υ (Τροχαϊκό) του σπα | θ|ού την | τρομε | ρή _υ, _υ, _υ, _ Στων Ψαρών | την ολό | μαυρη ρά | χη υυ_, υυ_, υυ_, υ (Ανάπαιστος) περπατώ | ντας η δό | ξα μονά | χη υυ_, υυ_, υυ_, υ Αχ και να | γύριζαν, | να ‘ρχονταν | πίσω _υυ, _υυ, _υυ, _υ (Δακτύλιος) τα χρόνια | που έζησα |πριν σ’ αγα | πήσω _υυ, _υυ, _υυ, _υ (Ι. Πολέμης) Τα πρώτα | μου χρόνια | τ' αξέχα | στα τα ‘ζη | σα υ_υ, υ_υ, υ_υ, υ_υ, υ (Κ. Παλαμάς) / Μεσοτονικό Στίχος: Ορισμένος αριθμός συλλαβών, πού έχουν μεταξύ τους μια ρυθμική και τονική τάξη. Στροφή: Ρυθμικό σύνολο από περισσότερους στίχους Ημιστίχιο: Αγαπημένη Παναγιά, γλυκιά μου Παναγία (Αχιλλεύς Παράσχος) 16

17 ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Ε΄ - Στ΄ τάξη
[λογοτεχνικός γραμματισμός] ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ (Σύστημα της λογοτεχνικής γλώσσας / Θεωρία λογοτεχνίας) Ε΄ - Στ΄ τάξη Θεωρία των λογοτεχνικών ειδών: α. ποιητικές μορφές: α1. έμμετρη ποίηση - ποίηση σε ελεύθερο στίχο α2. ποιήματα σταθερής [μετρικής] μορφής: ανώνυμη ποιητική παράδοση: δημοτικά τραγούδια, μαντινάδες, τσιαττίσματα κ.ά. επώνυμη/έντεχνη ποιητική παράδοση: σονέτα, οκτάστιχα, χαϊκού, κ.ο.κ. β. αφηγηματικές μορφές: β1. μυθιστόρημα – νουβέλα – διήγημα εξωτερικά χαρακτηριστικά: έκταση εσωτερικά γνωρίσματα: «κόσμος» ή «φέτες» ζωής β2. είδη αφηγηματικών κειμένων (με βάση το θέμα και την πλοκή τους): ιστορικό, αστυνομικό, «μαθητείας» ή «της εφηβείας», επιστημονικής φαντασίας κ.λπ. Ποιήματα σταθερής (μετρικής) μορφής Πολλή μαυρίλα πλάκωσε, μαύρη σαν καλιακούδα Ομέρ Βρυώνης έρχεται με δεκαοχτώ χιλιάδες (ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο, τονίζεται η δεύτερη) (Δημοτικό: Του Διάκου) …… Επάτησα στα γερατεια το πρώτο σκαλοπάτι κι ένιωσ' αμέσως στη ζωή να με πειράζει κάτι. (Μαντινάδες Δερμιτζογιάννη για τα γηρατειά) ….. Πο ούλα τα πετάμενα οι γλάροι καλοζούσιν μήτε το ψάριν λείφκουνται, με φόον να πνιούσιν (Τσιαττιστά: Παύλος Λιασίδης) Χαϊκού: Μικρά ποιήματα από 17 συλλαβές σε ένα ενιαίο στίχο (5+7+5 συλλαβές). Προέλευση Ιαπωνία. (Ματσούο Μπασό). Πόσες βδομάδες/ έχει η μέρα; Κι ο μήνας/ πόσα χρόνια; (Πάμπλο Νερούδα) παλιά λίμνη / ένας βάτραχος μέσα πηδά / ήχος νερού (Ματσούο Μπασό) Είτε βραδιάζει / είτε φέγγει / μένει λευκό το γιασεμί (Γιώργος Σεφέρης) Βουλιάζει ο κόσμος / κρατήσου, θα σ’ αφήσει / μόνο στον ήλιο (Γιώργος Σεφέρης) Σονέτο: Ποίημα σταθερής στιχουργικής μορφής. (14 στίχους/συν. Ιαμβικοί 11σύλλαβοι) π.χ Λορέντζος Μαβίλης «Ελιά» Μυθιστόρημα: πεζογράφημα, φανταστικό, στο οποίο οι χαρακτήρες αλληλεπιδρούν μεταξύ τους σε προκαθορισμένη διάταξη. Μεγάλη έκταση Νουβέλα: Σύντομη ιστορία για κάποιο πλασματικό γεγονός = μικρό μυθιστόρημα Διήγημα: Σύντομο αφηγηματικό πεζογράφημα, μικρότερο από τη νουβέλα

