Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Η προφορά της ελληνικής γλώσσας: η εξέλιξή της από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Σπύρος Αρμοστής Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου Γλωσσολογική Εταιρεία Κύπρου.

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Παρουσίαση με θέμα: "Η προφορά της ελληνικής γλώσσας: η εξέλιξή της από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Σπύρος Αρμοστής Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου Γλωσσολογική Εταιρεία Κύπρου."— Μεταγράφημα παρουσίασης:

1

2 Η προφορά της ελληνικής γλώσσας: η εξέλιξή της από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Σπύρος Αρμοστής Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου Γλωσσολογική Εταιρεία Κύπρου

3 Διαφέρει η αρχαία από τη νέα ελληνική;  Αρχαία ελληνική  ποιας εποχής;  ποιας περιοχής; (αρχαίες διάλεκτοι)  Νέα ελληνική  κοινή νέα ελληνική  υπόλοιπες νεοελληνικές ποικιλίες  Συνήθης σύγκριση:  κλασική αττική διάλεκτος ~ κοινή νεοελληνική 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 1

4 κλασική αττική διάλεκτος και κοινή νεοελληνική  Σε άλλα επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης είναι εύκολο να εντοπιστεί η διαφοροποίηση:  Μορφολογία:  ΑΕ «γράφουσιν»  ΚΝΕ «γράφουν»  Σύνταξη:  ΑΕ «Ἡμεῖς δοκοῦμεν τὸν Σωκράτη σοφὸν εἶναι»  ΚΝΕ «Εμείς νομίζουμε ότι ο Σωκράτης είναι σοφός» 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 2

5 κλασική αττική διάλεκτος και κοινή νεοελληνική  Σε άλλα επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης είναι εύκολο να εντοπιστεί η διαφοροποίηση:  Λεξιλόγιο:  ΑΕ «ὑμεῖς» (“εσείς”)  ΚΝΕ «αεροπλάνο»  Ψευδόφιλα:  ΑΕ «Ἐσθιόντων δὲ αὐτῶν λαβὼν ὁ Ἰησοῦς τὸν ἄρτον καὶ εὐλογήσας ἔκλασε καὶ ἐδίδου τοῖς μαθηταῖς» (Ματθ. κϛʹ: 26) 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 3

6 κλασική αττική διάλεκτος και κοινή νεοελληνική  Στη φωνητική/φωνολογία δεν υπάρχουν διαφοροποιήσεις;  Συνήθως δεν τις εντοπίζουμε εύκολα:  δεν έχουμε ακουστική εντύπωση των αρχαίων δεν υπάρχουν εν ζωή φυσικοί/ές ομιλητές/τριες δεν υπάρχουν ηχογραφήσεις από την αρχαιότητα  βλέπουμε γραμμένες τις ίδιες λέξεις με τον ίδιο τρόπο από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα ⇒ συσκοτίζεται η διαφορά στην προφορά. 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 4

7 Ενδείξεις για διαφορετική προφορά της αρχαίας  Η ύπαρξη μακρών συμφώνων στις νεοελληνικές διαλέκτους της Κύπρου, Δωδεκανήσου, Χίου, και Κάτω Ιταλίας: π.χ. [ˈalːos] (=“άλλος”)  αυτά τα μακρά σύμφωνα αντιστοιχούν σχεδόν πάντα σε ό,τι γραφόταν με δύο σύμφωνα στην αρχαία ελληνική: π.χ. 〈 ΑΛΛΟΣ 〉  Διατήρηση αρχαίας προφοράς των μακρών (διπλών) αυτών συμφώνων από την αρχαία (ενώ στις υπόλοιπες νεοελληνικές ποικιλίες δεν διατηρήθηκε αυτό το στοιχείο) 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 5

8 Ενδείξεις για διαφορετική προφορά της αρχαίας  Όσες/όσοι έζησαν την καθαρεύουσα:  πώς ήταν δυνατό να συνεννοούνταν οι αρχαίοι, εάν πρόφεραν τόσο το «ἡμεῖς» όσο και το «ὑμεῖς» ως [iˈmis];  αντεπιχείρημα: στα αγγλικά το “εσύ” και το “εσείς” είναι και τα δύο ‘you’  ναι, αλλά παλαιότερα το “εσύ” ήταν ‘thou’  μήπως και τα «ἡμεῖς»/ «ὑμεῖς» ήταν διαφορετικά με κάποιον τρόπο παλαιότερα; ναι, διέφεραν στην προφορά 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 6

9 Ερωτήματα της σημερινής παρουσίασης  Σε ποια άλλα σημεία διέφερε η προφορά της αρχαίας ελληνικής από τη σημερινή;  Πώς φτάσαμε από την αρχαία στη σημερινή προφορά;  Γιατί το ελληνικό αλφάβητο έχει τόσους τρόπους να δηλώσει π.χ. το φωνήεν /i/ ( 〈 ι η υ ει οι υι ῃ 〉 )  ενώ το φωνήεν /u/ δεν μπορεί να δηλωθεί με ένα μόνο γράμμα, αλλά αναγκαστικά με δύο; (δηλαδή 〈 ου 〉 ) 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 7

10 Ερωτήματα της σημερινής παρουσίασης Γιατί ενώ μπορούμε εύκολα να χτυπήσουμε τον δακτυλικό ρυθμό στον πιο κάτω νεοελληνικό στίχο: Ξύπνα δροσιά της αυγής και φεγγάρι δεν μπορούμε να κάνουμε το ίδιο με τον δακτυλικό ρυθμό στον πιο κάτω αρχαιοελληνικό στίχο; Μῆνιν ἄειδε θεὰ Πηληϊάδεω Ἀχιλῆος 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 8

11 Ερωτήματα της σημερινής παρουσίασης  Τα διακριτικά σημάδια του πολυτονικού συστήματος είχαν κάποια σημασία στην προφορά;  ὄρος vs ὅρος  ἀρχαία vs ἀρχαῖα  ἀρχαία vs ἀρχαίᾳ 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 9

12 Πριν προχωρήσουμε: μερικά σύμβολα  Αμβλυγώνιες αγκύλες: 〈〉  περικλείουν γραφήματα (γράμματα)  Ορθογώνιες αγκύλες: []  περικλείουν σύμβολα για φθόγγους (ήχους της γλώσσας)  Πλάγιες γραμμές: //  περικλείουν σύμβολα για φωνήματα (θεωρήστε ότι είναι το ίδιο με τους φθόγγους)  Εισαγωγικά: “”  περικλείουν τη σημασία της λέξης  π.χ. 〈 ἔβαλλον 〉 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 10 = [ébalːon]“έριχνα”

13 Διεθνές φωνητικό Αλφάβητο: Φωνήεντα  Σε κόκκινο πλαίσιο δίνονται τα νεοελληνικά φωνήεντα.  Σε μπλε πλαίσιο δίνονται τα επιπλέον φωνήεντα της κλασικής αττικής.

