Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Το δίκαιο και οι διακρίσεις του IUS • Για τους Ρωμαίους έχει ευρύτερη έννοια από το « Δίκαιο » • A ντικειμενική έννοια : • Το σύνολο των κανόνων που μία.

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Παρουσίαση με θέμα: "Το δίκαιο και οι διακρίσεις του IUS • Για τους Ρωμαίους έχει ευρύτερη έννοια από το « Δίκαιο » • A ντικειμενική έννοια : • Το σύνολο των κανόνων που μία."— Μεταγράφημα παρουσίασης:

1 Το δίκαιο και οι διακρίσεις του IUS • Για τους Ρωμαίους έχει ευρύτερη έννοια από το « Δίκαιο » • A ντικειμενική έννοια : • Το σύνολο των κανόνων που μία ανθρώπινη κοινωνία έχει θέσει για να ρυθμίζουν τις σχέσεις ανάμεσα στα μέλη της. • Υποκειμενική έννοια : • Το « δικαίωμα ». Εξουσία που απονέμεται από το δίκαιο για την ικανοποίηση έννομου συμφέροντος.

2 Άλλες έννοιες του ius • Τον τόπο όπου ο Πραίτορας ασκεί δικαιοδοτικά καθήκοντα • Τη μετακλασική περίοδο : το δίκαιο που απορρέει από τα έργα των ρωμαίων νομικών της κλασικής περιόδου, σε αντίθεση με τις αυτοκρατορικές διατάξεις

3 Mos ( ήθη ) Mos ( ήθη )  Το σύνολο των κοινωνικών κανόνων συμπεριφοράς που απευθύνονται στη συνείδηση του ανθρώπου και δεν συνεπάγονται άμεσο εξωτερικό καταναγκασμό  Το ήθος επηρεάζει το δίκαιο  Ουλπιανός : «Ius praecepta sunt haec: honeste vivere, alterum non laedere, suum cuique tribuere» (D )

4 Mores maiorum • « Πάτρια ήθη » : πατρογονικές αντιλήψεις και συνήθειες • σημαντική επίδραση στην εξέλιξη του ρωμαϊκού δικαίου. • Έχουν θρησκευτική χροιά • Η παράβασή τους = προσβολή του θείου. • Επί Δημοκρατίας, υπόκειται στον έλεγχο των Κηνσόρων (Cura morum) • Χρηστά ήθη : άμεσο αντικείμενο δικαίου ( συμπεριφορά «contra bonos mores»).

5 Fas ( όσιο )  Διακρίνεται από το δίκαιο  Αρχαϊκή έννοια  Συμπεριφορά επιτρεπόμενη από το θείο.  Ημέρες nefasti = αποφράδες, ο Πραίτορας δεν μπορεί να απαγγείλει τις τελετουργικές λέξεις do, dico, addico.

6 Ρωμαϊκό Δίκαιο ( διακρίσεις Εισηγήσεων Γαίου )  Γραπτό (ius scriptum) ◦ Leges (N όμοι ) ◦ Plebis cita ( ψηφίσματα συνέλευσης Πληβείων ) ◦ Constitutiones Principum (A υτοκρατορικές διατάξεις ) ◦ Edicta ( ήδικτα αρχόντων με Ius edicendi) ◦ Responsa prudentium ( γνωμοδοτήσεις νομομαθών με Ι us respondendi)  Άγραφο (ius non scriptum) ◦ Αρχαϊκή περίοδο ◦ Δωδεκάδελτος = καταγραφή εθιμικού δικαίου ◦ Κλασική περίοδο = μικρή σημασία ◦ Μετακλασική = το έθιμο γίνεται πηγή δικαίου ισοδύναμη με το νόμο ( Εισηγήσεις Ιουστινιανού )

7 Έθιμο (consuetudo)  K ανόνας δικαίου που δημιουργείται από το λαό χάρη σε μακροχρόνια και ομοιόμορφη πρακτική με συνείδηση πως ό, τι γίνεται, αποτελεί δίκαιο.  Mores maiorum: δεν ταυτίζονται με τα έθιμα

8 Ρωμαϊκό Δίκαιο  Δημόσιο (ius publicum) ◦ Αφορά το ρωμαϊκό λαό ως σύνολο και την περιουσία του ως συνόλου ◦ Συγχέεται με την έννοια του « αναγκαστικού δικαίου » (ius cogens), δεν μπορεί να αλλάξει με ιδιωτική συμφωνία.  Ιδιωτικό (ius privatum) ◦ Αφορά τα άτομα, την περιουσία τους και τις σχέσεις μεταξύ τους.