18 · άλλα είδη σε στίχο και σε πεζό (προαιρετικά):
ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ [λογοτεχνικός γραμματισμός] ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ (Σύστημα της λογοτεχνικής γλώσσας / Θεωρία λογοτεχνίας) Ε΄ - Στ΄ τάξη · άλλα είδη σε στίχο και σε πεζό (προαιρετικά): α3. το «παραλογοτεχνικό» είδος της στιχουργίας: στίχοι τραγουδιών, στιχάκια στο ημερολόγιο κ.ά. β3. παραπληρωματικά είδη αφηγημάτων: μύθοι / παραμύθια, χρονικά, απομνημονεύματα, [αυτο]βιογραφίες, ημερολόγια, μαρτυρίες, κ.λπ. Ο σχεδιασμός έγινε με το σκεπτικό ότι υπάρχει ώρα για λογοτεχνία, η ομάδα αναγνωρίζει τις δυσκολίες που μπορεί να προκύψουν από το λογοτεχνικό γραμματισμό των μεγάλων τάξεων και υπάρχει πρόταση για αναθεώρησή του.

19 Ειδικοί διδακτικοί στόχοι λογοτεχνικού γραμματισμού
Ειδικοί Διδακτικοί Στόχοι: Οι μαθητές και οι μαθήτριες να μυηθούν παιγνιωδώς και σταδιακά στον κώδικα και στις συμβάσεις της τέχνης του λόγου, ξεκινώντας από το απλό, αυθόρμητο “παιχνίδι με τις λέξεις”, στις μικρότερες τάξεις, για να εισαχθούν στις μεγαλύτερες στο γραμματικό «σύστημα» και σε στοιχεία θεωρίας της Λογοτεχνίας να αντιληφθούν τη διαλεκτική σχέση της «γλώσσας» της Λογοτεχνίας με τον γλωσσικό κώδικα της καθημερινής επικοινωνίας, δηλαδή ότι η λογοτεχνία είναι ένας τρόπος να δημιουργεί κανείς από τη γλώσσα μια νέα γλώσσα να καλλιεργήσουν τη δημιουργικότητα, την ευαισθησία και την επινοητική τους ικανότητα μέσω κατάλληλων δραστηριοτήτων δημιουργικής γραφής και ανάγνωσης (όπως αυτές που αναφέρθηκαν παραπάνω για τη «φαντασία») να αναγνωρίζουν τα εξωτερικά στοιχεία «ταυτότητας» ενός λογοτεχνικού έργου-βιβλίου (εξώφυλλο, οπισθόφυλλο, αυτί, εικονογράφηση), και να εντοπίζουν σε αυτά χρήσιμες πληροφορίες (συγγραφέας, εκδότης, πρόλογος, περιεχόμενα, τύπος κειμένου: π.χ. ποιητική συλλογή, πεζογράφημα, εικονογραφήγημα κ.λπ.) να είναι σε θέση, αντίστοιχα, να κατανοούν τα εσωτερικά «σήματα» του είδους ενός λογοτεχνικού κειμένου, π.χ. φόρμουλες – λογότυποι, ομοιοκαταληξία, χωρισμός σε στροφές, χωρισμός σε κεφάλαια ή παραγράφους, κ.ο.κ. δυνάμει να συνειδητοποιήσουν τη διαφορετική οργάνωση ενός ποιήματος, που είναι μετρικο-ρυθμική, από την οργάνωση ενός πεζογραφήματος, την αφηγηματική δηλαδή «διευθέτηση» της ιστορίας σε μια δομή («πλοκή») με αρχή – μέση – τέλος, που δεν συμπίπτει πάντα με τη γραμμική εξέλιξη των εξιστορούμενων γεγονότων κατ’ επέκταση, να αντιληφθούν σε πρωτοβάθμιο επίπεδο τη στενή σχέση μορφής – περιεχομένου ειδικά στη λογοτεχνία να νιώσουν αισθητική απόλαυση ανακαλύπτοντας σταδιακά τους «κανόνες» του λογοτεχνικού «παιχνιδιού» (πώς, δηλαδή, η τεχνική γίνεται τέχνη του λόγου), και βαθμιαία να αρχίσουν να υποψιάζονται ότι δεν ανήκουν όλα τα κείμενα στην καθαυτό (έντεχνη) λογοτεχνία, ώστε να είναι δυνάμει σε θέση, στις μεγαλύτερες τάξεις και σε σύνδεση με την επόμενη βαθμίδα, του Γυμνασίου, να διακρίνουν τα καθαυτό λογοτεχνικά κείμενα, ποιήματα και πεζά, από άλλα παραπληρωματικά ή παραλογοτεχνικά είδη που ανήκουν στην ευρύτερη κατηγορία της «γραμματείας» (παραμύθια, στιχάκια, τραγούδια, κόμικς, θεατρικά ή κινηματογραφικά σενάρια, λευκώματα, προ-σωπικό ημερολόγιο κ.ο.κ.

