Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Θεωρίες Συμπεριφορών και Υγεία ΨΥΧ-258 ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/manola/

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Παρουσίαση με θέμα: "Θεωρίες Συμπεριφορών και Υγεία ΨΥΧ-258 ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/manola/"— Μεταγράφημα παρουσίασης:

1 Θεωρίες Συμπεριφορών και Υγεία ΨΥΧ-258 ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/manola/

2 Μοντέλα Έλλογης Δράσης Reasoned Action Models (TRA, Fishbein & Ajzen, 1975; Ajzen & Fishbein, 1980) TPB, Ajzen, 1988, 1991)

3 Εισαγωγικά Μοντέλα Έλλογης Δράσης (Reasoned Action Models) Deliberative processing models Η διαμόρφωση των στάσεων είναι αποτέλεσμα της προσεκτικής αξιολόγησης των διαθέσιμων πληροφοριών

4 1. Πρόθεση (intention) Κεντρική έννοια του μοντέλου Κίνητρο, οδηγία προς εαυτό Συνειδητό πλάνο δράσης Η εγγύτερη προβλεπτική μεταβλητή της συμπεριφοράς

5 2. Στάση (attitude) Μαθημένη προδιάθεση θετικής ή αρνητικής αντίδρασης/αξιολόγησης απέναντι σε ένα αντικείμενο ή συμπεριφορά Εξαρτάται από: 1. Aποτελέσματα συμπεριφοράς (πόσο πιθανά είναι) 2. Αξιολόγηση πιθανών αποτελεσμάτων (θετικά- αρνητικά)

6 3. Υποκειμενική νόρμα (subjective norm) Οι πεποιθήσεις του ατόμου σχετικά με τις αντιλήψεις των ‘σημαντικών άλλων’ αναφορικά με την εκτέλεση ή μή της εν λόγω συμπεριφοράς Εξαρτάται από: 1. Την αντίληψη του ατόμου αναφορικά με το αν σημαντικά πρόσωπα εγκρίνουν ή όχι τη συμπεριφορά 2. Το κίνητρο του ατόμου να συμμορφωθεί στις πεποιθήσεις των άλλων

7 Σχήμα 1. Theory of Reasoned Action (TRA) ( Fishbein & Ajzen, 1975; Ajzen & Fishbein, 1980) Πεποιθήσεις αποτελέσματος X Αξιολόγ. Αποτελέσματος Υποκειμενική νόρμα Στάση προς τη συμπεριφορά Συμπεριφορά Πρόθεση Πεποιθήσεις νόρμας X Κίνητρο συμμόρφωσης Εξωτερικές μεταβλητές

8 4. Συμπεριφορικός έλεγχος (behavioural control) Περιορισμοί στη δυνατότητα δράσης (ευκολία ή δυσκολία πραγματοποίησης συμπεριφοράς) Πραγματικός συμπεριφορικός έλεγχος (actual behavioural control) Αντιλαμβανόμενος συμπεριφορικός έλεγχος (perceived behavioural control) Εξαρτάται από: 1. Παρουσία παράγοντων διευκόλυνσης ή παρεμπόδισης (πιθανή-μή πιθανή) 2. Δύναμη του κάθε παράγοντα να διευκολύνει ή να παρεμποδίσει τη συμπεριφορά

9 5. Συμπεριφορά Η πραγματοποίηση της συμπεριφοράς εξαρτάται από την ύπαρξη - θετικών προθέσεων και - υψηλού επιπέδου ελέγχου (υποκειμενικού και αντικειμενικού) Ο τύπος της συμπεριφοράς, και ο υπό μελέτη πληθυσμός επηρεάζουν την προβλεπτική ικανότητα αυτών των μεταβλητών

10 Δομή Μοντέλου Σχήμα 2. Theory of Planned Behaviour Outcome beliefs X Outcome evaluation Perceived behavioural control Subjective norm Attitude towards the behaviour Behaviour Intention Actual behavioural control Normative beliefs X Motivation to comply Perceived likelihood of occurrence X Perceived power to control External variables

11 Δομή Μοντέλου Σχήμα 3: Θεωρία Προσχεδιασμένης Συμπεριφοράς Πεποιθήσεις αποτελέσματος X Αξιολόγ. Αποτελέσματος Αντιλαμβανόμενος έλεγχος συμπεριφοράς Υποκειμενική νόρμα Στάση προς τη συμπεριφορά Συμπεριφορά Πρόθεση Πραγματικός έλεγχος συμπεριφοράς Πεποιθήσεις νόρμας X Κίνητρο συμμόρφωσης Αντιλαμβανόμενη πιθανότητα συμβάντος X Αντιλαμβανόμενη ισχύς ελέγχου Εξωτερικές μεταβλητές