9 Διάκριση  Ius commune = κοινό δίκαιο  Αφορά όλους τους Ρωμαίους πολίτες, χωρίς διάκριση  Ius singulare = εξαιρετικό δίκαιο  Αφορά ειδικές περιπτώσεις ( στρατιωτικούς, ανήβους )  Προνόμιο (privilegium)

10 Ius civile – Ius gentium  Ius civile ◦ To δίκαιο κάθε πολιτείας ◦ Για τους Ρωμαίους, το ρωμαϊκό ◦ Αρχή προσωπικότητας του δικαίου  Ius gentium ◦ Δίκαιο των εθνών ◦ Κοινό για όλους τους λαούς ◦ Εφαρμόζεται σε Ρωμαίους και ξένους (peregrini), στις μεταξύ τους σχέσεις ◦ Ή μεταξύ ξένων διαφορετικής πολιτείας ◦ Δεν είναι « διεθνές » δίκαιο, αλλά ρωμαϊκό.

11 Ι us civile & ius praetorium - honorarium  Ius civile ◦ Δωδεκάδελτος ◦ Ερμηνεία της ◦ Νόμοι (Leges) ◦ Plebis cita ◦ Senatus consulta ( Δόγματα Συγκλήτου )  Ius praetorium – honorarium ◦ Πραιτορικό ◦ Εισάγεται με ήδικτα των Πραιτόρων ή άλλων αρχόντων

12 Ρόλος Πραίτορα  Εκδίδει το Ήδικτο  Βοηθά, συμπληρώνει, διορθώνει το ius civile “ Adiuvandi vel supplendi vel corrigendi iuris civilis gratia” ◦ Παπινιανός, D

13 Ius naturale ( φυσικό δίκαιο )  Το δίκαιο που όλοι οι άνθρωποι αναγνωρίζουν ( π. χ., οι άνθρωποι από τη φύση τους είναι ελεύθεροι ).  Διακρίνεται από το ius gentium ( = το δίκαιο που πραγματικά εφαρμόζεται απ ’ όλους τους ανθρώπους ) ( π. χ., ο θεσμός της δουλείας είναι διαδεδομένος )  Τα όρια δεν είναι καθαρά  « Το δίκαιο που η φύση διδάσκει σε όλα τα ζώα », D., , Ulpianus  O ι Ρωμαίοι δεν συνάγουν από την έννοια του φυσικού δικαίου πρακτικές συνέπειες.

14 Ερμηνεία του δικαίου (interpretatio)  Διανοητική διαδικασία με την οποία επιδιώκεται να ανευρεθεί η αληθινή και πλήρης έννοια του κανόνα δικαίου.  Αφορά το γραπτό δίκαιο  Έργο των Ποντιφήκων αρχικά ( γραμματική ερμηνεία ).  Μετά, δικαιοδοτούντες άρχοντες & νομομομαθείς ( λογική ερμηνεία, επιρροή ελληνικής φιλοσοφίας & ρητορικής ).  Βάσεις « διασταλτικής » και « συσταλτικής » ερμηνείας, αν ο νομοθέτης εκφράστηκε ευρύτερα ή στενότερα απ ’ όσο ήθελε.

15 Αφηρημένες νομικές έννοιες  Επιείκεια  Καλή πίστη  Ανθρωπισμού  Συμφέροντος  Αναλογία ( περιορισμένη χρήση )  Ερμηνευτικοί κανόνες ( π. χ., σε περίπτωση αμφιβολίας, η πιο ήπια ερμηνεία ).  Ιουστινιανός : απαγορεύει την ερμηνεία της νομοθεσίας, επιφυλάσσοντας το δικαίωμα μόνο στον αυτοκράτορα (« αυθεντική » ερμηνεία ).

16 Διαίρεση ιστορίας Ρωμαϊκού Πολιτεύματος 1. Βασιλεία ◦ Απαρχές της Ρώμης έως 509 π. Χ. 2. Δημοκρατία (Respublica) A ΄ φάση ( πρώιμη ): ◦ π. Χ. ( λήξη β ’ Καρχηδονικού πολέμου ) Β ’ φάση ( ύστερη ) 202 π. Χ. – 31 π. Χ. ( ναυμαχία Άκτιο ) ή 27 π. Χ. αναμόρφωση πολιτεύματος από Αύγουστο

17 Αυτοκρατορία  Α ’ φάση, Ηγεμονία (Principatus) ◦ 31 ή 27 π. Χ. έως Διοκλητιανό (284 μ. Χ.)  Β ’ φάση, Δεσποτεία (Dominatus) ◦ Διοκλητιανός (284 π. Χ.) ◦ Έως 476 μ. Χ. για Δυτικό Ρωμαϊκό κράτος ( κατάλυση από Οδόακρο ) ◦ Έως 565 μ. Χ. για Ανατολικό Ρωμαϊκό κράτος ( θάνατος Ιουστινιανού )