20 Πηγές κειμένων Βιβλία Υπουργείου Παιδείας / ΟΕΔΒ Άλλες πηγές
«Η γλώσσα μου» ΟΕΔΒ Παλιά ανθολόγια δημοτικού Βιβλία γλώσσας υφιστάμενα Υφιστάμενα ανθολόγια Κυπριακά ανθολόγια Άλλες πηγές Διαδίκτυο (Έγκριτες πηγές) Π.χ. Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, anemi.gr, ΕΚΕΒΙ Ανθολογίες ποίησης/ Βιβλία εμπορίου (αποσπάσματα)

21 Δημιουργική γραφή «Δημιουργική γραφή» σημαίνει πάνω απ’ όλα δημιουργικό σβήσιμο Η δημιουργική γραφή ανοίγει δρόμο σε μαθητές και μαθήτριες να συνθέσουν τις εμπειρίες ζωής με τις γνώσεις που αποκτούν στην εκπαίδευση Οι συγγραφικές ασκήσεις που προτείνονται καλλιεργούν το γλωσσικό γούστο, διαπλάθουν απαιτητικότερους αναγνώστες και εκλεπτύνουν την λογοτεχνική ανάγνωση Με την δημιουργική γραφή η πρόσληψη της λογοτεχνίας από αποκλειστικά παθητική γίνεται και ενεργητική

22 Τα περιεχόμενα του βιβλίου
«Δημιουργική γραφή – Οδηγίες πλεύσης»

23 Η δημιουργική γραφή... καθοδηγούμενη και προαιρετική
ΚΑΘΟΔΗΓΟΥΜΕΝΗ πρέπει να δίνονται στους μαθητές εναύσματα που να τους παρωθούν προς μια συγκεκριμένη λογοτεχνική γραφή, έτσι ώστε στο τέλος της δραστηριότητας να έχουν προσοικειωθεί ένα λογοτεχνικό είδος (π.χ. την μικρή ιστορία ή το λίμερικ) ή μια συγγραφική τεχνική (π.χ. την ομοιοκαταληξία) και να αισθάνονται ικανοί να γράψουν κείμενα σύμφωνα με τους κανόνες που έχουν αφομοιώσει. ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΗ εφ’ όσον οι μαθητές δεν επιθυμούν να ασκηθούν στο γράψιμο, θα πρέπει να επιλέξουν μιαν άλλη δραστηριότητα του λογοτεχνικού γραμματισμού που έρχεται ως παραπλήρωμα της δημιουργικής γραφής π.χ φωναχτή ανάγνωση, κριτική ακρόαση απαγγελιών, εικονογράφηση κλπ

24 Μεθοδολογία – Δημιουργική γραφή
Επιλογή λογοτεχνικού γένους & είδους π.χ. ποίηση, νανούρισμα και διδασκαλία διακριτικών γνωρισμάτων του Κατανόηση Σχεδιασμός του αντικειμένου με ασκήσεις ‘δημιουργικής γραφής’ Παραγωγή κειμένου από τους μαθητές ατομικά ή ομαδικά Αξιολόγηση Αυτοαξιολόγηση / ετεροαξιολόγηση (ανταπόκριση στις συμβάσεις του είδους, πρωτοτυπία)

25 Μια γεύση από... δημιουργική πλεύση
Τα παιδιά παραλλάσσουν γνωστά ποιήματα - Από πού είσαι ποταμάκι; - Από τι είσαι παγωτάκι; - Από κείνο το βουνό. - Από φράουλα και κεράσι. - Πώς τον λέγαν τον παππού σου; - Πώς τον λεν τον μάστορά σου; - Σύννεφο και ουρανό. - Κύριο Γιώργο Χατζητάση. (Ζ. Παπαντωνίου, Χελιδόνια) (Από το βιβλίο «Δημιουργική Γραφή») Δοκιμάζουν μετατροπές σε μύθους που αφορούν τους χαρακτήρες, την υπόθεση ή τη μορφή π.χ. Ο λαγός και η χελώνα - Αλλάζουν τους χαρακτήρες βρίσκοντας αντίστοιχα ζώα με ίδια χαρακτηριστικά: πχ. σαλιγκάρι αντί για χελώνα, ζαρκάδι αντί για λαγό - Τροποποιούν την πλοκή φτάνοντας όμως στο ίδιο ηθικό δίδαγμα - Παρουσιάζουν τον μύθο σε διαφορετική μορφή: ποίημα, τηλεγράφημα, κόμικ Μια φορά κι έναν καιρό Μιαν ημέρα λαμπερή ήτανε ένας λαγός μια χελώνα συναντάει, γρήγορος σαν κεραυνός, σε αγώνα την καλεί μες το δάσος ζωηρός. και σε χάχανα ξεσπάει.