14 Γαλλικά: fée = [fe̝] “νεράιδα” vs fait = [fɛ] “γεγονός” Ελληνικά: 〈 φεύγω 〉 = [ˈfevɣo] για σκοπούς παρουσίασης, δηλώνονται αντισυμβατικά τα μέσα φωνηέντα χωρίς διακριτικό ([e o] αντί [e̞ o̞]) και τα ημίκλειστα με διακριτικό ([e̝ o̝] αντί [e o])

15 Γαλλικά: Paule = [po̝ːl] “Παυλίνα” vs Paul = [pɔl] “Παύλος” Ελληνικά: 〈 Πωλίνα 〉 = [poˈlinɐ] για σκοπούς παρουσίασης, δηλώνονται αντισυμβατικά τα μέσα φωνηέντα χωρίς διακριτικό ([e o] αντί [e̞ o̞]) και τα ημίκλειστα με διακριτικό ([e̝ o̝] αντί [e o])

16 Γαλλικά: Paule = [po̝ːl] “Παυλίνα” vs Paul = [pɔl] “Παύλος” Ελληνικά: 〈 Πωλίνα 〉 = [poˈlinɐ] για σκοπούς παρουσίασης, δηλώνονται αντισυμβατικά τα μέσα φωνηέντα χωρίς διακριτικό ([e o] αντί [e̞ o̞]) και τα ημίκλειστα με διακριτικό ([e̝ o̝] αντί [e o])

17 Γαλλικά: tu = [ty] “εσύ” Ισπανικά: 〈 tú 〉 = [tu] “εσύ” για σκοπούς παρουσίασης, δηλώνονται αντισυμβατικά τα μέσα φωνηέντα χωρίς διακριτικό ([e o] αντί [e̞ o̞]) και τα ημίκλειστα με διακριτικό ([e̝ o̝] αντί [e o])

18 t͡s d͡z pʰ tʰ kʰ Σε κόκκινο πλαίσιο δίνονται τα σύμφωνα που υπάρχουν μόνο στην ΚΝΕ. Σε μοβ πλαίσιο δίνονται τα κοινά σύμφωνα μεταξύ ΚΝΕ και κλασικής αττικής. Σε μπλε πλαίσιο δίνονται τα σύμφωνα που υπήρχαν μόνο στην κλασική αττική. Διεθνές φωνητικό Αλφάβητο: Σύμφωνα

19 Σασπένς για την αρχαία προφορά  Δόθηκαν αρκετά spoilers μέχρι τώρα…  Ας σας δώσω κι ένα teaser: Ἄνδρα μοι ἔννεπε, Μοῦσα, πολύτροπον, ὃς μάλα πολλὰ πλάγχθη, ἐπεὶ Τροίης ἱερὸν πτολίεθρον ἔπερσεν· πολλῶν δ᾿ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω, πολλὰ δ᾿ ὅ γ᾿ ἐν πόντῳ πάθεν ἄλγεα ὃν κατὰ θυμόν, ἀρνύμενος ἥν τε ψυχὴν καὶ νόστον ἑταίρων. 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 17

20 Ακούγονταν έτσι τα αρχαία;;;; 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 18

21 Πού το ξέρουμε πως ήταν όντως έτσι; 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 19 Αφού δεν υπήρχαν μαγνητόφωνα τότε.

22 Υπάρχουν πηγές που μας επιτρέπουν να προσεγγίσουμε την αρχαία προφορά 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 20

23 Τεκμήρια για την αρχαία προφορά  Άμεσα και έμμεσα τεκμήρια: (Μπαμπινιώτης 1985: 30–36) 1.Στοιχεία από τη φωνολογική ανάλυση της δομής της γλώσσας, όπως μας είναι γνωστή από τα αρχαία κείμενα, δηλαδή από: i.τη μελέτη φωνηματικών αντιθέσεων π.χ. 〈 (τὰ) ἱερά 〉 vs 〈 (ἡ) ἱερά 〉 διαφέρουν μόνο ως προς το τελικό φωνήεν: στο ουδέτερο είναι βραχύ το [a], ενώ στο θηλυκό είναι μακρό [aː]· επομένως, αφού η αντικατάσταση του βραχέος [a] από το μακρό [aː] άλλαξε τη σημασία της λέξης, τότε συμπεραίνουμε ότι υπήρχαν δύο ξεχωριστά φωνήματα /a/ και /aː/ 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 21

24 Τεκμήρια για την αρχαία προφορά ii.τη μελέτη μορφοφωνηματικών παθήσεων (π.χ. μεταπτώσεις, αντεκτάσεις, συναιρέσεις, αφομοιώσεις, ανομοιώσεις κτλ) π.χ. πολλά ρήματα όπως το 〈 νέμω 〉 παράγουν ουσιαστικά μετατρέποντας το /e/ σε /o/: 〈 νέμω 〉 → 〈 νομή 〉, 〈 τρέπω 〉 → 〈 τροπή 〉 κ.ά. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με ρήματα όπως το 〈 σπεύδω 〉 → 〈 σπουδή 〉, 〈 αμείβω 〉 → 〈 αμοιβή 〉 κ.ά. Αν υποθέσουμε ότι τα 〈 ευ 〉, 〈 ου 〉, 〈 ει 〉 και 〈 οι 〉 παρίσταναν τις διφθόγγους [eu̯], [ou̯], [ei̯] και [oi̯], τότε η μετατροπή 〈 σπεύδω 〉 → 〈 σπουδή 〉 δεν διαφέρει ως φαινόμενο από τη 〈 νέμω 〉 → 〈 νομή 〉. 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 22

