Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Οριοθετώντας την έννοια του κειμένου Νεκτάριος Στελλάκης

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Παρουσίαση με θέμα: "Οριοθετώντας την έννοια του κειμένου Νεκτάριος Στελλάκης"— Μεταγράφημα παρουσίασης:

1 Οριοθετώντας την έννοια του κειμένου Νεκτάριος Στελλάκης

2 1.Φιλολογική προσέγγιση Ασχολείται κατεξοχήν με γραπτά κείμενα που ανήκουν στον λογοτεχνικό κανόνα ή δευτερογενή, θεωρητικά κείμενα. Επίκεντρο της έρευνας είναι οι σημασίες, η αξία και ο ρόλος των κειμένων στα συμφραζόμενά τους. 2. Γλωσσολογική προσέγγιση Στην έννοια του κειμένου περιλαμβάνονται τόσο γραπτά όσο και προφορικά κείμενα και δεν γίνεται διάκριση σε περισσότερο και λιγότερο σημαντικά κείμενα. Επίκεντρο της έρευνας είναι οι γλωσσικοί μηχανισμοί με τους οποίους δημιουργείται το νόημα.

3 Το κείμενο ως αντι-κείμενο είναι ένα «κλειστό» και αυστηρά καθορισμένο αρχείο. Η «κλειστότητα» του κειμένου είναι προϊόν των τεχνολογικών εξελίξεων και των αντίστοιχων κοινωνικο-οικονομικών συνθηκών, με πρώτο σταθμό την τεχνολογία της γραφής που κατ’ ανάγκη περικλείει τη γλώσσα σε δεδομένο χώρο και υλικό. Με το δεύτερο μεγάλο σταθμό, την τυπογραφία, ενισχύεται η έννοια του πρωτότυπου κειμένου που μπορεί να αναπαραχθεί σε πανομοιότυπα αντίγραφα και επομένως η αυθεντία του συγγραφέα. Τρίτο σταθμό αποτελεί σίγουρα η εφεύρεση τεχνικών μαγνητοφώνησης, σύλληψης δηλαδή της ομιλίας, που συμπίπτει με τη σύγχρονη γλωσσολογία και την έμφασή της στην προτεραιότητα του προφορικού λόγου. Τέλος, η επανάσταση των ηλεκτρονικών υπολογιστών θέτει σε αμφισβήτηση την κλειστότητα του κειμένου, καθώς το ηλεκτρονικό, ψηφιακό κείμενο δεν έχει σαφή υλική υπόσταση ούτε καθορισμένα όρια αλλά αποτελεί το προϊόν διακειμενικών συνδέσεων και παραπομπών (υπερ-κείμενο).

4 Το κείμενο δεν αποτελεί απλώς μια μεγαλύτερη γλωσσική μονάδα σε σχέση με τις μονάδες σε άλλα επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης (φώνημα, μόρφημα, λέξη, πρόταση), καθώς ένα κείμενο μπορεί να συμπίπτει με μια λέξη, ένα μόρφημα, ακόμη κι ένα φώνημα. Το μέγεθος δεν παίζει κανένα ρόλο για τον χαρακτηρισμό ενός ή περισσότερων εκφωνημάτων ως κειμένου. Στην πραγματικότητα όλες οι μονάδες της γλωσσικής ανάλυσης βρίσκουν το ρόλο και τη σημασία τους μέσω της χρήσης τους σε ένα κείμενο.

5 Όπως δεν υπάρχει κατώτερο όριο, έτσι δεν υπάρχει και ανώτερο όριο στο μέγεθος του κειμένου: μια εγκυκλοπαίδεια αποτελεί μόνη της ένα κείμενο που έχει τη μορφή της αποικίας, αποτελείται δηλαδή από πολλά άλλα κείμενα, τα οποία δεν συνδέονται μεταξύ τους με άλλο τρόπο παρά με την απλή συμπαράθεσή τους με βάση κάποιον κανόνα (π.χ. αλφαβητική σειρά).