26 Εμπλέκουν συγγραφείς και ήρωες σε μια νέα ιστορία
Γράφουν μικρές ιστορίες της μισής σελίδας προσέχοντας τον γοργό ρυθμό. (μικρές ανεξάρτητες προτάσεις, ελάχιστες και καίριες λεπτομέρειες, συγκεκριμένα και απτά λόγια. O Kώστας είχε κατεβεί σύνδεσμος από το βουνό στο χωριό. Ήρθε απόσπασμα, αποκλείστηκε. Mια νύχτα έκανε να ξεκόψει απ’ τους κήπους, του ρίξανε στα τυφλά τον πήραν δύο σφαίρες στην πλάτη, μα σύρθηκε, χώθηκε σε μια μικρή σπηλιά σ’ ένα ρεματάκι, δε φαίνεται καθόλου. Έτρωγε χορτάρι, μασούσε κι έφτυνε. (Έλλη Παπαδημητρίου, Κοινός λόγος) Μετατρέπουν ένα ρεαλιστικό κείμενο σε φανταστικό π.χ την περιγραφή ενός μυρμηγκιού σε ιστορία όπου τα μυρμήγκια γίνονται υπερμεγέθη και επιθετικά και ν’ απειλούν να καταλάβουν το σχολείο, την πόλη, τον πλανήτη Σε γνωστά παραμύθια ανακατεύουν τα στοιχεία πλοκής ή τους ήρωες μεταξύ τους ή και τα δύο, προκειμένου να συνθέσουν το νέο παραμύθι. Εμπλέκουν συγγραφείς και ήρωες σε μια νέα ιστορία Διατηρώντας τα χαρακτηριστικά των ηρώων, τους τοποθετούν σε ένα άλλο χωροχρονικό πλαίσιο με διαφορετικούς περιορισμούς και εξελίξεις Ο Πινόκιο είναι ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής που έχει ψυχούλα. Το όνομά του βγαίνει από το PIN, το ΟΚ και τον ΙΟ, επειδή του έχουν βάλει πολλά ΡΙΝ, λέει μόνο ΟΚ, και όχι άκυρο, και έχει πολλούς ιούς.

27 Αλώνιζε την ……………………… [όνομα ελληνικού νησιού]
Παροιμίες με ίδιο νόημα. Κρατούν το πρώτο σκέλος και φτιάχνουν το δικό τους δεύτερο, χωρίς ν’ αλλάζουν το νόημα της παροιμίας: Άνθρωπος αγράμματος, ξύλο απελέκητο. Άνθρωπος αγράμματος, χωράφι απότιστο. Ζωγραφίζουν ένα πίνακα πιστό σε συγκεκριμένο ποίημα (π.χ. Κ. Καβάφη, Ο γέρος) ή παραλλάσσουν το ποίημα έτσι ώστε να αποτελεί εικονογράφηση ενός γνωστού πίνακα (π.χ. Vincent Van Gogh, Old man in sorrow) Μετατρέπουν ένα εικονογράφημα ή μέρος του (π.χ. Μαφάλντα, Αστερίξ,Φρουτοπία, Αρκάς) σε πεζό κείμενο και το αντίστροφο. Αλλάζουν τους στίχους ενός γνωστού μουσικού θέματος, διατηρώντας το ύφος σοβαρό, παρωδία, χιουμοριστικό Συμπληρώνουν τις ρίμες ζευγαρωτές, δηλαδή, καθένας στίχος του ζευγαριού ριμάρει με τον αμέσως επόμενό του: Αλώνιζε την ……………………… [όνομα ελληνικού νησιού] μ’ ένα καινούργιο Opel ο Δημητρός απ’ το ……………….. [συνοικία της Αθήνας] κι έκανε τον παπαράτσι. Φτιάχνουν δικά τους χαϊκού διατηρώντας τη φόρμα (5+7+5 συλλαβές) Και το αηδόνι Και η άνοιξη κάποιες μέρες δε βγαίνει, πλημμυρίζει την πλάση, άλλες δυο φορές. χάρμα οφθαλμών. Kito