25 Τεκμήρια για την αρχαία προφορά ii.τη μελέτη ηχομιμητικών λέξεων iii.τη μελέτη των αποδόσεων των κραυγών των ζώων στα αρχαία ελληνικά π.χ. «ὁ βοῦς μυκᾶται» ενώ «ἡ αἲξ μηκᾶται» 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 23

26 Τεκμήρια για την αρχαία προφορά iv.τη μελέτη αρχαίων παρετυμολογήσεων v.τη μελέτη παρηχήσεων vi.τη μελέτη του μέτρου vii.τη μελέτη της αρχαίας ελληνικής μουσικής 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 24

27 Τεκμήρια για την αρχαία προφορά 2.Στοιχεία από τη γραφηματική μελέτη της αρχαίας γλώσσας, δηλαδή από: i.τη μελέτη της γραφής και ορθογραφίας της, και ιδίως των διαφόρων ορθογραφικών παραλλαγών της (π.χ. από διάλεκτο σε διάλεκτο) ii.τη μελέτη των ορθογραφικών λαθών που γίνονται σε κάθε εποχήορθογραφικών λαθών iii.τη μελέτη της μεταγραφής ξένων λέξεων στην αρχαία ελληνικήμεταγραφής ξένων λέξεων iv.τη μελέτη της μεταγραφής ελληνικών λέξεων σε άλλες αρχαίες γλώσσες 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 25

28 Τεκμήρια για την αρχαία προφορά 3.Πληροφορίες από αρχαίους συγγραφείς (Πλάτωνα, Αριστοτέλη κ.ά.) και ιδίως αρχαίων γραμματικών (π.χ. Διονυσίου Θρακός, Διονυσίου Αλικαρνασσέως, Κοϊντιλιανού κ.ά.) σχετικά με την προφορά της εποχής τους.Πληροφορίες 4.Από την ιστορικοσυγκριτική μελέτη της αρχαίας ελληνικής σε σχέση με τη φωνολογική δομή της ανασυντεθειμένης ινδοευρωπαϊκής μητέρας γλώσσας, καθώς και σε σύγκριση με συγγενικές γλώσσες (όπως η λατινική, σανσκριτική κ.ά.) 5.Από μεταγενέστερες εξελίξεις, όπως π.χ. η διατήρηση της προφοράς των διπλών συμφώνων σε κάποιες από τις νεοελληνικές διαλέκτους. 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 26

29 Εξέταση με βάση τη γραφή  Είναι πιο εύκολο να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της προφοράς με βάση τη γραφή (σταθερό σημείο αναφοράς)  Η γραφή μεταβλήθηκε λιγότερο σε σχέση με την προφορά. 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 27

30 Φωνήεντα: το γράφημα 〈 α 〉  Το γράμμα 〈 α 〉 παριστάνει δύο φωνήματα:  το βραχύ /a/ (που προφέρεται όπως και σήμερα)  το μακρό /aː/  Διαφοροποιεί λέξεις:  〈 τὰ ἀρχαῖα 〉 = [tà aɾkʰáìa]  〈 ἡ ἀρχαία 〉 = [hɛː aɾkʰaíaː] 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 28

31 Φωνήεντα: το γράφημα 〈 ε 〉  Το γράμμα 〈 ε 〉 παριστάνει ό,τι και σήμερα:  ένα βραχύ [e] 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 29

32 Φωνήεντα: το γράφημα 〈 ο 〉  Το γράμμα 〈 ο 〉 παριστάνει ό,τι και σήμερα:  ένα βραχύ [o] 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 30

33 Φωνήεντα: το γράφημα 〈 ι 〉  Το γράμμα 〈 ι 〉 παριστάνει δύο φωνήματα:  το βραχύ /i/ (που προφέρεται όπως και σήμερα)  το μακρό /iː/  Διαφοροποιεί λέξεις:  〈 ἡ Χίος 〉 = [hɛː kʰíos] “το νησί Χίος”  〈 ὁ Χῖος 〉 = [ho kʰîːos] “ο κάτοικος της Χίου” 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 31

34 Φωνήεντα: το γράφημα 〈 υ 〉  Το γράμμα 〈 υ 〉 παριστάνει δύο φωνήματα:  το βραχύ /u/ (που προφέρεται όπως και σήμερα)  το μακρό /uː/  Σύγκριση με άλλες ΙΕ γλώσσες:  〈 μῦς 〉 = λατινικό ‘mus’  〈 θυμός 〉 = λατινικό ‘fumus’, σανσκρ. ‘dhūmáḥ’  Τεκμήρια από άλλες αρχαίες διαλέκτους:  στην αρκαδοκυπριακή, η πρόθεση «ἀπό» προφερόταν [apú] και γραφόταν ως 〈 ΑΠΥ 〉 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 32

35 Φωνήεντα: το γράφημα 〈 υ 〉  Τεκμήρια και από νεοελληνικές διαλέκτους:  π.χ. τσακωνική: «κούε» (< αρχ. «κύων»)  κυπριακή: γρουσός (< αρχ. «χρυσοῦς»)  κοινή: μουστάκι (< αρχ. «μύσταξ»)  αντιπαραδείγματα: «κινῶ» > «κουνώ», «σηπία» > «σουπιά» κτλ. 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 33

36 Φωνήεντα: το γράφημα 〈 υ 〉  Τεκμήρια από μεταγραφές στα λατινικά:  Λέξεις που περιέχουν 〈 υ 〉 από τη Δωρική διάλεκτο της Κάτω Ιταλίας μεταγράφονται στη λατινική με 〈 u 〉 :  «Μαρσύας» → ‘Marsuas’  «πορφύρα» → ‘purpura’  Τεκμήρια από την απόδοση κραυγών ζώων:  βόδι: 〈 μυκάται 〉 = [muːkâːtai̯] (πβ. λατ. ‘mugire’)  λέων: 〈 βρυχάται 〉 = [bɾuːkʰâːtai̯] (πβ. λατ. ‘rugire’) 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 34