6 Για να ορίσουμε το κείμενο, θα πρέπει να αναφερθούμε σε εξωτερικά και εσωτερικά κριτήρια. Το αν ένα γλωσσικό απόσπασμα αποτελεί κείμενο εξαρτάται: 1. από το περιβάλλον στο οποίο βρίσκεται, και 2. από τις εσωτερικές του ιδιότητες, τη δομή, διάρθρωση ή οργάνωσή του. Τόσο τα γραπτά όσο και τα προφορικά κείμενα διαθέτουν οργάνωση.

7 Εξωτερικοί παράγοντες > ο δημιουργός και ο αποδέκτης του (συμμετέχοντες), >ο χώρος και ο χρόνος στον οποίο τοποθετείται (σκηνικό),  οι προθέσεις του δημιουργού (σκοπός),  το υλικό κανάλι που χρησιμοποιείται (μέσον π.χ. προφορικός, γραπτός, ηλεκτρονικός λόγος),  το κειμενικό είδος, τα άλλα κείμενα με τα οποία συνδέεται κ.λπ. Τα στοιχεία αυτά συνθέτουν το περικείμενο ενός κειμένου και είναι απολύτως απαραίτητα για την κατανόηση του κειμένου στο σύνολό του, αλλά και των επιμέρους γλωσσικών μονάδων από τις οποίες αποτελείται.

8 Ένα περικείμενο μπορεί να υποστηρίζει ένα εύρος σημασιών. Όταν χρησιμοποιείται ένας τύπος σε ένα περικείμενο, το περικείμενο αποκλείει όλες τις σημασίες που μπορεί να δηλώσει ο τύπος εκτός από αυτές που είναι πιθανές σε αυτό. Το περικείμενο αποκλείει τις σημασίες που είναι πιθανές για τον τύπο εκτός από αυτές που υποστηρίζονται σε αυτό.

9 Εσωτερικές του ιδιότητες: δομή, διάρθρωση, οργάνωσή ναι (.) μετά ((γέλια)) να σου πω εσύ τώρα σχολή πηγαίνεις κανονικά ή έχετε κατάληψη; άσχετο βέβαια αλλά έχω να πάω::: μια βδομάδα και (.) βασικά γιατί έχουν σταματήσει τα μαθήματα τώρα μ ((γνέφοντας καταφατικά)) η εξεταστική δεν έχει αρχίσει θα πάρει και παράταση λογικά αποκλείεται να γίνει στην ώρα της κοίταξε εμείς η Θεολογική οι φοιτητές δεν::: κάναμε καταλήψεις τίποτα και μόνο οι::: μόνο οι καθηγητές αν κάνουν κάποια απεργία και σταματάει η σχολή αλλιώς δεν κλείνει κανονίζουν να πάνε στη Μύκονο οι φοιτητές δεν τους ενδιαφέρει τίποτ’ άλλο ((γέλια)) κοίταξε εμείς λογικά έχουμε κάνει περίπου δύο με τρεις βδομάδες κατάληψη οπότε::: αποκλείεται ν’ αρχίσει στις εικοσιεννιά που λέγαν η εξεταστική δε γίνεται [είναι πολύ δύσκολο [πάλι πάλι καλά που άνοιξε η Φιλοσοφική το Μαθηματικό και το Φυσικό ναι αυτές κλείνανε στάνταρ και και η Ιατρική πάλι καλά ΚΑΙ η Ιατρική ε η Ιατρική και το Πολυτεχνείο δεύτε[ρα [όχι κάνεις [λάθος [όχι όχι κλείνει η Ιατρική [η η Ιατρική είναι πρωτοπόρος σ’ αυτά