28 Ευχαριστούμε

29 Παρήχηση Παρηχήσεις έχομε όταν, με τη συχνότερη χρήση ορισμένων γραμμάτων ή ίδιων φθογγικών παθών, δημιουργούμε ηχητικά ένα αποτέλεσμα που δυναμώνει το νόημα π.χ. το γράμμα «ρο» συνδέεται με το νερό (νερό, ρυάκι, ροή, βροχή, ρόχθος, κεραυνός). Το λ με το φως και τη γλύκα (ήλιος, λάμψη, αίγλη, γιαλός). «Μα βούρκος το νεράκι θα μαυρίσει» «Έχει ο γιαλός της γλύκας τ’ ακρογιάλι» (Μαβίλης)

30 Συνήχηση Εκτός από την ομοιοκαταληξία στο τέλος τού στίχου, μπορεί να βάλει και ανάλογες ρίμες ενδιάμεσα, άλλα με πολλή προσοχή, ώστε να υπάρξει πραγματικό μουσικό αποτέλεσμα. Αυτές οι εσωτερικές ρίμες λέγονται συνηχήσεις. «Κάποτε φτάνουν και χαρές, τόσο πικρές και θλιβερές» Καράβια πρωτοτάξιδα δίχως κατάρτια, ξάρτια, μες στα πλάτια της θάλασσας, που δέρνει-τα ακυβέρνητα (Μιλτιάδης Μαλακάσης)

31 Ομοιοκαταληξία Ζευγαρωτή (ααββ) Πλεχτή (αβαβ) Σταυρωτή (αββα)
Όταν δύο στίχοι παρουσιάζουν πλήρη ηχητική ομοιότητα από το τελευταίο τους τονισμένο φωνήεν και μετά. Πουλί μου, ἐσὺ ποὺ μοῦ ῾φερνες νεράκι στὴν παλάμη πῶς δὲ θωρεῖς ποὺ δέρνουμαι καὶ τρέμω σὰν καλάμι; Στὴ στράτα ἐδῶ καταμεσὶς τ᾿ ἄσπρα μαλλιά μου λύνω καὶ σοῦ σκεπάζω τῆς μορφῆς τὸ μαραμένο κρίνο. Γιάννης Ρίτσος, Επιτάφιος Ζευγαρωτή (ααββ) Πλεχτή (αβαβ) Σταυρωτή (αββα) Ζευγαροπλεχτή (ααβγγβ) Ζευγαροπλεχτή (ααβγγβ)

32 Σονέτο Τὸ σονέτο τοῦ μεσονυχτίου Ὅλα σβησμένα γύρω μου, στὴ πάχνη ὅλα κρυμμένα, χαμένα κάτω ἀπὸ τὸ φῶς κ᾿ ἀπ᾿ τὸ σκοτάδι κάτου, μὲ τὸ βαρὺν ἀέρα τους μὲ πνίξαν ξάφνου ἐμένα θαμπώνοντάς μου τὴ στεγνὴ ρονιὰ τοῦ ἀναβλεμμάτου. Μὰ δάκρυο δὲν ἐστάλαξε μηδ᾿ ἔλαμψε κανένα στὸ ξαναμμένο γλέφαρο, στητὸ στὸ λάγκεμά του, καὶ τὰ δικά μου ἀγρίκησα βαθιά μου καὶ τὰ ξένα, καρδιόχτυπα ἀνατάραχτα σὲ μία σιωπὴ θανάτου. Κι εἶπα τὸ χαῖρε δύο φορὲς καὶ μὲς στὸ χάος ὁ ἦχος ἐχάθη, ὡς ἀντιβόησε ὁ βυθὸς τοῦ κάτω κόσμου, μήνυμα πὼς σφραγίστηκε παντοτινὰ ὁ χαμός μου. Καὶ μένει ἐπίσημος στυγνὸς ὁ ἀριστοκράτης στίχος ἀξήγητος Συβιλλικὸς ν᾿ ἀνησυχεῖ μονάχα τὰ πνέματα ποὺ ἀνώφελα παλεύουν νυχτομάχα. Μιλτιάδης Μαλακάσης Ποίημα σταθερής μορφής και συνήθως λυρικού περιεχομένου. Ονομάζεται και δεκατετράστιχο. Οι δύο πρώτες στροφές είναι τετράστιχες ενώ οι δύο τελευταίες τρίστιχες. Το μέτρο είναι ιαμβικό και οι στίχοι ενδεκασύλλαβοι. Στις δύο πρώτες στροφές η ομοιοκαταληξία είναι συνήθως σταυρωτή (αββα) ενώ στις δύο τελευαίες παρουσιάζει ποικίλους συνδιασμούς.