37 Φωνήεντα: το γράφημα 〈 υ 〉  Στην αττικοϊωνική διάλεκτο ίσως κατά τον 6 ο αι. π.Χ. τα φωνήεντα [u] και [uː] (που απέδιδε το γράμμα 〈 υ 〉 ) προσθιώθηκαν σε [y] και [yː] αντίστοιχα.  Τεκμήρια από μεταγραφή ξένων λέξεων στα ελληνικά:  Ο Ηρόδοτος αποδίδει το περσικό όνομα /wiˈʃtaspa/ ως «Ὑστάσπης»  αποδίδει δηλαδή το /wi/ ως /y/.  Στη ρωμαϊκή εποχή αποδίδεται και πάλι το λατινικό /kʷi/ ως /ky/: π.χ. ‘Aquilius’ → «Ἀκύλιος» 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 35

38 Φωνήεντα: το γράφημα 〈 υ 〉  Τεκμήρια από μεταγραφή ελληνικών λέξεων σε άλλες γλώσσες:  Αρχικά οι Λατίνοι απέδιδαν το 〈 υ 〉 με το γράμμα 〈 u 〉  Στη συνέχεια, όταν το 〈 υ 〉 πλέον απέδιδε το φωνήεν /y(ː)/, δεν υπήρχε αντίστοιχο τέτοιο φωνήεν στα λατινικά  λατ. γράμματα για φωνήεντα μη αρκετά: 〈 A E I O U 〉  εισαγωγή του ελληνικού γράμματος 〈 Υ 〉 για να αποδοθεί ο φθόγγος /y(ː)/ στα λατινικά: εξού και η ονομασία ‘y graecum’ 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 36

39 Φωνήεντα: το γράφημα 〈 υ 〉  Τεκμήρια από μεταγραφή ελληνικών λέξεων σε άλλες γλώσσες:  στη γοτθική, ο Ουλφίλας απέδωσε τον 4 ο αι. μ.Χ. το ελληνικό 〈 υ 〉 με το σύμβολο 〈 w 〉, προφανώς επειδή το σύμβολο 〈 u 〉 δεν απέδιδε σωστά τον ελληνικό φθόγγο /y/: π.χ. 〈 συναγωγή 〉 → 〈 swnagoge 〉 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 37

40 Φωνήεντα: το γράφημα 〈 υ 〉  Το 〈 υ 〉 απέδιδε το φωνήεν /y/ μέχρι και τον 10 ο αι. μ.Χ., οπότε και απέκτησε τη νεοελληνική προφορά /i/. 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 38

41 Φωνήεντα: το γράφημα 〈 η 〉  Στην αττική διάλεκτο το γράμμα 〈 Η 〉 δεν απέδιδε φωνήεν, αλλά το δασύ πνεύμα.  Το 403 π.Χ. η Αθήνα υιοθέτησε το ιωνικό αλφάβητο, όπου το γράφημα 〈 Η 〉 όντως απέδιδε φωνήεν, συγκεκριμένα, το ημιάνοικτο μακρό /ɛː/. 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 39

42 Φωνήεντα: το γράφημα 〈 η 〉  Τεκμήρια από κραυγές ζώων:  κατσίκα: «μηκᾶται» [mɛːkâːtai̯]  πρόβατο:  Κρατίνος ( απόσπ. 43) «ὁ δ’ ἡλίθιος, ὥσπερ πρόβατον, βῆ βῆ λέγων βαδίζει»  τα πρόβατα δεν κάνουν [vi vi]  αρχαία προφορά: [bɛ̂ː bɛ̂ː] 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 40

43 Φωνήεντα: το γράφημα 〈 η 〉  Σύγκριση με άλλες ΙΕ γλώσσες:  το 〈 η 〉 αντιστοιχεί σε /eː/ και /aː/ άλλων ΙΕ γλωσσών:  «ἔθηκα» πρβλ. λατινικό ‘fēci’, σανσκρ. ‘dhā-’  «πλήρης» πρβλ. λατινικό ‘plēnus’, σανσκρ. ‘prātas’ 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 41

44 Φωνήεντα: το γράφημα 〈 η 〉  Εξέλιξη του ημιάνοικτου /ɛː/ σε ημίκλειστο /e̝ː/:  στη Βοιωτία στα τέλη του 5 ο αι. π.Χ. συγχέεται το 〈 η 〉 με το 〈 ει 〉 (το 〈 ει 〉 αποδίδει το ημίκλειστο /e̝ː/)  π.χ. 〈 πατείρ 〉 (αντί «πατήρ») = [paté̝ːɾ]  Τον 2 ο αι. π.Χ. άρχισε να τρέπεται το /e̝ː/ σε /iː/ (προφορά που γενικεύτηκε τον 2 ο αι. μ.Χ.):  τεκμήρια από ορθογραφικά λάθη: 〈 μίτιρ 〉 αντί «μήτηρ» 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 42

45 Φωνήεντα: το γράφημα 〈 η 〉  Επιβίωση της αρχαίας προφοράς σε νεοελληνικές διαλέκτους:  ποντιακή: «νύφε» (< «νύμφη»)  κυπριακή: «σίερον» (< «σίδηρος»), «σκλερός» (< «σκληρός»)  αν και αυτά τα παραδείγματα μπορεί να αποτελούν απλώς νεότερη τροπή του /i/ σε /e/. 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 43

46 Φωνήεντα: το γράφημα 〈 ω 〉  Στην αττική διάλεκτο το γράμμα 〈 Ω 〉 δεν υπήρχε πριν το 403 π.Χ.  Με την υιοθέτηση του ιωνικού αλφαβήτου, το γράφημα 〈 Ω 〉 χρησιμοποιήθηκε για να αποδώσει το ημιάνοικτο μακρό /ɔː/. 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 44

