Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

Η παρουσίαση φορτώνεται. Παρακαλείστε να περιμένετε

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ.

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Παρουσίαση με θέμα: "ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ."— Μεταγράφημα παρουσίασης:

1 ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ Διδακτικές Σημειώσεις Δρ. Ζαγκότση Σμαράγδα Θεσσαλονίκη 2009

2 Ο Τουρισμός ως Πεδίο Διερεύνησης των Κοινωνικών Επιστημών.

3 1. Ανάπτυξη του Τουρισμού και Επιστημονικές Προσεγγίσεις του Φαινομένου. Η ραγδαία ανάπτυξη του τουρισμού ‘κέντρισε’ το ενδιαφέρον των κοινωνικών επιστημών για την ανάλυση του φαινομένου. Ιδιαίτερα μετά το 1970, το ενδιαφέρον είναι έκδηλο: α) στο σημαντικό αριθμό των επιστημονικών εργασιών που αναφέρονται στον τουρισμό β) στον αριθμό των επιστημονικών κλάδων που εντάσσουν τον τουρισμό στο πλαίσιο των αναλύσεων τους γ) στις προσπάθειες ανάπτυξης επιστημονικού διαλόγου για τον τουρισμό, μεταξύ διαφορετικών επιστημονικών κλάδων Ο τουρισμός αποτελεί ένα φαινόμενο που επιδέχεται πολυεπιστημονικές προσεγγίσεις, διότι ως κοινωνικό φαινόμενο επηρεάζει πληθώρα κοινωνικών καταστάσεων και πεδίων ανάπτυξης. Αποτέλεσμα η δημιουργία διακριτού επιστημονικού χώρου με κοινό σημείο αναφοράς τον τουρισμό.

4 Στάδια Διαμόρφωσης Τουρισμού σε Κοινωνική Επιστήμη. Πριν ΒΠΠ: - Σημαντική παρουσία Άγγλων και Γερμανών επιστημόνων από τους κλάδους: Ιστορία, Γεωγραφία, Οικονομία - Δημιουργία πρώτων επιστημονικών περιοδικών που καταγράφουν το ενδιαφέρον για την ανάπτυξη του τουρισμού : - Προσπάθεια διάκρισης τουρισμού σε ‘ιδιαίτερο’ κλάδο ορισμένων κοινωνικών επιστημών - Ενδιαφέρον επιστημών να μελετήσουν τα κοινωνικοοικονομικά δεδομένα της τουριστικής ανάπτυξης - Ιδιαίτερη η συμβολή των οικονομολόγων οι οποίοι εκπονούν τις πρώτες μελέτες και ασκούν κριτική στη σχέση τουρισμού- ανάπτυξης Μετά το 1970: - Αλματώδης και πολύπλευρη ανάπτυξη της επιστημονικής μελέτης του τουριστικού φαινομένου - Πλήθος επιστημονικών περιοδικών και συνεδρίων για τον τουρισμό - Η έρευνα και η εκπαίδευση του τουρισμού υιοθετεί την πολυεπιστημονική προσέγγιση και ανάλυση του φαινομένου.

5 2. Κοινά Πεδία Τουρισμού και Άλλων Κοινωνικών Επιστημών. 1. Γεωγραφία Τα κύρια ζητήματα ενασχόλησης με τον τουρισμό εστιάζουν: - Στην αλλαγή των μοντέλων χρήσης γης των τουριστικών περιοχών - Στο θέμα της φέρουσας ικανότητας των τουριστικών περιοχών - Στη συσχέτιση των τουριστικών κινήτρων και των τύπων ταξιδιού με τα γεωγραφικά/ χωρικά χαρακτηριστικά των τουριστικών πόρων μιας περιοχής - Στα μοντέλα ανάλυσης των σταδίων ανάπτυξης του τουρισμού 2. Οικονομία Πραγματοποίηση σημαντικών μάκρο και μίκρο οικονομικών αναλύσεων του τουριστικού φαινομένου - Μελέτες καταναλωτικής συμπεριφοράς - Μελέτες ανάλυσης των οργανωτικών χαρακτηριστικών του τουρισμού - Μελέτες ανάλυση της συμβολής του τουρισμού στην εθνική οικονομία - Μελέτες μάρκετινγκ για τα κοινωνικοοικονομικά και ψυχογραφικά χαρακτηριστικά των τουριστών σε σχέση με τα κίνητρα και τις επιλογές του ταξιδιού.

6 3. Ιστορία - Ανάλυση της ιστορικής εξέλιξης του ελεύθερου χρόνου και η συσχέτιση του με τις επικρατούσες συνθήκες εργασίας - Ανάλυση των χαρακτηριστικών των παραθαλάσσιων θέρετρων του 19ου αι. και του φαινομένου του Grand Tour 4. Πολιτική Επιστήμη - Η σημασία της ανάπτυξης του τουρισμού ως ιδεολογικό και πολιτικό ζήτημα - Σχέση αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων χωρών υπό το πρίσμα του τουρισμού. Πολιτική και πολιτιστική εξάρτηση των αναπτυσσόμενων χωρών 5. Ψυχολογία Ειδικότερα την Κοινωνική Ψυχολογία της οποίας αντικείμενο αποτελεί η διερεύνηση με επιστημονικό τρόπο της κοινωνικής συμπεριφοράς. Δηλαδή «εκείνων των πλευρών της συμπεριφοράς των ατόμων που αφορούν, απευθύνονται, διαμορφώνονται ή σχετίζονται με άλλα άτομα ή ομάδες» (Κοκκινάκη:2005). Ειδικότερα την Κοινωνική Ψυχολογία της οποίας αντικείμενο αποτελεί η διερεύνηση με επιστημονικό τρόπο της κοινωνικής συμπεριφοράς. Δηλαδή «εκείνων των πλευρών της συμπεριφοράς των ατόμων που αφορούν, απευθύνονται, διαμορφώνονται ή σχετίζονται με άλλα άτομα ή ομάδες» (Κοκκινάκη:2005). Η Κοινωνική Ψυχολογία για παράδειγμα ασχολείται με το πώς αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και τους άλλους, πως οι υπάρχουσες γνωστικές δομές επηρεάζουν την κρίση μας (κοινωνική νόηση), πως ΄διαμορφώνουμε εντυπώσεις για άλλα άτομα (κοινωνική αντίληψη), πως ερμηνεύουμε την κοινωνική συμπεριφορά (κοινωνική απόδοση), πως διαμορφώνουμε στάσεις και πως αυτές επηρεάζουν την συμπεριφορά μας, πως οι στάσεις, απόψεις και συμπεριφορές μας μεταβάλλονται όταν ‘εκτεθούμε’ στις απόψεις-συμπεριφορές άλλων ατόμων (κοινωνική επιρροή).

7 Η συμπεριφορά περιλαμβάνει κάθε ανθρώπινη δράση που μπορεί να εξωτερικεύεται άρα να φαίνεται ή να παραμένει εσωτερικευμένη άρα και μη εμφανής. Η συμπεριφορά κάθε ανθρώπου εξελίσσεται και διαφοροποιείται στη διάρκεια της ζωής του ανάλογα με το κοινωνικό περιβάλλον που δραστηριοποιείται. Κάθε άνθρωπος έχει σαφώς τη δική του διακριτή συμπεριφορά ως αποτέλεσμα των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών και της μοναδικότητας του, ωστόσο υπάρχει αδιαμφισβήτητη αλληλεπίδραση μεταξύ ατόμου και κοινωνικού περιβάλλοντος στο οποίο δραστηριοποιείται. Η Τουριστική Ψυχολογία προσπαθεί να κατανοήσει και να ερμηνεύσει τη συμπεριφορά του ατόμου-τουρίστα ως καταναλωτή τουριστικών προϊόντων. Ειδικότερα εστιάζει στην: - Ανάλυση των κινήτρων και των ψυχικών παραγόντων επιρροής στη διαδικασία λήψης απόφασης για την πραγμάτωση ενός ταξιδιού. Σύνδεση με τα χαρακτηριστικά ανάπτυξης των τουριστικών περιοχών - Μελέτη και ανάλυση των εκδηλωμένων συμπεριφορών στο πλαίσιο της συνάντησης τουριστών –ντόπιων στον τόπο υποδοχής - Στο ρόλο του ‘περιβάλλοντος’ ως παράγοντα διαμόρφωσης της κοινωνικοψυχολογικής κατάστασης που επηρεάζει τη συνολική εκτίμηση του ταξιδιού/ εμπειρία, καθώς και τη συμπεριφορά των τουριστών προς τους ντόπιους.