33 Γλωσσοδέτες Παιδιά κατά την οποία πρέπει κανείς να επαναλάβει ή να επαναλαμβάνει συνεχώς ταχύτερα, λέξεις που μοιάζουν μεταξύ τους, περισσότερο όμως πλαστές, και που καθίστανται έτσι δυσπρόφερτες Άσπρη πέτρα ξέξασπρη κι απ’ τον ήλιο ξεξασπρότερη. Καλημέρα, καμηλάρη, καμηλάρη, καλημέρα. Κούπα καπακωτή, κούπα καπακωμένη, κούπα ξεκαπάκωτη, κούπα ξεκαπακωμένη. – Εκκλησιά μολυβωτή, μολυβοκοντυλοπελεκητή, ποιος σε μολυβοκοντυλοπελέκησε; – Ο γιος του μολυβοκοντυλοπελεκητή.

34 Ταχταρίσματα Έμμετρα λογοπαίγνια με τραγουδιστικό χαρακτήρα που συνοδεύονται συνήθως από ψευδοχορευτικές κινήσεις και απαγγέλλονται στα μικρά που αρχίζουν να στέκονται και να περπατούν. Μες στην κούπα τη χρυσή πίνει το μωρό κρασί. Το τάγιζεν η μάνα του ψωμί με την κανέλα, να μεγαλώσει γρήγορα να γίνει μια κοπέλα. ψωμί με το μπαχάρι, να μεγαλώσει γλήγορα να γίνει παλικάρι. Το παιδί μου το μικρό μοναχό κυλάει τ’ αυγό, και κανείς δεν το βοηθά, μόνο η πέρδικα κι ο αϊτός και της Παναγιάς ο Γιος.

35 Νανουρίσματα Ποίηση που αναβλύζει τρυφερότητα, στοργή και ευαισθησία έχει δώσει η λαϊκή μας παράδοση για το νανούρισμα των μικρών. Αγιά Μαρίνα τζαι τζυρά που ποτζοιμίζεις τα μωρά ποτζοίμιστο μωρούδι μου τζαι το μιτσικουρούδι μου έπαρτο πέρα γύριστο τζαι πάλε στράφου φέρμου το τζαι πάλε στράφου φέρμου το, γιατί εν μωρό τζαι θέλω το έπαρτο πέρα των περών, τζει πόσιει καθαρό νερό να πλύνει τα ρουχούθκια του τζαι τα πουκαμισούθκια του να κάμει νάννι, νάννι του τζαι έσιει δουλειές η μάμμα του τζαι έσιει δουλειές η μάνα του, να κάμει νάννι, νάννι του να κάμει νάννι, νάννι του, να κάμει νάννι, νάννι του

36 Μετρική συλλαβή και τόνος - Είδη μέτρων
Ίαμβος (τα-τά) Με…τού/ Μα…γιού/τις…μύ/ρω…διές/τα…κόκ/κι…νά/ κε…ρά/σια Για…δέ/στε…πώς/ χο…ρέ/υου…νέ/της…Κρή/της…τά /κο…ρά/σια (Μαντινάδα πεντοζάλη) Τροχαίος (τά-τα) Σε…γνω/ρί..ζω'α/πό..την/ κό..ψη/ τού..σπα/θιού..την/ τρό..με/ρή (Δ. Σολωμός) Ανάπαιστος (τα-τα-τά) Στων…Ψα…ρών../την…ο…λό/μαυ…ρη…ρά/χη Περ…πα…τώ/ντας…η…δό/ξα…μο…να/χη Δάκτυλος (τά-τα-τα) Ρί..ξτε…δυο/ φύλ…λα…κι/σσού.. σαν…ιε/ρό ..φυ…λα/κτό ( Κ. Παλαμάς) Αμφίβραχυς ή μεσοτονικός (τα-τά-τα) Τα…πρώ…τα/μου…χρό…νια/ τ’α…ξέ…χα/στα … τά ’…ζη/σα ... (Κ. Παλαμάς)

37 Λογοπαίγνιο Λεκτικά παιχνίδια του προφορικού λόγου κατά τα οποία, με τη χρησιμοποίηση φωνητικών ομοιοτήτων, αναγραμματισμών, αντιστροφής συλλαβών κτλ., μια λέξη ή μια φράση γίνεται διφορούμενη ή αλλάζει το νόημά της Σήκω Tάκη να φας που μπορεί να ερμηνευτεί και ως συκωτάκι να φας.