18 Περίοδοι Ρωμαϊκού Δικαίου 1. Αρχαϊκή  ( απαρχές Ρώμης έως β ’ Καρχηδονιακό πόλεμο, Βασιλεία – α ’ φάση Δημοκρατίας ).  Αγροτικός χαρακτήρας οικονομίας  Προχρηματική οικονομία  Ατομική ιδιοκτησία – καλλιέργειες  Pater familias: ασκεί πατρική εξουσία σε όλα τα μέλη της οικογένειάς του

19 Δίκαιο αρχαϊκής περιόδου  Δωδεκάδελτος ( π. Χ.)  Ορισμένοι νόμοι (Lex Aquilia, 286 π. Χ.)  Τυπικότητα δικαίου : καμία πράξη που αποβλέπει στην παραγωγή έννομων συνεπειών δεν τις παράγει, αν δεν τηρηθεί με ακρίβεια ο τύπος του δικαίου. Αν ο τύπος τηρηθεί, οι συνέπειες επέρχονται και παρά τη βούληση. ◦ Οι τύποι όμως, είναι σχετικά απλοί και λίγοι  Αυστηρότητα : οι κανόνες εφαρμόζονται απαρέκκλιτα, ακόμα και αν καταλήγουν σε αποτελέσματα αντίθετα με το κοινό περί δικαίου αίσθημα.

20 2. Προκλασική περίοδος  Από β ’ Καρχηδονιακό πόλεμο, έως πρώτα χρόνια Ηγεμονίας ( β ’ φάση Δημοκρατίας )  Θεαματική ανάπτυξη οικονομικής ζωής  Μεγάλη επέκταση της Ρώμης  Μεταβολές στη ρωμαϊκή κοινωνία  Άνοδος τάξης κεφαλαιοκρατών  Εισροή Δούλων, latifundia  Εξαθλίωση πληβείων  Αύξηση κυκλοφορίας νομίσματος, εμπορίου.

21 Δίκαιο προκλασικής περιόδου  Εισαγωγή θεσμών ελληνικής καταγωγής, π. χ. Νόμος Ροδίων Ναυτικός (Lex Rhodia)  Επιρροή ελληνικής ρητορικής – φιλοσοφίας  Πρώτοι αξιόλογοι ρωμαίοι νομικοί ( Προκλασικοί )  Σημαντική επιρροή Πραιτόρων & Ηδίκτου ( αρχές επιείκειας & καλής πίστης )

22 Κλασική περίοδος  Αρχές Ηγεμονίας έως τα μέσα του 3 ου μ. Χ. αιώνα (235 μ. Χ., θάνατος Αλεξάνδρου Σευήρου )  Μεγαλύτερη πολιτική ακμή της Ρώμης  Pax romana: ασφάλεια εντός των συνόρων, ανάπτυξη εμπορίου  Έλλειψη ισορροπίας στο εμπορικό ισοζύγιο μεταξύ Ιταλίας και Ανατολής : η πρώτη καταναλωτής, η δεύτερη προμηθευτής.  Διεύρυνση ιδιότητας Ρωμαίου Πολίτη : 212 μ. Χ., Καρακάλλας, Constitutio Antoninana

23 Πηγές Δικαίου Κλασικής Περιόδου  Συγκλητικά Δόγματα  Ο rationes principis ( τα μηνύματα των αυτοκρατόρων προς τη Σύγκλητο )  Αυτοκρατορικές διατάξεις ◦ Ε dicta ( γενικοί νόμοι ) ◦ Mandata ( οδηγίες προς αξιωματούχους ) ◦ Decreta ( δικαστικές αποφάσεις ◦ Rescripta ( απαντήσεις σε νομικά ερωτήματα )

24 Ius Respondendi  Δικαίωμα γνωμοδοτήσεων εξ ονόματος του αυτοκράτορα  Απονέμεται από τον Αύγουστο σε εξέχοντες νομικούς  Σχολές Προκουλιανών – Σαβινιανών  Κλασικοί νομικοί  Έργο ερμηνείας δικαίου – διδακτικό - συγγραφικό  Η επιρροή των Πραιτόρων συνεχίζεται, αλλά λήγει με την κωδικοποίηση του Ηδίκτου από τον νομικό Σάλβιο Ιουλιανό (130 μ. Χ.) επί Αδριανού.

25 Η επιρροή των Πραιτόρων συνεχίζεται, αλλά λήγει με την κωδικοποίηση του Ηδίκτου από τον νομικό Σάλβιο Ιουλιανό (130 μ. Χ.) επί Αδριανού.