8 6. Οικολογία - Θέματα αειφορίας και επιπτώσεων της τουριστικής ανάπτυξης - Πλαίσιο ανάδειξης των περιβαλλοντικών πόρων σε τουριστικούς, προγράμματα διαχείρισης και προστασίας αυτών 7. Επιστημονικοί Κλάδοι που ασχολούνται με το Χώρο. - Προγράμματα χωρικής διαχείρισης της τουριστικής ανάπτυξης που στοχεύουν στην αποφυγή συγκρούσεων χρήσεων γης - Στοχευμένες αναλύσεις για περιοχές με ‘ευαίσθητα’ αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά 8. Ανθρωπολογία - Ανάλυση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των τουριστών στη διάρκεια του ταξιδιού (τύποι τουριστών) - Συμβολή του τουρισμού στην αλλαγή στοιχείων και συμβόλων του τοπικού πολιτισμού - Συσχέτιση ταξιδιού με βαθύτερες εσωτερικές ανάγκες του ατόμου - Ανάλυση των χαρακτηριστικών και των παραγόντων που καθορίζουν το πλαίσιο συνάντησης τουριστών- ντόπιων 9. Ελεύθερος Χρόνος - Ανάλυση κοινωνικοοικονομικών, ψυχολογικών χαρακτηριστικών που επηρεάζουν τη χρήση του ελεύθερου χρόνου - Κίνητρα και παράγοντες επιλογής διαφορετικών ‘χρήσεων’ ελεύθερου χρόνου

9 Ο ΤΟΥΡΙΣΤΑΣ. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥΡΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΡΑ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΑΞΙΔΙΩΝ.  Βασισμένο στο ομότιτλο κεφάλαιο του βιβλίου του Τσάρτας Π., 1996, Τουρίστες, Ταξίδια, Τόποι: Κοινωνιολογικές Προσεγγίσεις στον Τουρισμό, Εκδόσεις Εξάντας, σελ

10 Η εξέλιξη του τουρισμού μεταπολεμικά χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη των υποδομών του κλάδου και την αύξηση του αριθμού των ατόμων που συμμετέχουν σε κάθε μορφή τουριστικής δραστηριότητας. Αποτέλεσμα η δημιουργία μια διαρκώς διευρυνόμενης ομάδας καταναλωτών που χαρακτηρίζεται από πλήθος μεταβλητών κοινωνικού- οικονομικού- ψυχολογικού- οικονομικού χαρακτήρα, που επιδρούν στην τελική επιλογή του ταξιδιού. Ο τουρίστας συσχετίζεται με τα χαρακτηριστικά του τουρισμού που επιλέγει να κάνει, ενώ αυτά επηρεάζουν τα κοινωνικά και καταναλωτικά πρότυπα άλλων τουριστών μέσω της Διαφήμισης και των ΜΜΕ. Σταδιακά ο τουριστικός τομέας εξειδικεύεται και τμηματοποιείται όσο αφορά τις προσφερόμενες υπηρεσίες και υποδομές εφόσον διαφοροποιούνται οι καταναλωτικές επιλογές των τουριστών. Νέα εποχή για τον τουρισμό: το άτομο- τουρίστας αυξάνει τις δυνατότητες για πραγματοποίηση τουριστικών ταξιδιών και διαφοροποιεί τα κίνητρα που τον οδηγούν σε αυτά. Ο ίδιος τουρίστας κάνει ταξίδια πολύ διαφορετικά μεταξύ τους ή ακόμη μέσα στο ίδιο ταξίδι αναζητά την κατανάλωση διαφορετικού είδους τουριστικών υπηρεσιών. Σταδιακά τμηματοποιείται το τουριστικό προϊόν (μετάβαση από τον τουρισμό στους ‘τουρισμούς’). Επιλογές τουριστών διαμορφώνονται από την επιρροή μιας ευρείας γκάμας παραγόντων, πολλές φορές αλληλοσυγκρουόμενων, ωστόσο συχνά μια ομάδα παραγόντων είναι αυτή που επιδρά καθοριστικά στις επιλογές του. Οι παράγοντες που επηρεάζουν και διαμορφώνουν αυτές τις καταναλωτικές συμπεριφορές οδηγούν στην οριοθέτηση κοινών χαρακτηριστικών που επιτρέπουν τη διαμόρφωση τυπολογιών τουριστών.

11 Παράγοντες Διαμόρφωσης Χαρακτηριστικών Τουριστών

12 1. Κοινωνικό- ψυχολογικοί παράγοντες. Ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της μεταπολεμικής περιόδου είναι η επικράτηση μιας καταναλωτικής κοινωνίας όπου η χρήση και αγορά συγκεκριμένων αγαθών αποκτά συμβολική σημασία. Το ταξίδι είναι ένα από αυτά (δείκτης κοινωνικής ανόδου). Το ταξίδι καθίσταται αναπόσπαστο στοιχείο της σύγχρονης κοινωνικής ζωής. Συνιστά τον ‘μοντέρνο τρόπο’ ιδίως στα αστικά κέντρα. Τα άτομα ταξιδεύουν γιατί αυτό επιβάλλουν τα νέα κοινωνικά πρότυπα καθώς και η ανάγκη διαφυγής από έναν αλλότριο τρόπο ζωής και εργασίας. Το ταξίδι καθίσταται σε μια ‘προγραμματισμένη φυγή’. Η επιστήμη της ψυχολογίας ανέδειξε μια σειρά από ενδιαφέροντα ζητήματα που επηρεάζουν τα χαρακτηριστικά του τουρίστα. Για παράδειγμα η ψυχολογική κατάσταση στην οποία βρίσκεται ένα άτομο τόσο κατά τη διαδικασία λήψης της απόφασης να ταξιδέψει όσο και κατά τη διάρκεια του ταξιδιού. Ατομικά χαρακτηριστικά των τουριστών και στοιχεία της προσωπικότητας τους συνδέονται με συγκεκριμένους τύπους ταξιδιών, συσχετίζονται με παράγοντες κοινωνικούς, δημογραφικούς, κ.α προκειμένου να σκιαγραφηθούν και να ερμηνευθούν τα κίνητρα που οδήγησαν στην πραγματοποίηση του ταξιδιού.

13 2. Δημογραφικοί παράγοντες. Νέοι: στην επιλογή των τουριστικών ταξιδιών επηρεάζονται από την ανάγκη γνωριμίας νέων τόπων και την απόκτηση νέων εμπειριών. Συχνά είναι αυτοί που μέσω των επιλογών τους ανακαλύπτουν νέες τουριστικές περιοχές ή δημιουργούν τη ‘μόδα’ για κάποιο τύπο τουρισμού (π.χ οικολογικό). Μεσήλικες και Ηλικιωμένοι: επηρεάζονται περισσότερο από μηνύματα του οργανωμένου μαζικού τουρισμού. Προσφέρει χαρακτηριστικά ταξιδιού που ‘ταιριάζουν’ περισσότερο στα κοινωνικά τους πρότυπα (προβολή της κοινωνικής ανόδου, οργανωμένο και ασφαλές ταξίδι, κατανάλωση προϊόντων που επιτάσσει η μόδα, κ.α) Άλλοι δημογραφικοί παράγοντες που επηρεάζουν: - Οικογενειακή κατάσταση - Κύκλος ζωής του ατόμου - Φύλο - Εκπαιδευτικό επίπεδο

14 3. Οικονομικοί παράγοντες. Το εισόδημα αποτελεί ένα δείκτη που φανερώνει τη δυνατότητα των ατόμων να ταξιδεύουν, την ευρύτητα των επιλογών τους, τα χαρακτηριστικά του ταξιδιού αλλά και τον αριθμό των ταξιδιών που πραγματοποιούν. Στις αναπτυγμένες χώρες η μεταπολεμική ανάπτυξη οδήγησε στην αύξηση του ποσοστού του πληθυσμού που διαθέτει ‘επιπλέον’ εισόδημα και το καταναλώνει για ταξίδια. Ο αριθμός των ταξιδιών αυξάνεται ακόμη και σε περιόδους οικονομικής κρίσης. Το κόστος ταξιδιού αποκτά σχετική και όχι καθοριστική σημασία για τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ταξιδιού. Στις αναπτυσσόμενες χώρες αντίθετα το εισόδημα και το επάγγελμα είναι καθοριστικοί παράγοντες διαμόρφωσης χαρακτηριστικών τύπων τουριστών εφόσον μικρό ποσοστό πληθυσμού ταξιδεύει και προέρχεται από ανώτερα εισοδηματικά στρώματα ή ανώτερα στην ιεραρχία επαγγέλματα. Το ευρύτερο επίπεδο ανάπτυξης της χώρας (οικονομικό, κοινωνικό, πολιτισμικό) αποτελεί παράγοντα επιρροής των τουριστών.