47 Φωνήεντα: το γράφημα 〈 ω 〉  Τεκμήρια από απόδοση κραυγών ζώων:  ο γάιδαρος «βρωμᾶται» [bɾɔːmâːtai̯]  το κοράκι «κρώζει» [kɾɔ́ːzdei̯]  Φωνολογικές διεργασίες:  συναίρεση /o/ με ανοικτό φωνήεν ⇒ ημιάνοικτο [ɔː] 〈 ω 〉  π.χ. /tiːmá-omen/ → [tiːmɔ̂ːmen] 〈 τιμῶμεν 〉  συναίρεση /o/ με κλειστό φωνήεν ⇒ ημίκλειστο [o̝ː] 〈 ου 〉  π.χ. /pʰilé-omen/ → [pʰilô̝ːmen] 〈 φιλοῦμεν 〉 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 45

48 Φωνήεντα: το γράφημα 〈 ω 〉  Κατά τη βυζαντινή περίοδο, το γράφημα αυτό ονομάστηκε «μεγάλο ὦ» (ὠμέγα), ενώ το γράφημα 〈 ο 〉 ονομάστηκε «μικρό ὄ» (ὄμικρον). 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 46

49 Δίφθογγοι: το διγράφημα 〈 ει 〉  Το διγράφημα 〈 ει 〉 δήλωνε δύο διαφορετικά πράγματα:  το ημίκλειστο μακρό φωνήεν /e̝ː/:  π.χ. /ê̝ːnai̯/ 〈 ΕΙΝΑΙ 〉 (πριν το 403 π.Χ. γραφόταν ως 〈 ΕΝΑΙ 〉 )  τη δίφθογγο /ei̯/:  π.χ. /téìkʰos/ 〈 ΤΕΙΧΟΣ 〉  Τεκμήρια: μορφολογικές αλλαγές  λείπω ~ λέλοιπα  κεῖμαι ~ κοίτη 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 47

50 Δίφθογγοι: το διγράφημα 〈 ει 〉  Από τον 6 ο αι. π.Χ. άρχισε η δίφθογγος /ei̯/ να μονοφθογγίζεται σε /e̝ː/  Από τον 4 ο αι. π.Χ. άρχισε το /e̝ː/ να μεταβάλλεται σε /iː/:  ορθογραφικά λάθη: 〈 ΤΡΙΣ 〉 αντί 〈 ΤΡΕΙΣ 〉 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 48

51 Δίφθογγοι: το διγράφημα 〈 ου 〉  Το διγράφημα 〈 ου 〉 δήλωνε δύο διαφορετικά πράγματα:  το ημίκλειστο μακρό φωνήεν /o̝ː/:  π.χ. /o̝ːɾanós/ 〈 ΟΥΡΑΝΟΣ 〉 (πριν το 403 π.χ. γραφόταν ως 〈 ΟΡΑΝΟΣ 〉 )  τη δίφθογγο /ou̯/:  π.χ. /oú̯te/ 〈 ΟΥΤΕ 〉  Τεκμήρια: μορφολογικές αλλαγές  κελεύθω ~ ἀκόλουθος 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 49

52 Δίφθογγοι: το διγράφημα 〈 ου 〉  Από τον 6 ο αι. π.Χ. άρχισε η δίφθογγος /ou̯/ να μονοφθογγίζεται σε /o̝ː/  Από τον 4 ο αι. π.Χ. άρχισε το /o̝ː/ να μεταβάλλεται σε /uː/:  λατινική μεταγραφή της λέξης 〈 Θουκυδίδης 〉 ως ‘Thucydides’ 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 50

53 Δίφθογγοι: το διγράφημα 〈 αι 〉  Το διγράφημα 〈 αι 〉 δήλωνε τη δίφθογγο /ai̯/:  Τεκμήρια από σύγκριση με άλλες ΙΕ γλώσσες:  «αἰών» πρβλ. λατ. ‘aevum’, γοτθ. ‘aivs’  «ἀϜιετός» → «αἰετός» → «ἀετός» πρβλ. λατ. ‘avis’ 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 51

54 Δίφθογγοι: το διγράφημα 〈 αι 〉  Τον 4 ο αι. π.Χ. στη Βοιωτία το /ai̯/ μονοφθογγίστηκε σε ημιάνοικτο /ɛː/:  ορθογραφική σύγχυση με 〈 η 〉  π.χ. 〈 ΧΗΡΕ 〉 = 〈 ΧΑΙΡΕ 〉  〈 ΠΗΣ 〉 = 〈 ΠΑΙΣ 〉 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 52

55 Δίφθογγοι: το διγράφημα 〈 αι 〉  Αργότερα (2 ος αι. π.Χ. – 2 ος μ.Χ.) το 〈 αι 〉 συγχέεται μόνο με το 〈 ε 〉  Βυζαντινή εποχή (μέχρι σήμερα) το /e/ αποδιδόταν με δύο τρόπους: 〈 ε 〉 και 〈 αι 〉  〈 αι 〉 = δίφθογγο [e]  〈 ε 〉 = γυμνό [e] ⇒ ψιλὸν [e] («ἔψιλον») 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 53

56 Δίφθογγοι: το διγράφημα 〈 οι 〉  Το διγράφημα 〈 οι 〉 δήλωνε τη δίφθογγο /oi̯/:  Τεκμήρια από σύγκριση με άλλες ΙΕ γλώσσες:  «ὄϜις» → «ὄις» → «οἶς» “πρόβατο” πρβλ. λατ. ‘ovis’  Ενδογλωσσικά τεκμήρια:  «μόρ-ια» → «μοῖρα» 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 54

57 Δίφθογγοι: το διγράφημα 〈 οι 〉  Το διγράφημα 〈 οι 〉 άρχισε από τον 4 ο αι. π.Χ. να μονοφθογγίζεται στην Βοιωτική σε /œː/  π.χ. 〈 ΜΟΕΡΙΧΟΣ 〉 αντί «Μοίριχος»  Από τον 3 ο αι. π.Χ. το /œː/ αρχίζει να προφέρεται ως /yː/ (συμπίπτει στην προφορά με το 〈 υ 〉 )  Ορθογραφικά λάθη: «τῦς ἄλλυς προξένυς» = «τοῖς ἄλλοις προξένοις» 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 55