10 Η εσωτερική οργάνωση του κειμένου εντοπίζεται, μεταξύ άλλων: >στη διαδοχή και τη συνέχεια των πράξεων ομιλίας σε αυτό,  στη χρήση διαρθρωτικών λέξεων (κειμενικών δεικτών ή δεικτών λόγου),  στη χρήση δεδομένων λεξικογραμματικών σχημάτων κ.λπ. Παράδειγμα: σε μια τηλεφωνική συνδιάλεξη έχουμε δεδομένη σειρά πράξεων ομιλίας (κουδούνισμα – αποδοχή – χαιρετισμός, στην αρχή ή προετοιμασία για κλείσιμο – αποχαιρετισμός, στο τέλος), τυπικούς δείκτες λόγου (λοιπόν, αυτά, με συγκεκριμένο επιτονισμό) και τυπικά λεξικογραμματικά σχήματα (εμπρός, λέγετε, παρακαλώ, στην αρχή ή τα λέμε, φιλάκια, άντε γεια, στο τέλος).

11 Ορισμός κειμένου Κείμενο είναι το αυτοτελές απόσπασμα λόγου που έχει συγκεκριμένα όρια που καθορίζονται από το περικείμενο στο οποίο εντάσσεται και την εσωτερική του δομή ή οργάνωση. Το κείμενο αποτελεί πάντοτε το γλωσσικό αποτύπωμα, το ίχνος μιας επικοινωνιακής πράξης, ενός συμβάντος επικοινωνίας, της γλώσσας δηλαδή στη χρήση της.

12 Η έννοια “κείμενο” αφορά: μια διαδικασία συγκρότησης νοήματος ένα προϊόν ερμηνείας που πραγματώνονται μέσα σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο συμφραζομένων, επιτελούν μια συγκεκριμένη δουλειά, εκφέρονται με ένα συγκεκριμένο στόχο.

13 Κάθε ενότητα λόγου (προφορικού ή γραπτού) που παίζει κάποιο ρόλο σε ένα πλαίσιο συμφαζομένων (π.χ. επιχειρεί να πληροφορήσει κάποιον, να ρωτήσει κάτι, να πείσει για κάτι) θα τη θεωρούμε κείμενο. (Αρχάκης, 2005) > Πολυτροπικά κείμενα

14 Λόγος (discourse) δύο πτυχές: 1.εσωτερική οργάνωση του κειμένου (text) 2.χρήση του στο περικείμενο (context)

15 Κείμενο και περικείμενο Το κείμενο ως επικοινωνιακό γεγονός μπορεί να μελετηθεί από τρεις σκοπιές: 1.του δημιουργού (με έμφαση στη διαδικασία παραγωγής) 2.του αναγνώστη (από την οπτική της πρόσληψης) 3.του ιδίου του κειμένου.

16 Βασική ιδιότητα των κειμένων είναι η κειμενικότητα, η λειτουργία του δηλαδή ως επικοινωνιακού συμβάντος που ορίζεται από επτά παράγοντες: Κειμενοκεντρικές έννοιες 1. Συνοχή: η σύνδεση τύπων και δομικών σχημάτων στην «επιφάνεια» του κειμένου, δηλαδή με απτά γλωσσσικά στοιχεία. 2. Συνεκτικότητα: η αλληλουχία των νοημάτων που ενεργοποιούνται από τις κειμενικές εκφράσεις. Η λειτουργία της συνεκτικότητας διαπιστώνεται συνήθως πιο εύκολα εκεί όπου υπάρχει νοηματικό χάσμα. Η συνεκτικότητα εκφράζεται συνήθως γλωσσικά μέσω της συνοχής, αν κι αυτό δεν είναι απαραίτητο. Χρηστοκεντρικές έννοιες 3. Προθετικότητα: περιλαμβάνει το σύνολο των προθέσεων, επιδιώξεων, στόχων κ.λπ. του δημιουργού του κειμένου, η στάση του δημιουργού που επιδιώκει να παραγάγει ένα συνοχικό και συνεκτικό κείμενο. 4. Αποδεκτότητα: περιλαμβάνει το σύνολο των διαδικασιών με τις οποίες ο δέκτης της επικοινωνίας αποδέχεται ένα κείμενο ως συνοχικό και συνεκτικό. Ο δημιουργός του κειμένου σχεδιάζει συνήθως το κείμενο με τέτοιο τρόπο ώστε να γίνεται αποδεκτό. 5. Πληροφορητικότητα: ο βαθμός στον οποίο οι πληροφορίες που παρέχονται στο κείμενο αλληλεπιδρούν με τις προηγούμενες γνώσεις του δέκτη (π.χ. είναι αναμενόμενες ή μη, γνωστές ή άγνωστες, ανιαρές ή ενδιαφέρουσες). 6. Καταστασιακότητα: ο βαθμός σύνδεσης του κειμένου με τις εξω-κειμενικές περιστάσεις επικοινωνίας, το περικείμενο. 7. Διακειμενικότητα: ο βαθμός σύνδεσης ενός κειμένου με άλλα συναφή ή μη κείμενα. Για να αναγνωρίσουμε ποια κείμενα είναι συναφή, θα πρέπει να έχουμε εμπειρία των κειμενικών ειδών ή τύπων, που έχουν αναπτυχθεί σε μια γλωσσική κοινότητα.