15 4. Θεσμικοί - οργανωτικοί παράγοντες. Η ανάπτυξη εταιριών τουρισμού μεταπολεμικά οδήγησε στη δημιουργία ενός εκτεταμένου δικτύου υπηρεσιών πληροφόρησης, αγοράς, διάθεσης, διαφήμισης τουριστικών προϊόντων στις αναπτυγμένες χώρες. Ευκολία πρόσβασης των κατοίκων των χωρών αυτών στο εν λόγω δίκτυο. Ευκολία πρόσβασης των κατοίκων των χωρών αυτών στο εν λόγω δίκτυο. Ποικιλία προσφερόμενων τουριστικών προϊόντων από τις εταιρίες διαμορφώνουν το εύρος των καταναλωτικών επιλογών του τουρίστα. Ανάδειξη του σύγχρονου τουρίστα- καταναλωτή ο οποίος αγοράζει το ταξίδι όπως ένα οποιοδήποτε καταναλωτικό αγαθό που διαφημίζεται και πωλείται. Αυτός ο τουρίστας- καταναλωτής διαμορφώνει με βάση μεσοπρόθεσμες στρατηγικές αφενός τις επιλογές του στον τουρισμό αφετέρου τη συνολική κατανάλωση για τουριστικά προϊόντα. Οριοθετείται ως ιδιαίτερη κοινωνική κατηγορίας που χαρακτηρίζεται από σύνθετα κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά. Λειτουργεί καταλυτικά για τη συνεχή ανάπτυξη του οργανωμένου τουρισμού. Είναι ο βασικός χρήστης των προϊόντων της τουριστικής βιομηχανίας αλλά ταυτόχρονα και τροφοδότης της. Είναι ο βασικός χρήστης των προϊόντων της τουριστικής βιομηχανίας αλλά ταυτόχρονα και τροφοδότης της.

16 ΤΥΠΟΛΟΓΙΕΣ ΤΟΥΡΙΣΤΩΝ Συστηματική αναζήτηση από επιστήμονες του τουρισμού των διαφορετικών χαρακτηριστικών και μεταβλητών που διαμορφώνουν διακριτούς τύπους τουριστών. Παράμετροι αναζητήσεων - Προσπάθεια απομόνωσης των βασικών κοινωνικών παραγόντων που διαμορφώνουν τις νέες κατηγορίες τουριστών. - Ανάδειξη και περιγραφή του κυρίαρχου χαρακτηριστικού που επιτρέπει την προσέγγιση του εκάστοτε τύπου τουριστών. - Εντοπισμό της αιτιώδους σχέσης μεταξύ τύπου τουρισμού, κινήτρων επιλογής και χαρακτηριστικά εμπειριών που αναζητούν οι τουρίστες. - Ένταξη των τύπων τουριστών σε ευρύτερα ερμηνευτικά πλαίσια του τουριστικού φαινομένου. (π.χ. συσχέτιση συγκεκριμένων τύπων τουριστών με τις επιπτώσεις που φέρει η τουριστική ανάπτυξη)

17 Ζητήματα που συγκέντρωσαν το επιστημονικό ενδιαφέρον στην ανάλυση των τυπολογιών. 1. Βαθμός Οργάνωσης και Θεσμοποίησης των Τουριστών. Συνεχής οργανωτική ανάπτυξη της τουριστικής βιομηχανίας επηρέασε τα χαρακτηριστικά των τουριστών και των ταξιδιών, προσφέροντας τυποποιημένες υπηρεσίες. Οργανωμένος μαζικός τουρίστας: αγοράζει ένα πλήρως οργανωμένο πακέτο. Συμμετέχει ως παρατηρητής και όχι συμμετέχων στη διαμόρφωση των χαρακτηριστικών του ταξιδιού. Αποδέχεται απόλυτα το προϊόν που του πουλάνε, δεν αναζητά την καινοτομία, το διαφορετικό. Επιλέγει συνειδητά ένα ταξίδι που χαρακτηρίζεται από στοιχεία, σύμβολα, υπηρεσίες που παραπέμπουν σε όσα γνωρίζει και του είναι οικεία. Αίσθημα ασφάλειας και σιγουριάς. Επιλέγει συνειδητά ένα ταξίδι που χαρακτηρίζεται από στοιχεία, σύμβολα, υπηρεσίες που παραπέμπουν σε όσα γνωρίζει και του είναι οικεία. Αίσθημα ασφάλειας και σιγουριάς. Συνέπεια της θεσμοποίησης αποτελεί η δημιουργία πανομοιότυπων τουριστικών υποδομών σε μια πληθώρα τουριστικών περιοχών διεθνώς, με σκοπό οι τουρίστες να αισθάνονται οικεία οποιαδήποτε χώρα και αν επισκέπτονται.

18 ‘Μη Θεσμοποιημένοι’ τουρίστες: ο τουρίστας που έχει χαρακτηριστεί ως εξερευνητής, περιηγητής, εκκεντρικός, κ.α. Ταξιδεύει μόνος του χρησιμοποιώντας λιγότερο τις υπηρεσίες οργανωμένου τουρισμού και αναζητά εμπειρίες ‘διαφορετικές’. Αυτονομία στον τρόπο οργάνωσης και εκτέλεσης του ταξιδιού. Αναζήτηση εμπειριών, που σύμφωνα με την κρίση τους, ο οργανωμένος τουρισμός δεν μπορεί να προσφέρει. Ωστόσο η ραγδαία επέκταση της τουριστικής βιομηχανίας έχει εισχωρήσει και σε αυτό το τμήμα της τουριστικής αγοράς, διαμορφώνοντας και πουλώντας πακέτα πλήρως οργανωμένα σε περιοχές που διαθέτουν όλα τα χαρακτηριστικά που αναζητούν οι μη θεσμοποιημένοι τουρίστες (π.χ εξωτισμό, αυθεντικότητα, παράδοση…). Κατά συνέπεια με τον ένα ή τον άλλο τρόπο η θεσμοποίηση αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα του σύγχρονου τουρισμού.