58 Δίφθογγοι: το διγράφημα 〈 οι 〉  Η ορθογραφική σύγχυση μεταξύ 〈 υ 〉 και 〈 οι 〉 συνεχίζεται μέχρι τον 10 αι. μ.Χ.  Βυζαντινή εποχή:  τρεις τρόποι να αποδίδεται το /y/  με διφθογγικό 〈 οι 〉 και 〈 υι 〉  και με γυμνό 〈 υ 〉 ⇒ ψιλὸν /y/ ⇒ «ὕψιλον»  Μετά τον 10 ο αι. μ.Χ. τα 〈 υ 〉 και 〈 οι 〉 συγχέονται και με τα 〈 η 〉, 〈 ι 〉, 〈 ει 〉. 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 56

59 Δίφθογγοι: το διγράφημα 〈 υι 〉  Το διγράφημα 〈 υι 〉 δήλωνε τη δίφθογγο /yi̯/:  Τεκμήρια:  «μύσια» → «μύhια» → «μυῖα» “μύγα”  Κατά τον 6 ο αι. π.Χ. μεταβάλλεται σε /yː/  π.χ. γραφές 〈 ΜΥΑ 〉 αντί «μυῖα» 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 57

60 Δίφθογγοι: τα διγραφήματα 〈 αυ 〉 και 〈 ευ 〉  Τα διγραφήματα 〈 αυ 〉 και 〈 ευ 〉 δήλωναν τις διφθόγγους /au̯/ και /eu̯/:  Μεταγραφές ελληνικών λέξεων στα λατινικά:  «Γλαῦκος» → ‘Glaucus’  Σημερινή προφορά [av/f] και [ev/f] κατά τον 1 ο αι. π.Χ. με 1 ο αι. μ.Χ.  π.χ. 〈 ΑΡΙΣΤΕϜΟΝΤΑ 〉 = «ἀριστεύοντα» 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 58

61 Μακροδίφθογγοι: τα (δι)γραφήματα 〈 ᾳ 〉, 〈 ῃ 〉, 〈 ῳ 〉, 〈 ηυ 〉  Τα 〈 ᾳ 〉, 〈 ῃ 〉, 〈 ῳ 〉, 〈 ηυ 〉 απέδιδαν τις μακρές διφθόγγους /aːi̯/, /ɛːi̯/, /ɔːi̯/ και /ɛːu̯/ αντίστοιχα.  Τεκμήρια:  «ἀείδω» → «ᾄδω»  «κλᾱϜίς» → «κληϜίς» → «κληίς» → «κλῄς» πρβλ. λατινικό ‘clavis’ 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 59

62 Μακροδίφθογγοι: τα (δι)γραφήματα 〈 ᾳ 〉, 〈 ῃ 〉, 〈 ῳ 〉, 〈 ηυ 〉  Το /i̯/ των μακροδιφθόγγων /aːi̯/, /ɛːi̯/, /ɔːi̯/ φαίνεται να σταμάτησε να προφέρεται μετά τα κλασικά χρόνια:  π.χ. «σώζω», «ζῆ», «ἐλάδιον» αντί «σῴζω», «ζῇ», «ἐλᾴδιον»  Στην ελληνιστική εποχή άρχισαν οι λόγιοι να ξαναγράφουν αυτό το χαμένο 〈 ι 〉 δίπλα από τα 〈 Α 〉, 〈 Η 〉, 〈 Ω 〉 : 〈 Αι 〉, 〈 Ηι 〉, 〈 Ωι 〉  στη συνέχεια άρχισε αυτό το 〈 ι 〉 να γράφεται από κάτω (εξού και η ονομασία «υπογεγραμμένη») 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 60

63 Μακροδίφθογγοι: τα (δι)γραφήματα 〈 ᾳ 〉, 〈 ῃ 〉, 〈 ῳ 〉, 〈 ηυ 〉  Στα πρώιμα λατινικά δάνεια, το /i̯/ των μακροδιφθόγγων αποδίδεται με 〈 Ε 〉 ή 〈 I 〉 :  «Θρᾷξ» → ‘Thraex’  «θρῄκιος» → ‘thrēicius’  «τραγῳδία» → ‘tragoedia’  «κωμῳδία» → ‘comoedia’  Αργότερα, με τον μονοφθογγισμό των μακροδιφθόγγων, δεν αποδίδεται στα λατινικά το /i̯/:  «ῥαψῳδία» → ‘rhapsōdia’  «μελῳδία» → ‘melōdia’ 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 61

64 Σύμφωνα: τα γραφήματα 〈 π 〉, 〈 τ 〉, 〈 κ 〉  Τα γραφήματα 〈 π 〉, 〈 τ 〉, 〈 κ 〉 απέδιδαν τους σημερινούς φθόγγους [p], [t], [k].  Ακόμη κι αν προηγείται έρρινο, προφέρονταν άηχα:  π.χ. 〈 ἔντονος 〉 = [éntonos]  〈 ἔμπορος 〉 = [émpoɾos]  〈 ἐγκώμιον 〉 = [eŋkómion] 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 62

65 Σύμφωνα: τα γραφήματα 〈 β 〉, 〈 δ 〉, 〈 γ 〉  Τα γραφήματα 〈 β 〉, 〈 δ 〉, 〈 γ 〉 απέδιδαν τα ηχηρά κλειστά [b], [d], [ɡ] αντίστοιχα, και όχι τα σημερινά τριβόμενα [v], [ð], [ɣ].  Τεκμήρια:  π.χ. κραυγή προβάτου 〈 βῆ βῆ 〉  Εξέλιξη στη νεοελληνική τους προφορά κατά την ελληνιστική περίοδο:  ανορθογραφίες: 〈 εὕδομος 〉 αντί «ἕβδομος»  απόδοση λατινικού [v] με το 〈 β 〉 : 〈 βίξιτ 〉 = ‘vixit’ 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 63