12 Αρχή συμβατότητας (principle of compatibility) Η στάση και η συμπεριφορά θα πρέπει να παρουσιάζουν συμβατότητα ως προς 4 στοιχεία: A) αντικείμενο ή στόχος (object or target) B) δράση (action) Γ) πλαίσιο (χώρος) (context) Δ) περίσταση (time or occasion) [TACT principle] Πχ ‘θα βουρτσίζω τα δόντια μου το βράδυ πριν πάω για ύπνο’ Η σχέση μεταξύ των μεταβλητών του μοντέλου και της συμπεριφοράς γίνεται ασθενέστερη όταν η αρχή αυτή δεν τηρείται

13 Ερευνητική εφαρμογή Η θεωρία είναι κατάλληλη για εφαρμογή σε συμπεριφορές όπου είναι σημαντική η διερεύνηση γνωστικών παραγόντων, πχ στάσεων, πεποιθήσεων, αξιών, κλπ Έχει εφαρμοστεί για την διερεύνηση πλήθους συμπεριφορών υγείας, πχ κάπνισμα, κατανάλωση αλκοόλ, εφαρμογή σφαλών σεξουαλικών πρακτικών, φυσική άσκηση, ασφαλείς οδικές συμπεριφορές, προληπτικός έλεγχος κλπ, με ικανοποιητικά αποτελέσματα Είναι κατάλληλη και για το σχεδιασμό παρεμβάσεων (πχ αξιολόγηση βαρύτητας προβλεπτικών μεταβλητών προκειμένου να αποτελέσουν το στόχο της παρέμβασης, παρέμβαση στις μεταβλητές αυτές κλπ)

14 Εφαρμογή σε πλαίσιο προαγωγής υγείας Η εφαρμογή της θεωρίας στην προαγωγή υγείας αποτελεί ένα εργαλείο για τη διερεύνηση σε βάθος και την ταυτοποίηση των συγκεκριμένων/επιμέρους αιτίων της συμπεριφοράς Απαιτεί Χρόνο Γνώσεις (πχ μέτρηση γνωστικών μεταβλητών, στατιστική ανάλυση δεδομένων, κλπ)

15 Εφαρμογή σε πλαίσιο προαγωγής υγείας (δείτε: TRA models.doc. Δείγμα ερωτηματολογίου και οδηγίες κατασκευής παρέμβασης μπορούν να βρεθούν στο site της TPB: Προτεινόμενα βήματα: 1. Διεξαγωγή πιλοτικής μελέτης. Συνεντεύξεις με αντιπροσωπευτικά μέλη του πληθυσμού (15-20 άτομα). Στόχοι: Α) ταυτοποίηση των αποτελεσμάτων της συμπεριφοράς (θετικών ή αρνητικών) που είναι σημαντικά για τον εν λόγω πληθυσμό, β) ταυτοποίηση των ατόμων ή ομάδων που ασκούν επίδραση (υπέρ ή κατά) αναφορικά με τη συγκεκριμένη συμπεριφορά, καθώς και γ) αναγνώριση των σημαντικών δυσκολιών και εμποδίων στην πραγματοποίηση της συμπεριφοράς

16 προτεινόμενα βήματα (συν.) 2. Κατασκευή ερωτηματολογίου με βάση τα αποτελέσματα της πιλοτικής μελέτης, με σκοπό τη μέτρηση των παραγόντων επίδρασης στην διαμόρφωση των προθέσεων και της συμπεριφοράς που προέκυψαν ως σημαντικοί για τον υπό μελέτη πληθυσμό και τη στοχευόμενη συμπεριφορά. Στάση: σύνολο(πεποιθήσεις αποτελεσμάτων Χ αξιολόγηση αποτελεσμάτων). Υποκειμενική νόρμα: Σύνολο(πεποιθήσεις νόρμας Χ κίνητρο συμμόρφωσης). Συμπεριφορικός έλεγχος: Σύνολο(πιθανά εμπόδια Χ ισχύς επίδρασης). 3. Χορήγηση ερωτηματολογίου σε δείγμα του στοχευόμενου πληθυσμού. Στατιστική ανάλυση δεδομένων. Διερεύνηση επίδρασης των μεταβλητών με τη μεγαλύτερη επίδραση στη διαμόρφωση των προθέσεων και της συμπεριφοράς. Ταυτοποίηση πεποιθήσεων με τη μεγαλύτερη συσχέτιση με την πρόθεση και τη συμπεριφορά. Οι πεποιθήσεις αυτές θα αποτελέσουν το στόχο παρεμβάσεων με σκοπό την αλλαγή των προθέσεων και της συμπεριφοράς για τον υπό μελέτη πληθυσμό.