19 2. Κυρίαρχα χαρακτηριστικά των ταξιδιών των σύγχρονων τουριστών. Η ιδιαίτερη σημασία του τουρισμού διακοπών αντανακλάται στη σχέση των τουριστών με τις επιλογές του τύπου ταξιδιών που πραγματοποιούν. ‘Περιφέρεια της απόλαυσης’: σε αυτή απευθύνονται όσοι αναζητούν την ψυχαγωγία, την ξεκούραση, την ανεμελιά, κ.α Ταξιδεύουν σε μια ομάδα χωρών που προσφέρουν τουρισμό διακοπών με έμφαση στις υποδομές διασκέδασης καθώς και πλούσιους πολιτισμικούς πόρους. Οι τουρίστες αυτού του τύπου ταξιδεύουν αναζητώντας τον τουρισμό των 4S. Τα ταξίδια αυτού του τύπου αυξάνουν σε αριθμό ανταποκρινόμενα στη διάθεση των κατοίκων των αναπτυγμένων χωρών να αναζητήσουν στοιχεία που τους λείπουν από την καθημερινότητα, χωρίς να ενδιαφέρονται για τον τόπο αλλά για τις υπηρεσίες διασκέδασης που παρέχει. Τουρίστες που αναζητούν το ‘διαφορετικό’: αναφέρεται στους τουρίστες που αναζητούν την περιήγηση, γνωριμία με νέους τόπους, λαούς, πολιτισμούς. Πραγματοποιούν ταξίδια σε μακρινούς προορισμούς ή περιοχές με εθνολογικό, ιστορικό, πολιτισμικό ενδιαφέρον. Σταθερή αύξηση αυτών των ταξιδιών την τελευταία δεκαετία, συγκροτώντας σταδιακά ένα κυρίαρχο πρότυπο τουρισμού. Οι βασικές επιλογές των τουριστών επηρεάζονται από τη διαφήμιση και τις νέες τάσεις που συνδέονται με την αύξηση της ζήτησης για ειδικές και εναλλακτικές μορφές τουρισμού.

20 3. Διαμορφωμένα ψυχοκοινωνικά χαρακτηριστικά τουριστών. Οι τουρίστες ως άτομα είναι εκφραστές των κοινωνικών, ψυχολογικών, εισοδηματικών, οικογενειακών, κ.α προτύπων τους, που τους διαφοροποιούν από τα άλλα άτομα. Στο ταξίδι το άτομο-τουρίστας επιλέγει όλα τα χαρακτηριστικά και τις υπηρεσίες που αποτελούν σημείο αναφοράς των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του. Αυτοί οι τύποι τουριστών είναι αυστηροί στις επιλογές τους και χαρακτηρίζονται από επαναληπτικότητα. Δημιουργούν παράδοση τόσο στον τύπο όσο και στην περιοχή που επιλέγουν να επισκεφτούν. Σπανίως υπακούουν τη ‘μόδα’. Καινοτομούν και ανακαλύπτουν νέες περιοχές και τύπους τουρισμού. Επιδιώκουν τη συναναστροφή με τουρίστες που έχουν ίδιες επιλογές με αυτούς, διαμορφώνοντας σταδιακά την ανάγκη για δημιουργία ειδικών υποδομών και υπηρεσιών. Επιδιώκουν τη συναναστροφή με τουρίστες που έχουν ίδιες επιλογές με αυτούς, διαμορφώνοντας σταδιακά την ανάγκη για δημιουργία ειδικών υποδομών και υπηρεσιών. Τέτοιοι τουρίστες έχουν χαρακτηριστεί οι εκκεντρικοί, οι τουρίστες ελίτ, οι περιηγητές, οι τουρίστες των ειδικών και εναλλακτικών μορφών τουρισμού. Αυτοί οι τύποι τουριστών λειτουργούν συχνά ως καταλύτες τόσο των αλλαγών που επέρχονται στον τόπο προορισμού όσο και της πορείας που ακολουθεί η τουριστική ανάπτυξη της περιοχής.

21 4. Τύποι τουριστών και επιπτώσεις στον τόπο υποδοχής. Οι Θεσμοποιημένοι τουρίστες συμβάλλουν στη συχνά ταχύτατη μετατροπή των οικονομικών, κοινωνικών, περιβαλλοντικών χαρακτηριστικών του τόπου προορισμού. 1η κύρια επίπτωση είναι η μετατροπή των αγροτικών περιοχών, σε περιοχές που διαθέτουν υπηρεσίες και υποδομές αστικού τύπου για την εξυπηρέτηση του μεγάλου αριθμού τουριστών. Ο όγκος και ο βαθμός οργάνωσης των τουριστών είναι άμεσα συνυφασμένος με το εύρος και την ένταση των επιπτώσεων που φέρουν στον τόπο υποδοχής. Οι Μη Θεσμοποιημένοι τουρίστες είναι φορείς περιορισμένων αλλαγών και επιπτώσεων στην τουριστική περιοχή. Αυτό οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στη ευρύτερη φιλοσοφία αυτών των τουριστών, που έγκειται στην προσπάθεια διατήρησης της ισορροπίας της τοπικής κοινωνικής και περιβαλλοντικής δομής. Ο τύπος του ταξιδιού τους επιτρέπει την ένταξη τους στην τοπική κουλτούρα και τη χρήση των ήδη υπαρχόντων υποδομών.

22 ΚΙΝΗΤΡΑ ΤΟΥΡΙΣΤΩΝ. Η ανάλυση των κινήτρων επεδίωξε να δώσει απαντήσεις σε ζητήματα που σχετίζονται: με τους παράγοντες που επηρεάζουν τη διαδικασία λήψης απόφασης για την πραγματοποίηση ενός ταξιδιού, τα στάδια της διαδικασίας, τις εμπειρίες που αναζητούν να βιώσουν οι τουρίστες, κ.α Επιπλέον παρατηρείται μια αλλαγή/ μετάβαση από τον τουρίστα που ταξιδεύει με ένα συγκεκριμένο κίνητρο, στον τουρίστα που υπακούει σε μια ομάδα κινήτρων (πολύκινητρικός τουρίστας) 1. Κίνητρα που σχετίζονται με τις ειδικές αιτίες πραγματοποίησης του ταξιδιού. Η ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας οδήγησε διεθνώς στην κατανομή της εργασίας. Αυξάνονται σταδιακά τα ταξίδια όπου το κίνητρο διαμορφώνεται από τα ειδικά αίτια που προκαλούν την πραγματοποίηση του ταξιδιού. π.χ Επαγγελματικοί ή επιστημονικοί λόγοι οδηγούν στην πραγματοποίηση ταξιδιών για συμμετοχή σε συνέδρια, εμπορικές εκθέσεις, κ.α Εκτός από το ρόλο της οικονομίας επηρέασε και η τεράστια ανάπτυξη της βιομηχανίας του ελεύθερου χρόνου που ενεργοποίησε ποικίλα ταξίδια με ειδικό κίνητρο. π.χ. πολιτιστικές ανταλλαγές, αθλητικές εκδηλώσεις, κ.α

23 2. Κίνητρα που σχετίζονται με τον εκπαιδευτικό-πολιτισμικό ρόλο του τουρισμού. Το Grand Tour αποτέλεσε από τις πρώτες μορφές τουρισμού με πολιτισμικό χαρακτήρα. Ο τουρισμός αδιαμφισβήτητα συμβάλλει στην ευρύτερη μόρφωση και παιδεία ενός ατόμου. Δυο είδη ταξιδιών πολιτισμικού χαρακτήρα: 1. Ταξίδια περιήγησης με στόχο την απόκτηση εμπειριών και ευρύτερων γνώσεων για τον κόσμο. Οι τουρίστες αυτού του είδους είναι κυρίως νέα άτομα που ταξιδεύουν σε ποικίλες περιοχές προκειμένου να γνωρίσουν και να έρθουν σε επαφή με άλλους τόπους και πολιτισμούς (π.χ. Άπω Ανατολή, Ν. Αμερική. κ.α) Οι τουρίστες αυτού του είδους είναι κυρίως νέα άτομα που ταξιδεύουν σε ποικίλες περιοχές προκειμένου να γνωρίσουν και να έρθουν σε επαφή με άλλους τόπους και πολιτισμούς (π.χ. Άπω Ανατολή, Ν. Αμερική. κ.α) 2. Ταξίδια μορφωτικά- πολιτισμικά σε συγκεκριμένες χώρες ή περιοχές που θεωρούνται διεθνή ή τοπικά κέντρα πολιτισμού και εκπαίδευσης. Το κίνητρο είναι απόλυτα πολιτισμικό. Επισκέψεις σε μνημεία παγκόσμιας πολιτισμικής κληρονομιάς π.χ Ακρόπολη) Το κίνητρο είναι απόλυτα πολιτισμικό. Επισκέψεις σε μνημεία παγκόσμιας πολιτισμικής κληρονομιάς π.χ Ακρόπολη) Συχνά συνδυάζονται και με εκπαιδευτικούς σκοπούς (π.χ. επισκέψεις σε σημαντικές βιβλιοθήκες ανά τον κόσμο). Συχνά συνδυάζονται και με εκπαιδευτικούς σκοπούς (π.χ. επισκέψεις σε σημαντικές βιβλιοθήκες ανά τον κόσμο).