38 Ακροστιχίδα Στιχουργικό παιχνίδι, σειρά στίχων ή στροφών που τα αρχικά τους γράμματα (συλλαβές ή λέξεις) είναι τακτοποιημένα ή σε αλφαβητική σειρά ή έτσι που να σχηματίζουν λέξη ή φράση. Γ λυκό μικρό μου παιδί έ λα στην αγκαλιά μου λ ίγο. Ί σια στα μάτια κοίταξέ με. Ο νειρεύομαι!

39 Χαϊκού Λίμνη παλιά Φόρεσα πάλι Πηδά ο βάτραχος μέσα
Ιαπωνική ποιητική φόρμα. Παραδοσιακά αποτελείται από τρεις ομάδες των 5, 7, 5 συλλαβών, οι οποίες τοποθετούνται σε τρεις στίχους για έμφαση ή σε έναν, χωρισμένο με κενά. Λίμνη παλιά Πηδά ο βάτραχος μέσα Ο ήχος του νερού. Ματσούο Μπασό Φόρεσα πάλι τη φυλλωσιά του δέντρου κι εσύ βελάζεις. Γιώργος Σεφέρης

40 Οκτάστιχα Ποιήματα που αποτελούνται από οκτώ στίχους, με ελεύθερη ποσότητα συλλαβών. Η ομοιοκαταληξία γίνεται μεταξύ των στίχων με κάποια μαθηματική επαναλαμβανόμενη σχέση. Ο παπάς για το γάμο όλα ετοιμάζει κι είναι αναμμένα τα κεριά του γάμου ο Λάμπρος τρομαγμένος τηνε κράζει: "Σήκω, δυστυχισμένη, έλα κοντά μου". Εις τη φωνή του Λάμπρου ανατριχιάζει και παρευθύς σηκώνεται από χάμου και τραγουδάει και τραγουδώντας κλαίει" κι αυτός "Μην κλαις, μην τραγουδάς", της λέει. ( Σολωμός)

41 Διήγηση ευτράπελου και διασκεδαστικού επεισοδίου
Ανέκδοτο Διήγηση ευτράπελου και διασκεδαστικού επεισοδίου Η δασκάλα ερωτά την Κοκκινοσκουφίτσα: ─Πες μου, Κοκκινοσκουφίτσα μου, ποιος είναι προτιμότερος, ο κακός λύκος, η στριμμένη μάγισσα ή ο λαίμαργος γίγαντας; ─Ένας φαφούτης λύκος, που κληρονόμησε μια στριμμένη πάμπλουτη μάγισσα, που την ξέκανε ένας λαίμαργος γίγαντας που πέθανε από δυσπεψία, απάντησε η Κοκκινοσκουφίτσα. Από το βιβλίο «Δημιουργική Γραφή – Οδηγίες Πλεύσεως»

42 Παροιμίες Λαϊκή φράση η οποία επιγραμματικά εκφράζει μια αλήθεια για τη ζωή, μια γνώμη που πηγάζει από τη μακρόχρονη κοινή πείρα, συνήθ. με τρόπο αλληγορικό Άνθρωπος αγράμματος, ξύλο απελέκητο. Ακόμη δεν τον είδαμε, Γιάννη τόνε βαφτίσαμε Κάνε το καλό και ρίξ’ το στο γιαλό Κάλλιο αργά παρά ποτέ.

43 Αινίγματα Σύντομα τμήματα λόγου που αναφέρονται σε κτ. με ασαφείς όρους ή χαρακτηρισμούς και χρησιμοποιούνται, συνήθως ως παιχνίδι, για τον έλεγχο της νοημοσύνης των άλλων. Άψυχο ψυχή δεν έχει, και στον ουρανό πηγαίνει. (Ο καπνός) Χιλιοτρύπητο λαγήνι που σταλιά νερό δε χύνει. Τι είναι; (Το σφουγγάρι) Περνώ στεριές και θάλασσες, ρωτάω και απαντώ, κι όμως καθόλου δε μιλώ. (Η επιστολή)

44 Μαντινάδες / Τσιαττίσματα
Δημοτικά, δεκαπεντασύλλαβα, και συνήθως ομοιοκατάληκτα, δίστιχα που τραγουδιούνται κυρίως στην Kρήτη και στην Κύπρο Μισεύγεις, κλαίνε τα πουλιά, μαραίνονται τα δάση, άχι, τον έρμο τον καιρό, και πότε θα περάσει. Αγάπη οπού σκέφτεται εμπόδιο τη φτώχεια είναι σα λάσπη που πατεί κανείς τα πρωτοβρόχια. (Κρητικές μαντινάδες) Ένας που’ ν ξεροτζέφαλος, όσα του παραντζείλεις, αν του τα πεις το μπρόεμαν, ξηχάννει τα το δείλις. Αν έχεις πλούτη ώσπου ζεις σιέρεσαι τον τζαιρόν σου, μα' ν ωφελούσιν την ψυσήν μετά τον θάνατόν σου. Δημήτρης Ττάκκας