26 Νομικές έννοιες  Επιείκια (aequitas) ◦ Aequus = ίσος ◦ Χαρακτηρίζει αυτό που είναι « δίκαιο » ◦ Εισάγεται με επιρροή της ελληνικής ρητορικής ◦ Με βάση αυτή παρεμβαίνει ο Πραίτορας διορθώνοντας το δίκαιο ◦ Κέλσος : Ius est ars boni et aequi (D pr.) Η αυστηρότητα και τυπικότητα απαλύνεται χάρις στη δραστηριότητα του Πραίτορα, με την εισαγωγή ορισμένων νομικών εννοιών

27 K αλή Πίστη (bona fides)  Ρωμαϊκή έννοια με θρησκευτικό χαρακτήρα, συνάπτεται με το fas.  A ντικειμενική : η έντιμη συμπεριφορά που πρέπει να τηρούν οι συναλλασσόμενοι στις συναλλαγές τους  Υποκειμενική : πεποίθηση προσώπου ότι, ενεργώντας κατά ορισμένο τρόπο, ενεργεί σύμφωνα με το δίκαιο.

28 Utilitas  Utilitas publica / communis ( κοινό συμφέρον )  Ο σκοπός που επιδιώκει το δίκαιο για το γενικό καλό.  Η παρέμβαση του Πραίτορα γίνεται «proptem utilitatem publicam»

29 Humanitas  Φιλανθρωπία  Καταξίωση του ανθρώπινου όντος καθαυτό, άσχετα με φύλο, κοινονική ή οικονομική θέση  Επιρροή στωικής φιλοσοφίας  Σημασία στην αντίληψη κλασικών ρωμαίων νομικών για το γάμο  Επί Χριστιανών αυτοκρατόρων αποκτά μεγάλη σημασία : οι διατάξεις αναφέρονται στην « φιλανθρωπία » του αυτοκράτορα που εκδίδει τη διάταξη (humanitas nostra)

30 M ετακλασική περίοδος  Θάνατος Αλέξανδρο Σευήρου – αναρχία  Διοκλητιανός : αναδιάρθρωση του κράτους σε απολυταρχικές βάσεις  Μ. Κωνσταντίνος : επιρροή του Χριστιανισμού  Παρεμβατισμός στην οικονομία

31 Διοκλητιανός  Ήδικτο περί Τιμών (301 μ. Χ.)  Αναμόρφωση φορολογίας  Κοινωνικές & νομικές διακρίσεις : ◦ Honestiores (potentiores) ◦ Humiliores ◦ Μεγάλες ιδιοκτησίες – coloni ◦ Corpora: συντεχνιακή οργάνωση επαγγελμάτων

32 Μετακλασικό δίκαιο  Περίοδος παρακμής  Επί Χριστιανισμού, η Θεολογία αποσπά τα σημαντικότερα πνεύματα  Απονομή ιδιότητας ρωμαίου πολίτη σε όλους : διείσδυση ξένων στοιχείων στο ρ. δ.  « Εχυδαϊσμός » του δικαίου στο δυτικό τμήμα της αυτοκρατορίας

33 Πηγές δικαίου  Αυτοκρατορικές διατάξεις  Ιδιωτικές συλλογές ◦ Codex Hermogenianus ◦ Codex Gregorianus  Επίσημες ◦ Codex Theodosianus, 438/39 μ. Χ.  Leges / Ius ( έργα νομικώ )  Αναφορικός Νόμος (426 μ. Χ.)  Εθιμο : καθίσταται πηγή δικαίου

34 Νομική επιστήμη  Νομικές Σχολές : Βυρηττός ( προ 239 μ. Χ.), Ρώμη, Κωνσταντινούπολη  Τάση γενικεύσεων – αφηρημένων εννοιών αντί περιπτωσιολογίας  Θεωρία βούλησης (voluntas) ◦ A ναζητείται η αληθινή βούληση των δικαιοπρακτούντων, χωρίς προσκόλληση στη δήλωσή τους.  Επιρροή Χριστιανισμού ( οικογενειακό δίκαιο )  Ιουστινιάνεια Κωδικοποίηση : ◦ Παίζουν ρόλο νομομαθείς των Νομικών Σχολών ◦ Δεν αποδίδει πάντα ζων δίκαιο της εποχής του ◦ Αρχαϊζουσα τάση


Κατέβασμα ppt "Το δίκαιο και οι διακρίσεις του IUS • Για τους Ρωμαίους έχει ευρύτερη έννοια από το « Δίκαιο » • A ντικειμενική έννοια : • Το σύνολο των κανόνων που μία."

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Διαφημίσεις Google