24 3. Κίνητρα που ακολουθούν τη Θεσμική, Οργανωτική, Κοινωνική εμπέδωση του τουρισμού διακοπών. Τα κίνητρα που αφορούν τις διακοπές ενεργοποιούνται με βάση συγκεκριμένες προδιαγραφές χρόνου, τόπου, διάρκειας και περιορίζονται σε ένα ορισμένο αριθμό επιλογών με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Το πλαίσιο των επιλογών είναι συχνά οριοθετημένο από τα θεσμικά και οργανωτικά χαρακτηριστικά των σύγχρονων κοινωνιών (π.χ κάνουμε διακοπές όταν έχουμε άδεια από την εργασία μας, οι οικογένειες με παιδία σχολικής ηλικίας πραγματοποιούν τις διακοπές τους όταν δεν υφίστανται σχολικές υποχρεώσεις, κ.α) 4. Κίνητρα που συνδέονται με τη διάθεση φυγής του σύγχρονου ανθρώπου. Το άγχος και οι ψυχολογικές πιέσεις των καθημερινών δεσμεύσεων ενισχύουν τις τάσεις φυγής του σύγχρονου ανθρώπου. Το ταξίδι λειτουργεί ως ασφαλιστική δικλείδα, επιτρέποντας στους ανθρώπους να ‘φύγουν υπό όρους’, εφόσον γνωρίζουν ότι η πραγματική ζωή θα τους περιμένει όταν επιστρέψουν. Το ταξίδι όταν προγραμματίζεται ενισχύει το αίσθημα της φυγής ενώ όταν πραγματοποιείται απρογραμμάτιστα αποτελεί διέξοδο από τις ασφυκτικές συγκυριακές πιέσεις. Ουσιαστικά αποτελεί μια μετάβαση από ένα αυστηρά οροθετημένο και οργανωμένο πλαίσιο σε ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από την ελευθερία επιλογών και τους ’χαλαρούς’ ρυθμούς.

25 5. Κίνητρα που σχετίζονται με το Θρησκευτικό συναίσθημα. Το θρησκευτικό κίνητρο υπήρξε από τους κυρίαρχους λόγους που οδήγησαν στην πραγματοποίηση ταξιδιών από τους αρχαίους ακόμη χρόνους. Ωστόσο μέχρι σήμερα παραμένει ένα ισχυρό κίνητρο πραγματοποίησης ταξιδιών για το σύγχρονο άνθρωπο. Τα ταξίδια σε τόπους θρησκευτικής λατρείας (Μέκκα, Ιερουσαλήμ, κ.α) έχουν βαρύνουσα σημασία σε αυτή τη μορφή τουρισμού. Ο τουρίστας αναζητά μέσα από την ‘επαφή με το θείο’ την επανάκτηση της εσωτερικής του ισορροπίας που η σύγχρονη ζωή του έχει αφαιρέσει. 6. Κίνητρα που σχετίζονται με το γόητρο και την κοινωνική άνοδο. Η ανάπτυξη του τουρισμού επέτρεψε αφενός σε όλο και μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού να ταξιδεύει, αφετέρου να αυξάνει τον αριθμό των ταξιδιών που πραγματοποιεί. Ωστόσο για μικρή ομάδα ατόμων το ταξίδι αποτελεί στοιχείο προβολής του κοινωνικού τους γοήτρου. Ενδεικτικό της ανώτερης εισοδηματικής και κοινωνικής θέσης που κατέχουν. Το φαινόμενο αυτό είναι εντονότερο στις αναπτυσσόμενες χώρες όπου οι τουρίστες χαρακτηρίζονται από τους ντόπιους ως πλούσιοι ή ‘πετυχημένοι’. Το ταξίδι μπορεί να αποτελέσει δείγμα κοινωνική ανόδου όταν τα χαρακτηριστικά του διαφοροποιούνται από τα ‘κλασικά’ τουριστικά ταξίδια.

26 7. Κίνητρα που καθορίζονται από την υποκειμενική εκτίμηση της συγκεκριμένης επιλογής μέσα σε μια ομάδα άλλων επιλογών. Συχνά το κίνητρο καθορίζεται από υποκειμενικούς κοινωνικοψυχολογικούς παράγοντες που διαμορφώνουν το ιδιαίτερο ‘βάρος’ που έχει το εκάστοτε ταξίδι για κάθε άνθρωπο. π.χ ένα ταξίδι στο Παρίσι αποτελεί όνειρο πολλών ατόμων, οπότε αν τους δοθεί η ευκαιρία θα το πραγματοποιήσουν Αυτές οι προ-δημιουργημένες επιθυμίες επηρεάζουν τα κίνητρα διαφόρων τύπων ταξιδιών, δημιουργώντας μια ομάδα τουριστικών περιοχών που ελκύουν υψηλό ποσοστό τουριστών σε μακροπρόθεσμη βάση. 8. Κίνητρα που σχετίζονται με τη φαντασία και τη νοσταλγία. Μια ομάδα διαφορετικών τύπων ταξιδιού ενεργοποιούνται από το κίνητρο της φαντασίας και της νοσταλγίας. Η φαντασία καθορίζει τα καταναλωτικά πρότυπα του ταξιδιού που συνήθως διαφέρουν από τα συνηθισμένα. Ο τουρίστας για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα ζει σε έναν άλλο κόσμο. Στον κόσμο του παραμυθιού, του καλού, της νοσταλγίας. π.χ υποδύεται τον βασιλιά ή τον πλούσιο, ζει σε ξενοδοχεία – κάστρα, συμμετέχει σε παραδοσιακές φιέστες, κ.α. Τα θεματικά πάρκα είναι μια μορφή τουρισμού που η ανάπτυξη τους στηρίζεται σε σημαντικό βαθμό στην ικανοποίηση αυτών των κινήτρων. Η συνεχής αναζήτηση του διαφορετικού από τους τουρίστες ενισχύει τα κίνητρα της φαντασίας και της νοσταλγίας.

27 9. Κίνητρα που σχετίζουν το τουριστικό ταξίδι ως παιχνίδι. Ο τουρίστας αναζητά στο ταξίδι όσα ένα μικρό παιδί αναζητά στην παιδική χαρά (ικανοποίηση, ελευθερία, διαφορετικούς ρόλους). Ξενοδοχειακά συγκροτήματα, θεματικά πάρκα, κ.α. παρέχουν υποδομές που αποτελούν μια μορφή παιδικής χαράς για τους τουρίστες. Στα πλαίσια του παιχνιδιού οι τουρίστες αναπτύσσουν συχνά διαφορετική καταναλωτική, κοινωνική και ενίοτε ηθική συμπεριφορά, που δεν τους χαρακτηρίζει στην ‘κανονική’ τους ζωή. Κίνητρα αυτής της μορφής συναντάμε κυρίαρχα στην περιφέρεια της απόλαυσης αλλά τείνουν να επηρεάσουν ένα ευρύ φάσμα διαφορετικών τύπων ταξιδιών. π.χ επαγγελματικά ταξίδια όπου ο χρόνος διχοτομείται σε χρόνο εργασίας και χρόνο διασκέδασης- παιχνιδιού.

28 Ο ΤΟΥΡΙΣΤΑΣ ΩΣ ΠΑΙΔΙ.   Βασισμένο στο άρθρο του Graham M.S. Dann, (1989), “The tourist as child. Some reflections”, Centre Hautes Études Touristiques, Série C, No. 135.