45 Στίχος, ημιστίχιο, στροφή
Ημιστίχιο: το καθένα από τα δύο τμήματα, στα οποία χωρίζεται ένας μετρικός στίχος Στίχος: Καθεμιά από τις σειρές ποιήματος, που αποτελείται από μέτρα και που συνήθως αποτελεί και μία ρυθμική ενότητα Στροφή: Ομάδα δύο ή περισσότερων στίχων με ρυθμική ενότητα, που αποτελεί βασική μονάδα των στιχουργικών συστημάτων Καλοκαίρι κι ἄνοιξη ὅταν ἦσαν τὰ λουλούδια, ὁ τρελλὸς ὁ τζίτζικας τὴν περνοῦσε μὲ τραγούδια. Τὰ λουλούδια πέρασαν, ἦρθαν χιόνια, ἦρθαν πάγοι, καὶ πεινᾶ ὁ τζίτζικας καὶ δὲν ξέρει τὶ νὰ φάγει. Αλέξανδρος Ραγκαβής, Ο τζίτζικας

46 Αφηγηματικές μορφές Διήγημα Νουβέλα Μυθιστόρημα
είδος πεζογραφήματος, αφήγηση που είναι συντομότερη από το μυθιστόρημα, με λίγα συνήθως πρόσωπα και με υπόθεση φανταστική ή πραγματική Διήγημα λογοτεχνική σύνθεση σε πεζό λόγο, που είναι μικρότερη σε έκταση και απλούστερη σε πλοκή από το μυθιστόρημα, μεγαλύτερη όμως και πιο σύνθετη από το διήγημα Νουβέλα μακροσκελής φανταστική διήγηση που αναφέρεται σε ορισμένα πρόσωπα και σε ορισμένη σειρά γεγονότων τα οποία σχετίζονται με αυτά και διαδραματίζονται σε ορισμένο χώρο και χρόνο Μυθιστόρημα

47 Δημοτικά τραγούδια Ποιητικά κείμενα των οποίων ο αρχικός δημιουργός παραμένει άγνωστος και ανώνυμος και αποδίδονται στη λαϊκή ποιητική δημιουργία. Μάνα με τους εννιά σου γιους και με τη μια σου κόρη, την κόρη τη μονάκριβη την πολυαγαπημένη, την είχες δώδεκα χρονώ κι ήλιος δε σου την είδε! Στα σκοτεινά την έλουζε, στ' άφεγγα τη χτενίζει, στ' άστρι και τον αυγερινό έπλεκε τα μαλλιά της. Προξενητάδες ήρθανε από τη Βαβυλώνα, να πάρουνε την Αρετή πολύ μακριά στα ξένα. Οι οχτώ αδερφοί δε θέλουνε κι ο Κωσταντίνος θέλει. «Μάνα μου, κι ας τη δώσομε την Αρετή στα ξένα, στα ξένα κει που περπατώ, στα ξένα που πηγαίνω, αν πάμ' εμείς στην ξενιτιά, ξένοι να μην περνούμε. Του νεκρού αδελφού

48 Λίμερικ Πεντάστιχο σατιρικό ποίημα Είτανε μια κοπέλα στο Πεκίνο
Δομή 1ος στίχος: Παρουσίαση πρωταγωνιστή 2ος στίχος: Βασική ιδιότητα ή παραξενιά του πρωταγωνιστή 3ος & 4ος στίχος: Ενέργειες πρωταγωνιστή και αντιδράσεις περιβάλλοντος 5ος στίχος: Παραλλαγή του 1ου στίχου – Κλείσιμο της ιστορίας με ένα επίθετο κατάλληλο νοηματικά και ταυτόχρονα εντυπωσιακό και ευρηματικό Είτανε μια κοπέλα στο Πεκίνο Που ΄λεγε πάντα: «Δος μου κι απ’ εκείνο» Και σαν της τα δώσαν όλα Έσκασε σαν πασαβιόλα Και την κλάψανε πολύ στο Πεκίνο. Γιώργος Σεφέρης, «Ποιήματα με ζωγραφιές σε μικρά παιδιά»


Κατέβασμα ppt "Λογοτεχνία: Φιλοσοφία και Διδακτική"

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Διαφημίσεις Google