66 Σύμφωνα: τα γραφήματα 〈 φ 〉, 〈 θ 〉, 〈 χ 〉  Τα γραφήματα 〈 φ 〉, 〈 θ 〉, 〈 χ 〉 απέδιδαν τα άηχα δασέα [pʰ], [tʰ], [kʰ] αντίστοιχα, και όχι τα σημερινά τριβόμενα [f], [θ], [x]. 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 64

67 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 65 [pços ˈinɐˈftos pu ˈlei ðiˈkʰɐ tu tʰɐ ðiˈkʰɐ mɐs ce sto kɾeˈvɐtʰi mɐs̬ ziˈtʰɐi nɐ cʰimiˈθi pços ˈinɐˈftos pu ˈlei ðiˈkʰɐ tu tʰɐ ðiˈkʰɐ mɐs pes tu ɐˈɣɐpʰi mu nɐ ˈpʰɐi nɐ nɐnɐˈnɐ] Σύμφωνα: τα γραφήματα 〈 φ 〉, 〈 θ 〉, 〈 χ 〉

68  Τεκμήρια:  Γραφή τους αρχικά ως 〈 ΠΗ 〉, 〈 ΤΗ 〉, 〈 ΚΗ 〉  π.χ. στη Μήλο: 〈 ΑΡΚΗΑΓΕΤΑΣ 〉 = «ἀρχαγέτας»  Σύγκριση με άλλες ΙΕ γλώσσες:  «νέφος» [népʰos] πρβλ. σανσκρ. nabhas, λατ. nebula  Ηχομιμητικές λέξεις:  «πομφόλυξ» “μπουρμπουλήθρα”  Σύνθεση:  «ἐπὶ» + «ἵππος» → «ἔφιππος»  /epì + híppos/ → [épʰipːos] 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 66

69 Σύμφωνα: τα γραφήματα 〈 φ 〉, 〈 θ 〉, 〈 χ 〉  Απόδοση ελληνικών λέξεων στα λατινικά:  «Φίλιππος» → ‘Philippus’ (όχι ‘Filippus’)  «Θουκυδίδης» → ‘Thucydides’  «Ἀχιλλεύς» → ‘Achilleus’  Μαρτυρία Κικέρωνα:  Έλληνας μάρτυρας σε ρωμαϊκό δικαστήριο δεν μπορούσε να προφέρει το /f/ στο όνομα ‘Fundanius’, και αντ’ αυτού πρόφερε /pʰ/ («πρόφερε ‘φ’ αντί ‘f’») 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 67

70 Σύμφωνα: τα γραφήματα 〈 φ 〉, 〈 θ 〉, 〈 χ 〉  Τα 〈 φ 〉, 〈 θ 〉, 〈 χ 〉 άρχισαν να προφέρονται ως [f], [θ], [x] κατά την ελληνιστική εποχή 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 68

71 Σύμφωνα: τα γραφήματα 〈 λ 〉, 〈 ρ 〉, 〈 μ 〉, 〈 ν 〉, 〈 σ 〉, 〈 ξ 〉, 〈 ψ 〉  Τα γραφήματα 〈 λ 〉, 〈 ρ 〉, 〈 μ 〉, 〈 ν 〉, 〈 σ 〉, 〈 ξ 〉, 〈 ψ 〉 προφέρονταν όπως και σήμερα:  δηλαδή [l], [ɾ], [m], [n], [s], [ks], [ps]  Τα 〈 λ 〉 και 〈 ν 〉 δεν είχαν τότε ουρανική προφορά 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 69

72 Σύμφωνα: το γράφημα 〈 ρ 〉  Στην αρχή της λέξης το 〈 ρ 〉 δασυνόταν. Αυτό μάλλον του έδινε μια άηχη προφορά.  〈 ῥέω 〉 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 70

73 Σύμφωνα: το γράφημα 〈 ζ 〉  Το γράφημα 〈 ζ 〉 περιγράφεται από τους γραμματικούς ως «διπλό»  Απέδιδε την προφορά [zd] ή [dz].  π.χ. «Ἀθήνας δε» → «Ἀθήναζε» /atʰɛ́ːnaːs+de/ → [atʰɛ́ːnaːzde]  Κατά τα τέλη του 4 ου αι. π.Χ. άρχισε να αποκτά τη σημερινή του προφορά:  γραφές όπως 〈 ΖΜΥΡΝΗ 〉  Είχε περάσει από το ενδιάμεσο στάδιο [zː], το οποίο διατηρήθηκε στην κυπριακή. 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 71

74 Η δασεία  Η ψιλή και η δασεία δεν δηλώνονταν στα αρχαία κείμενα.  Στην αττική διάλεκτο πριν την υιοθέτηση του ιωνικού αλφαβήτου, χρησιμοποιούσε το γράμμα 〈 Η 〉 για να αποδώσει το δασύ φθόγγο [h]:  〈 ΗΕΡΑΚΛΕΣ 〉 «Ἡρακλῆς»  Μετά την εισαγωγή του ιωνικού αλφαβήτου, το 〈 Η 〉 δήλωνε το μακρό [εː], έτσι η δασεία δε δηλωνόταν με κανένα τρόπο:  〈 ΗΡΑΚΛΗΣ 〉 «Ἡρακλῆς»  Αν και για κάποιο διάστημα οι δύο χρήσεις του γράμματος 〈 Η 〉 συνυπήρξαν:  〈 ΗΕΚΗΒΟΛΟΣ 〉 «ἑκηβόλος»

75 Η δασεία  Με τη μη δήλωση του δασέος πνεύματος δημιουργούνταν όμως συγχύσεις:  ΟΡΟΣ = ὄρος / ὅρος  Σε κάποιες περιοχές όμως (Ήλιδα, Συκιώνα, Επίδαυρο, Κάτω Ιταλία) χρησιμοποιήθηκε το πρώτο μισό του γράμματος 〈 Η 〉 για να δηλωθεί ο δασύς φθόγγος:  ⊢ ΟΡΟΣ ⊢⊣ ⊢⊣ δασείαψιλή

76 Πνεύματα  Με το πέρασμα του χρόνου τα σύμβολα αυτά εξελίχθηκαν ως εξής:  ⊢ → Ⅼ → ῾  ⊣ → → ᾿  δίνοντας έτσι αυτά που σήμερα ξέρουμε ως πνεύματα (ψιλή και δασεία).