29 Η προσέγγιση του τουρίστα ως παιδί στηρίζεται στη θεώρηση σύμφωνα με την οποία υπάρχουν στοιχειώδη αλληλοεπιδρώμενα επίπεδα προσωπικότητας: το παιδί – οι γονείς - ο ενήλικας τα οποία αντιστοιχούν στο το παιδί – οι γονείς - ο ενήλικας τα οποία αντιστοιχούν στο Αυτό (Id) – Εγώ (Ego) - Υπερεγώ (Super Ego) της θεωρίας του Φρόιντ Αυτό (Id) – Εγώ (Ego) - Υπερεγώ (Super Ego) της θεωρίας του Φρόιντ 1ο στάδιο ‘Παιδί΄: Κυριαρχεί η αρχή του αυθορμητισμού «Ικανοποίηση τώρα» 2ο στάδιο ‘Γονείς’: επικρατεί η αρχή της εσωτερικής φωνής. Εξασθένηση του αισθήματος «Ικανοποίηση τώρα» και αντικατάσταση του από «Ασφάλεια πρώτα». 3ο στάδιο ‘Ενήλικας’: κυριαρχεί η «λογική» βάση της οποίας αναλύονται όλες οι δράσεις των ατόμων Mayo & Jarvis (1989): «Πολλά από τα στοιχειώδη κίνητρα για ταξίδι ευχαρίστησης είναι καθαρά κίνητρα τα οποία διαμένουν στο επίπεδο του παιδικού εγώ» Τουριστική βιομηχανία ανταποκρινόμενη, προσπαθεί να ‘παγιδέψει’ το παιδί διεγείροντας την φαντασία του, την περιέργεια και την επιθυμία για παιχνίδι και διασκέδαση.

30 Τουρισμός και Στάδια ανάπτυξης Παιδιού. 1. Προστασία και Ασφάλεια Ο τουρίστας διακατέχεται από το αίσθημα της περιέργειας και αναζητά την περιπέτεια, ωστόσο απαιτεί ταυτόχρονα και την ‘σιγουριά’ του οικείου. Τουριστικές επιχειρήσεις παρουσιάζονται συχνά ως «ένα σπίτι μακριά από το σπίτι». Ως «κουκούλια» που προστατεύουν τον τουρίστα από το εχθρικό ξένο περιβάλλον παρέχοντας τα απαραίτητα στοιχεία για την ανάπτυξη του. Τουριστικές επιχειρήσεις παρουσιάζονται συχνά ως «ένα σπίτι μακριά από το σπίτι». Ως «κουκούλια» που προστατεύουν τον τουρίστα από το εχθρικό ξένο περιβάλλον παρέχοντας τα απαραίτητα στοιχεία για την ανάπτυξη του. Παροχή τυποποιημένων υπηρεσιών, χρήση οικείων στοιχείων διακόσμησης και διατροφικών συνηθειών. Στοιχεία που βεβαιώνουν τους τουρίστες ότι ανήκουν εκεί και είναι καλοδεχούμενοι (αίσθηση του οικείου). Συχνά οι ανάγκες του τουρίστα-παιδιού για φροντίδα και προστασία αντανακλώνται στις υπηρεσίες ειδικευμένων προσώπων (πχ. αεροσυνοδός). Στο σύγχρονο τουρισμό ενσαρκώνεται στο πρόσωπο του ‘υπηρέτη’. Το ‘κακομαθημένο’ παιδί ζητά επίμονα την προσοχή και απειλεί να απολύσει αυτόν που τον προστατεύει, εάν δεν ικανοποιήσει τις ανάγκες του. Το παιδί απαιτεί υποταγή από κάποιον στον οποίο δίνει διαταγές και θυμώνει εάν αυτός δεν υπακούει (σχέση τουρίστα –ντόπιου).

31 2. Ικανοποίηση των Βιολογικών Αναγκών. Στα πρώτα στάδια ανάπτυξης ενός παιδιού σημαντικός ο ρόλος της οικογένειας και ιδιαίτερα της μητέρας. Μέσω αυτής το παιδί εξασφαλίζει τις βασικές βιολογικές ανάγκες επιβίωσης του (πείνα, δίψα). Γευσιγνωσία σημαντικό στοιχείο της τουριστικής εμπειρίας αλλά και της τουριστικής έλξης ενός προορισμού. πχ. τουριστικά φυλλάδια υποκινούν τους τουρίστες να απολαύσουν την εξωτική κουζίνα και τις ιδιαίτερες διατροφικές συνήθειες του προορισμού. Η υπέρτατη κατανάλωση φαγητού προβάλλεται ως στοιχείο διασκέδασης, ευφορίας και ικανοποίησης στο ταξίδι. Η τάση αυτή είναι εντονότερη σε ότι αφορά την κατανάλωση αλκοολούχων ποτών. Συχνά στις χώρες προέλευσης των τουριστών υπόκεινται περιορισμοί ως προς την κατανάλωση αλκοόλ. Στους τόπους προορισμού οι περιορισμοί αυτοί τείνουν να εξασθενήσουν είτε αδρανούν ολοκληρωτικά με αποτέλεσμα η κατανάλωση αλκοόλ να είναι συνυφασμένη με την ‘καλοπέραση’ στο ταξίδι. Η ικανοποίηση των βιολογικών αναγκών στα πλαίσια ενός ταξιδιού σε ορισμένες περιπτώσεις συνδέεται με την υιοθέτηση διαφορετικών συμπεριφορών από αυτές που χαρακτηρίζουν την καθημερινή μας ζωή. πχ. διαφορετική σεξουαλική συμπεριφορά, χρήση ναρκωτικών ουσιών προβάλλονται ως συστατικά του ονείρου σε μακρινούς προορισμούς. Οι τουρίστες δεν έχουν παρά να αφεθούν στα χέρια της τουριστικής βιομηχανίας και των ντόπιων, οι οποίοι ως άλλοι «τροφοί» είναι υποχρεωμένοι να φροντίσουν για τη διασκέδαση των ‘μικρών’ καλεσμένων τους.

32 3. Μαθαίνοντας να περπατούν. Σε αυτό το στάδιο η ταυτότητα του παιδιού συγκροτείται μέσα από τον «Σημαντικό άλλο», δηλαδή την μητέρα του. Η διάσταση του «εμένα» στα πλαίσια της κοινωνικοποίησης οριοθετείται από τους περιορισμούς και τους κανόνες που θέτει η κοινωνία. Κατά συνέπεια η διάσταση του «εμένα» χωρίς τη διαδικασία μάθησης και τις διαφορετικές αξίες και έννοιες που προβάλλουν οι «σημαντικοί άλλοι» δεν μπορεί να αναπτυχθεί σωστά το άτομο. Σε σχέση με τον τουρισμό τον ρόλο του «σημαντικού άλλου» ενσαρκώνει ο τουριστικός συνοδός και τα τουριστικά φυλλάδια. Ελέγχουν, κατευθύνουν και φροντίζουν για τις καθιερωμένες υποχρεώσεις των τουριστών στα πλαίσια της διαδικασίας μάθησης τους. Ο συνοδός μέσω της διαδικασίας της μάθησης μπορεί ταυτόχρονα να φέρει το ρόλο της διαφύλαξης της κουλτούρας εξασφαλίζοντας τη διατήρηση απόστασης μεταξύ τουριστών και ντόπιων. Επιπλέον τα τουριστικά φυλλάδια προβάλλοντας φιλτραρισμένες εικόνες και αντιλήψεις κατορθώνουν να ελέγχουν, να προστατεύουν και να οριοθετούν τις δραστηριότητες των τουριστών. Τα απαγορευτικά μηνύματα μπορούν επίσης να λάβουν το ρόλο του συνοδού που επιβλέπει και καθοδηγεί τον τουρίστα-παιδί απομακρύνοντας τον από την άσκηση ορισμένων δραστηριοτήτων. Από τα παραπάνω είναι εμφανής η άσκηση κοινωνικού ελέγχου, η αποτελεσματικότητα του οποίου έγκειται στην ικανότητα του τουρίστα να ενσαρκώσει το ρόλο του παιδιού που μαθαίνει.