17 Καταστασιακότητα 1. Σκηνικό: το χωροχρονικό πλαίσιο στο οποίο συμβαίνει το επικοινωνιακό γεγονός, είτε άμεσο είτε έμμεσο (ψυχολογικό, πολιτισμικό). 2. Μέλη ή συμμετέχοντες στο επικοινωνιακό συμβάν: περιλαμβάνει το δημιουργό (ομιλητή/συγγραφέα), τον αποδέκτη (ακροατή/ αναγνώστη), τον υπονοούμενο δημιουργό ή αποδέκτη, τους περιστασιακούς αποδέκτες ή κοινό κ.λπ. 3. Σκοπός: οι στόχοι και τα αποτελέσματα που επιδιώκονται. 4. Μορφή & Περιεχόμενο του μηνύματος: οι πράξεις που επιτελούνται τόσο σε επίπεδο τυπικών γλωσσικών εκφράσεων όσο και σε επίπεδο αλληλουχίας νοηματικών πράξεων ομιλίας. 5. Τόνος (κλειδί) της επικοινωνίας: το επίπεδο ύφους (επίσημο, ανεπίσημο, ειρωνικό, φιλικό, οικείο, χαλαρό κ.λπ.). 6. Μέσον: το κανάλι επικοινωνίας (προφορικό, γραπτό, ηλεκτρονικό, με παραγλωσσικά στοιχεία κ.ά.). 7. Νόρμα: οι κανονικότητες και αναμονές των συμμετεχόντων για το τι μπορεί και το τι συνήθως γίνεται στο γλωσσικό γεγονός. 8. Κειμενικό είδος: ο τύπος του επικοινωνιακού γεγονότος (αφήγηση, λόγος, διάλεξη κ.λπ.). Hymes (1974): SPEAKING: Setting, Participants, Ends, Acts, Key, Instrumentalities, Norm, Genre

18 Πτυχές του περικειμένου - περιστασιακό περικείμενο: ποιος μιλά σε ποιον, πότε, πού και για ποιον σκοπό, οι φυσικές περιστάσεις, το κοινωνικό «σκηνικό», οι ρόλοι, οι σχέσεις και το καθεστώς των συμμετεχόντων. - πολιτισμικό περικείμενο: η γλωσσική κοινότητα, οι συνήθειες και οι υποχρεώσεις των μελών της κοινότητας, τα γλωσσικά γεγονότα και δραστηριότητες, τα προτιμώμενα θέματα κάθε κοινότητας. - συγκείμενο: το προηγούμενο και το επόμενο κείμενο, τι ειπώθηκε πριν και τι ακολουθεί. - γνωσιακό περικείμενο: οι γνώσεις των συμμετεχόντων ως σύνολο αναγνωρίσιμων συμβάσεων, κανόνων και κοινών παραδοχών, η διαδικασία εξαγωγής συμπερασμάτων που συνδέονται με γενικές αναμονές και προσδοκίες.


Κατέβασμα ppt "Οριοθετώντας την έννοια του κειμένου Νεκτάριος Στελλάκης"

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Διαφημίσεις Google