77 Τόνοι στα αρχαία ελληνικά  Μουσικός τόνος, όχι δυναμικός  Χαρακτηρισμός τόνων με λέξεις από τη μουσική: τόνος, τάσις, προσῳδία, ὀξεῖα, βαρεῖα, ἁρμονία  Τόνοι: 1.Ὀξεῖα (΄): ἡ ὀξυτονούμενη συλλαβή προφερόταν μουσικά πιο ψηλά από τις υπόλοιπες συλλαβές. 2.Βαρεῖα (`): η βαρεῖα δήλωνε χαμηλό μουσικό ύψος 3.Ὀξυβαρεῖα ή Περισπωμένη (^ ή ~): ο πρώτος χρόνος μιας περισπώμενης συλλαβής προφερόταν ψηλά, ενώ ο δεύτερος χαμηλά.  Παράδειγμα: Ἄνδρα μοι ἔννεπε, Μοῦσα, πολύτροπον ὃς μάλα πολλὰ πλάγχθη, ἐπεὶ Τροίης ἱερὸν πτολίεθρον ἔπερσεν

78 Τεκμήρια για την προφορά των τόνων  Περιγραφή των τόνων από αρχαίους γραμματικούς.  Περίπτωση τραγικού υποκριτή Ηγέλοχου, ο οποίος παίζοντας τον Ορέστη στην ομώνυμη τραγωδία του Ευριπίδη το 409 π.Χ. απήγγειλε το στίχο 279 ως εξής:  ἐκ κυμάτων γὰρ αὖθις αὖ γαλῆν ὁρῶ  αντί:  ἐκ κυμάτων γὰρ αὖθις αὖ γαλήν’ ὁρῶ

79 Τεκμήρια από την αρχαία μουσική  Συλλαβές με οξεία συνήθως είναι μουσικά πιο ψηλές από τις γύρω τους.  Συλλαβές με βαρεία είναι οι χαμηλότερες στον περίγυρό τους.  Συλλαβές με περισπωμένη πολλές φορές άδονται σε δύο νότες, η πρώτη πάντα πιο ψηλή από τη δεύτερη.  Οι αρχές αυτές διατηρούνται ακόμα και μετά την κατάργηση της προσωδίας.

80 Τεκμήρια από την αρχαία μουσική  Ὅσον ζῇς, φαίνου, μηδὲν ὅλως σὺ λυποῦ. Πρὸς ὀλίγον ἐστὶ τὸ ζῆν· τὸ τέλος ὁ χρόνος ἀπαιτεῖ. Επιτύμβιο επίγραμμα του Σείκιλου (~1ος αι. π.Χ.) χαραγμένο πάνω σε στήλη που βρέθηκε κοντά στις Τράλλεις της Μ. Ασίας.

81 Τεκμήρια από την αρχαία μουσική  Ὅσον ζῇς, φαίνου, μηδὲν ὅλως σὺ λυποῦ. Πρὸς ὀλίγον ἐστὶ τὸ ζῆν· τὸ τέλος ὁ χρόνος ἀπαιτεῖ. Επιτύμβιο επίγραμμα του Σείκιλου (~1ος αι. π.Χ.) χαραγμένο πάνω σε στήλη που βρέθηκε κοντά στις Τράλλεις της Μ. Ασίας.

82 Δήλωση των τόνων  Αρχαία γραφή: κεφαλαιογράμματη χωρίς τόνους.  3 ος – 2ος αι. π.Χ. Αριστοφάνης ο Βυζάντιος δημιουργεί τονικά σημάδια για διευκόλυνση της ανάγνωσης παλαιοτέρων κειμένων ή κειμένων άλλων διαλέκτων:  〈 Η 〉 = ἤ, ἦ, ἡ, ἥ, ᾗ, ἦ’ (ἦα), ἦ’ (ἦε)  θέος, Ἀφρόδιτα, γυναίκων (λεσβιακή διάλεκτος)  ἐλάβον, παντῶν (δωρική διάλεκτος)

83 Τι μας χρειάζονται όλα αυτά;  Πρέπει να προφέρουμε τα αρχαία κείμενα με αυτήν την προφορά;  Ερασμιακή προφορά (Έρασμος 16 ος αι., από τους πρώτους που απέδειξαν ότι η αρχαία προφορά ήταν διαφορετική από τη νεοελληνική)  Όχι απαραίτητα.  Γνώση για την εξέλιξη της προφοράς και της γραφής.  Απομυθοποίηση της άρρηκτης σχέσης γραφής με λόγο (αριθμοσοφίες κτλ)  Κατανόηση των ιστορικών μηχανισμών πίσω από σημερινά φαινόμενα στη γλώσσα 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 81

84 Ερασμιακή προφορά σε άλλες χώρες  Προσέγγιση της αρχαίας προφοράς από αλλόγλωσσους, αλλά επηρεασμένοι από τη δική τους γλώσσα:  π.χ. 〈 Ζεύς 〉  Π.χ. παιχνίδι με γαλλική προφορά ελληνικής:  «Οὐκ ἔλαβον πόλιν, ἀλλὰ γὰρ ἐλπὶς ἔφη κακά»  « Où qu’est la bonne Pauline ? À la gare ; elle pisse et fait caca. » 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 82

85 Χάριν οἶδα ὑμῖν /kʰáɾin óìda hyːmîːn/ 28 Μαΐου 2014 Σπύρος Αρμοστής: «Η προφορά της ελληνικής». Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Πάφου 83


Κατέβασμα ppt "Η προφορά της ελληνικής γλώσσας: η εξέλιξή της από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Σπύρος Αρμοστής Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου Γλωσσολογική Εταιρεία Κύπρου."

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Διαφημίσεις Google