33 4. Μαθαίνοντας να μιλούν. Συνιστά το δεύτερο στάδιο στη διαδικασία μάθηση του παιδιού (1ο στάδιο: μαθαίνοντας να περπατούν). Σε σχέση με τον τουρισμό, συχνά οι συνοδοί προκειμένου να επιβλέψουν τη συμπεριφορά των τουριστών παράγουν γνωστικά δεδομένα στα πλαίσια του ρόλου τους ως καθοδηγητές/δάσκαλοι. Μια μέθοδος που χρησιμοποιούν για τη μετάδοση των γνώσεων τους προς τους τουρίστες είναι αυτή της κατασκευής μικρών ευχάριστων ιστοριών (διαδικασία μάθησης ιδιαίτερα αποδεκτή από τα παιδιά). Τα τουριστικά φυλλάδια επίσης έχουν έναν εκπαιδευτικό χαρακτήρα ο οποίος είναι έκδηλος με ποικίλους τρόπους. Μέσω συνδυασμού εικόνων επιδιώκουν να δώσουν έμφαση στην ‘ταυτότητα’ του προορισμού τονίζοντας τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του. Για το σκοπό αυτό συχνά επιστρατεύονται διεθνώς ‘φημισμένα’ πρόσωπα του προορισμού, οικείες μουσικές και τραγούδια, θρύλοι, μυθικοί χαρακτήρες, που προσδίδουν μια αίσθηση μυστηρίου στην οποία εύκολα ανταποκρίνεται ο τουρίστας-παιδί. Επιπλέον οι τουρίστες λαμβάνουν πληροφορίες και από τους τουριστικούς χάρτες μέσω των οποίων μαθαίνουν που και πως μπορούν να ταξιδέψουν, ποιους τουριστικούς πόρους να επισκεφθούν, κλπ. Μια άλλη διαδεδομένη μέθοδος μάθησης που ακολουθείται είναι αυτή των ερωτήσεων-απαντήσεων που διενεργούνται μεταξύ τουριστών και συνοδών.

34 5. Το παιχνίδι ως διασκέδαση. Στο στάδιο του παιχνιδιού η ανάπτυξη της προσωπικότητας του παιδιού ξεπερνά τα προστατευμένα όρια της οικογένειας και του «σημαντικού άλλου» και εκτείνεται στο κοινωνικό περιβάλλον. Η μητέρα αντικαθίσταται από τους δασκάλους και τους φίλους ενώ το παιδί μαθαίνει να μεταβάλει τη συμπεριφορά του σύμφωνα με τις προσδοκίες των άλλων μπαίνοντας στη διαδικασία επιλογής ενός ρόλου. Κάθε ρόλος που επιλέγεται εμπεριέχει την έννοια του παιχνιδιού. Στα πλαίσια του τουρισμού ο τουρίστας-παιδί εμπλέκεται σε κοινές δραστηριότητες/ δρώμενα πχ. συμμετέχει σε τοπικές εκδηλώσεις ενδεδυμένος με τις παραδοσιακές στολές στην προσπάθεια του να γίνει κοινωνός της τοπικής κουλτούρας. Η πραγματοποίηση αγορών αποτελεί ένα δημοφιλές παιχνίδι των τουριστών, οι οποίοι μέσω αυτών των δραστηριοτήτων αναζητούν να διαμορφώσουν μνήμες που συνδέονται με τον προορισμό και τον γηγενή πληθυσμό. πχ. ενθύμια μινιατούρες που αντιπροσωπεύουν έντονα την εθνικότητα, φυλή πχ. ενθύμια μινιατούρες που αντιπροσωπεύουν έντονα την εθνικότητα, φυλή Το κύριο όμως χαρακτηριστικό του παιχνιδιού είναι η διασκέδαση. Στον σύγχρονο τουρισμό αυξάνεται ολοένα ο σχεδιασμός «πακέτων παιχνιδιού» που απευθύνονται στους ‘κουρασμένους’ τουρίστες-παιδιά. Η εικόνα της ευθυμίας και της διασκέδασης προβάλλεται συχνά από τα τουριστικά φυλλάδια σε μια προσπάθεια προσέλκυσης των τουριστών για συμμετοχή στο παιχνίδι. Μια σημαντική κοινωνική πλευρά του παιχνιδιού είναι η απεικόνιση των αλληλεπιδράσεων, η διαδικασία διανομής των ρόλων και η διαιώνιση των άνισων ανθρώπινων σχέσεων που αναπαράγονται μέσω του παιχνιδιού.

35 6. Αγώνες «Οργανωμένο παιχνίδι» Σε αυτό το τελικό στάδιο της κοινωνικοποίησης του παιδιού οι «σημαντικοί άλλοι» αντικαθίστανται από τους «γενικευμένους άλλους». Θεσμοποιημένες αξίες προσφέρονται στο «εμένα» και το άτομο αποφασίζει ποιες θα αποδεκτοί και ποιες θα προσαρμόσει σύμφωνα με τις προσωπικές του πεποιθήσεις. Πρόκειται για μια διαδικασία αλληλεπιδράσεων και διαπραγμάτευσης μέσω της οποίας τα παιδιά μαθαίνουν πότε οι ενέργειες τους υπερβαίνουν τα όρια/ κανόνες παιχνιδιού και προετοιμάζονται να δεχτούν τις αρχές και τους νόμους που διέπουν την κοινωνία. Πρόκειται για μια διαδικασία αλληλεπιδράσεων και διαπραγμάτευσης μέσω της οποίας τα παιδιά μαθαίνουν πότε οι ενέργειες τους υπερβαίνουν τα όρια/ κανόνες παιχνιδιού και προετοιμάζονται να δεχτούν τις αρχές και τους νόμους που διέπουν την κοινωνία. Ο τουρίστας θα πρέπει να τηρεί τους κανόνες και τις ‘νόρμες’ του τόπου προορισμού. Στα πλαίσια του τουρισμού ένας ‘αγώνας’ είναι και αυτός που διεξάγεται όταν ο τουρίστας-παιδί ακολουθεί τις επιθυμίες του προκειμένου να κυριαρχήσει πχ. «θέλω αυτό που θέλω και όταν το θέλω» Άλλη μια μορφή ‘οργανωμένου παιχνιδιού’ είναι το «Εάν μου φερθείς άσχημα θα στο ανταποδώσω» πχ. τουριστικές επιχειρήσεις που έχουν υπερχρεώσει για την παροχή των υπηρεσιών τους, ανακαλύπτουν ότι οι τουρίστες φεύγοντας έχουν υπεξαιρέσει αντικείμενα ή προκαλέσει ζημιές. πχ. τουριστικές επιχειρήσεις που έχουν υπερχρεώσει για την παροχή των υπηρεσιών τους, ανακαλύπτουν ότι οι τουρίστες φεύγοντας έχουν υπεξαιρέσει αντικείμενα ή προκαλέσει ζημιές.

36 ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΚΙΝΗΣΗ: ΜΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ   Βασισμένο στο άρθρο του Graham M.S. Dann, (1981), “Tourism motivation. An appraisal” Annals of Tourism Research, VIII (2).

37 Βασικό ερώτημα στη μελέτη της τουριστικής υποκίνησης: ‘Γιατί τα άτομα ταξιδεύουν;’ ‘Γιατί τα άτομα ταξιδεύουν;’ Η απάντηση στο παραπάνω ερώτημα συνιστά μια αρκετά πολύπλοκη και σύνθετη διαδικασία. Συνδέεται με τις δυσκολίες προσδιορισμού που πηγάζουν από το γεγονός ότι τα κίνητρα του ταξιδιού: Συνδέεται με τις δυσκολίες προσδιορισμού που πηγάζουν από το γεγονός ότι τα κίνητρα του ταξιδιού: α) εξαρτώνται άμεσα από το πολιτιστικό και κοινωνικό περιβάλλον του ατόμου- τουρίστα β) μπορεί να είναι αντανακλάσεις βαθύτερων αναγκών που τα άτομα δεν τις έχουν συνειδητοποιήσει ακόμη ή δεν επιθυμούν να εκφράσουν Από τη βιβλιογραφική μελέτη διαμορφώνονται 7 προσεγγίσεις της τουριστικής υποκίνησης, οι οποίες αναφέρονται στην υποκίνηση του μεμονωμένου τουρίστα (όχι σε γκρουπ τουριστών), και αναλύονται βάση των δυο ανωτέρω διαστάσεων. Ειδικότερα: - Η τουριστική υποκίνηση συσχετίζεται με το οικείο (οικογενειακό, επαγγελματικό) περιβάλλον και τις συνθήκες διαβίωσης, ενώ παράλληλα εστιάζει στις ανάγκες και τις ‘πιέσεις’ που δέχεται το άτομο-τουρίστας πριν την πραγματοποίηση του ταξιδιού. - Αναλύεται η συμπεριφορά/ δράση του ατόμου-τουρίστα στο ταξίδι ή και στον τόπο προορισμού ως απάντηση στις ανάγκες και τις επιθυμίες του.