17 Παράδειγμα: Επιλογή τροφών (food choice) Δεδομένα από ευρύτερη ερευνητική μελέτη των Conner et al. (2002) ‘στάσεις σε σχέση με την υγιεινή διατροφή για διάστημα 6 ετών’ Ορισμός συμπεριφοράς: Υγιεινή διατροφή (ορισμένη ως δίαιτα χαμηλή σε λιπαρά και υψηλή σε φρούτα, λαχανικά και φυτικές ίνες) Στόχος: μελέτη των παραγόντων που προβλέπουν την μακροπρόθεσμη επιλογή της υγιεινής διατροφή

18 Συμμετέχοντες και διαδικασία Μελέτη ερωτηματολογίου Επιλογή συμμετεχόντων από ιατρεία γενικών ιατρών (general practitioners) στο Η.Β. Στάδιο 1 Ν= 248 άτομα 59 άνδρες, 189 γυναίκες, m age = 47.4 έτη Στάδιο 2 (6 χρόνια μετά) Ν= 144 Η ανάλυση έδειξε ότι δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές στις μεταβλητές του μοντέλου μεταξύ αυτών που συμμετείχαν ή όχι στο δεύτερο στάδιο [F(7, 240)= 1.21, ns]

19 Εργαλεία μέτρησης Intention to eat a healthy diet [5-item, 7-point scale, alpha=.95, scoring -3 to +3 (definitely do not-definitely do]. ‘I intend to eat a healthy diet in the future’ Attitude (mean of six semantic differential scales, scores ranging from -3 to +3, alpha=.83, test-retest r=.51, p<.01) ‘my eating a healthy diet would be/is: (bad-good, harmful- beneficial, unpleasant-pleasant, unenjoyable-enjoyable, foolish-wise, unnecessary-necessary)’

20 Εργαλεία μέτρησης Subjective Norm [single item, scored -3(unlikely) to +3 (likely)] ‘people who are important to me think I should eat a healthy diet’ Perceived Behavioural Control [6-item, 7-point unipolar items, scoring from +1 to +7, alpha,.74, test-retest r=.53, p<.01] ‘for me to eat a healthy diet in the future is…’ (difficult-easy) ‘I am confident that if I ate a healthy diet I could keep to it’ (strongly disagree-strongly agree)

21 Εργαλεία μέτρησης Behavioural beliefs (derived from pilot interviews): (7-item, 7point scale, scored -3 (unlikely ) to +3 (likely) ‘eating a healthy diet would…help me loose weight/help me live longer/make me feel good about myself/take time/be expensive’ The outcomes identified in the behavioural belief questions were also evaluated [scoring from -3 (bad) to +3 (good)]. ‘being physically fitter would be…’. Each behavioural belief was multiplied by the corresponding outcome evaluation and these products summed

22 Εργαλεία μέτρησης Normative beliefs (pilot interviews): Assessed in relation to 4 referents (friends, health experts, family, workmates). Scoring -3 (unlikely) to +3 (likely) ‘my friends think I should eat a healthier diet motivation to comply question corresponding to normative belief question [scoring -3 (strongly disagree) to +3 (strongly agree)] ‘with regard to eating, I want to do what friends think I should do’ Each normative belief was multiplied by the corresponding outcome evaluation and these products summed

23 Εργαλεία μέτρησης Control Beliefs (pilot interviews): [11-items, scoring ranged for 1(never) to 7(frequently)] ‘lack of support from people with whom I share food’ ‘seeing others eating unhealthy foods’ ‘the poor taste of a healthier diet’ ‘being in a hurry at meal times’. Power items corresponding to each control belief question ‘lack of support from whom I share food makes my eating a healthier diet… -3(unlikely) to +3(likely) Each control belief item was multiplied with corresponding power item, and these products were summed Behaviour: (time 2 point) 33-item Food Frequency Questionnaire (FFQ)

24 Συμβουλευτικές εφαρμογές Αξιολόγηση του εάν οικογένεια και φίλοι επικροτούν τη νέα συμπεριφορά Έμφαση στην πιθανή κοινωνική πίεση για την πραγματοποίηση της νέας συμπεριφοράς Παροχή παραδειγμάτων ατόμων με παρόμοια χαρακτηριστικά που πραγματοποιούν τη συμπεριφορά Χρήση συγκεκριμένων παραδειγμάτων συμπεριφοράς για την αξιολόγηση των προθέσεων Συζήτηση πιθανών εμποδίων στην πραγματοποίηση της συμπεριφοράς και αναζήτηση στρατηγικών αντιμετώπισης τους

25 Χρήσιμες πηγές Recapp (Resourse Centre for Adolescent Pregnancy Prevention, USA) Το επίσημο site της TPB από τον Icek Ajzen Elder, J., P., Ayala, G., X., Harris, S., (1999). Theories and intervention approaches to health-behavior change in primary care. American Journal of Preventive Medicine, 17, 4,

26 Άσκηση ημέρας Σας ενδιαφέρει να μελετήσετε την επιλογή της μακροπρόθεσμης συστηματικής φυσικής άσκησης. Ορισμός συμπεριφοράς: έντονη φυσική άσκηση διάρκειας τουλάχιστον 30 λεπτών, τρεις φορές την εβδομάδα, για διάστημα έξι μηνών, στο γυμναστήριο


Κατέβασμα ppt "Θεωρίες Συμπεριφορών και Υγεία ΨΥΧ-258 ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/manola/"

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Διαφημίσεις Google