38 Οι 7 Προσεγγίσεις της Τουριστικής Υποκίνησης. 1. Το ταξίδι ως απάντηση στο τι μας λείπει και τι επιθυμούμε. Κοινωνικοί και πολιτιστικοί παράγοντες ασκούν πιέσεις ως προς τα πρότυπα διαβίωσης και τις καθημερινές πρακτικές. Πιέσεις που γίνονται ανυπόφορες και δημιουργούν αίσθημα ‘ασφυξίας’ στα άτομα. Η ανάγκη διαφυγής από όλα αυτά οδηγεί τα άτομα στην πραγματοποίηση ενός ταξιδιού αναζητώντας μια πιο ‘χαλαρή’ ατμόσφαιρα. Μπορεί επίσης να οδηγήσει στην πραγματοποίηση ενός επιμορφωτικού/ εκπαιδευτικού ταξιδιού ή την επιστροφή στις ‘ρίζες’. Σε αυτή την προσέγγιση εντάσσονται και τα κίνητρα που σχετίζονται με την επιθυμία για το διαφορετικό. Αναζητούμε διαφορετικά αξιοθέατα, πολιτισμούς, συνήθειες, κουλτούρες, κ.α, απλά και μόνο επειδή είναι διαφορετικά. Όταν το οικείο περιβάλλον του ατόμου-τουρίστα δεν απαντά ικανοποιητικά στις ανάγκες και τις επιθυμίες του, τότε στρέφεται αλλού και αναζητά την εκπλήρωση τους.

39 2. Η ‘έλξη’ του προορισμού ως απάντηση στην ‘ώθηση’ της τουριστικής υποκίνησης. Η εν λόγω προσέγγιση εστιάζει στη διάκριση μεταξύ παραγόντων ‘ώθησης’ και παραγόντων ‘έλξης’ στον τουρισμό. Οι παράγοντες ώθησης αναφέρονται στην τουριστική υποκίνηση. Οι παράγοντες έλξης αναφέρονται στα θέλγητρα των τουριστικών προορισμών που ελκύουν το άτομο-τουρίστα να τους επισκεφθεί. Η επιρροή των παραγόντων ώθησης ενεργοποιείται εφόσον έχει ληφθεί η οριστική απόφαση για την πραγματοποίηση ενός ταξιδιού. Οι παράγοντες ώθησης συνδέονται με τις έννοιες της ανομίας και της αυτοαναγνώρισης. Ανομία υπό την οπτική της επικράτησης μιας κατάστασης όπου κυριαρχεί η έλλειψη ‘κανονικότητας’ και ‘νοήματος’ όπως διαμορφώνονται σύμφωνα με τα πρότυπα της κοινωνίας. Αυτοαναγνώριση υπό την οπτική της έλλειψης αυτοεκτίμησης, αυτογνωσίας και χαμηλού κοινωνικού γοήτρου. Διακοπές συνιστούν το πλαίσιο όπου δίδονται ευκαιρίες για τόνωση της αυτοεκτίμησης και ενίσχυση του γοήτρου στο οικείο κοινωνικό περιβάλλον του ατόμου. Παράγοντες ώθησης όχι μόνο συνδέονται αλλά ενδυναμώνουν τους παράγοντες έλξης.

40 3. Η υποκίνηση ως φαντασία. Η συγκεκριμένη προσέγγιση δομείται στη διάκριση μεταξύ κανόνων, δομών, περιορισμών και ελέγχου στην καθημερινότητα του ατόμου-τουρίστα, και τη ‘φαντασίωση’ ότι όλα αυτά εκλείπουν στον τόπο προορισμού. Η ύπαρξη ταμπού, κοινωνικών και ηθικών φραγμών στο πλαίσιο της καθημερινής διαβίωσης, και η πεποίθηση ότι όλοι αυτοί οι παράγοντες αδρανούν στον τόπο προορισμού, σε συνδυασμό με την ανωνυμία εξάπτουν τη φαντασία του ατόμου-τουρίστα. Η φαντασία στην ουσία ενσαρκώνει την ανάγκη απόδρασης, σηματοδοτώντας το πέρασμα από πραγματικούς σε ουτοπικούς κόσμους. Αυτούς της φαντασίας. Η φαντασία συνδέεται στενά και με τις έννοιες της ανομίας και αυτοαναγνώρισης των παραγόντων ώθησης.

41 4. Η υποκίνηση ως προκαθορισμένος σκοπός. Συχνά οι έννοιες «υποκίνηση» και «σκοπός» χρησιμοποιούνται ως ταυτόσημες, ωστόσο διαφέρουν. Σύμφωνα με τον Cohen οι σκοποί ενός ταξιδιού διακρίνονται σε: - Γενικούς σκοπούς (διασκέδαση, αναψυχή..) - Ειδικούς σκοπούς (περιήγηση, διακοπές..) - Ορθολογικούς σκοπούς (εκπαίδευση, πολιτισμό, υγεία) Ο σκοπός δηλώνει πρόθεση (με σκοπό να..). 5. Τυπολογίες υποκίνησης. Ορισμένοι συγγραφείς προσπάθησαν να διαμορφώσουν τυπολογίες/ ιδεατούς τύπους υποκίνησης. Ως ιδεατός τύπος νοείται μια εννοιολογική κατασκευή που αναπαριστά σε απλή μορφή τα κύρια κοινωνιολογικά χαρακτηριστικά ενός φαινομένου, με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι εφικτή και χρήσιμη η σύγκριση με άλλους ιδεατούς τύπους. πχ. Οι τουριστικοί ρόλοι αποτελούν ιδεατό κατασκεύασμα εφόσον δεν υπήρχαν ως τέτοιοι εξ’ αρχής.

42 Οι τυπολογίες μπορούν να διακριθούν σε δυο κατηγορίες: α) σε αυτές που εμπεριέχουν την έννοια της συμπεριφοράς π.χ οι ‘μανιώδεις με την περιήγηση’, οι ‘λάτρεις του ήλιου’, κ.α π.χ οι ‘μανιώδεις με την περιήγηση’, οι ‘λάτρεις του ήλιου’, κ.α β) σε αυτές που περιλαμβάνονται οι ποικίλες διαστάσεις των τουριστικών ρόλων π.χ η διάκριση μεταξύ ταξιδιού και διαμονής διαμορφώνει τις διακρίσεις του: ταξιδιώτη, επισκέπτη, περιηγητή π.χ η διάκριση μεταξύ ταξιδιού και διαμονής διαμορφώνει τις διακρίσεις του: ταξιδιώτη, επισκέπτη, περιηγητή Ομοίως άλλοι παράγοντες που σχετίζονται με τα χαρακτηριστικά του τουρισμού οδηγούν σε αντίστοιχες διακρίσεις. Ευρύτερα οι τυπολογίες είναι χρήσιμες εφόσον παρέχουν ένα απλό ταξινομικό σχήμα ενός πολύπλοκου και σύνθετου φαινομένου. 6. Υποκίνηση και Τουριστική Εμπειρία. Ο Cohen υποστηρίζει την ύπαρξη τριών τύπων τουριστικής εμπειρίας: α) Εμπειρική/ βιωματική: σε αυτό τον τύπο εντάσσεται η αναζήτηση εναλλακτικών ‘νοημάτων’ μέσα από τη ζωή των άλλων Οι τουρίστες είναι παθητικοί παρατηρητές, δεν συμμετέχουν ενεργά απλά παρατηρούν και επεξεργάζονται νοητικά Οι τουρίστες είναι παθητικοί παρατηρητές, δεν συμμετέχουν ενεργά απλά παρατηρούν και επεξεργάζονται νοητικά π.χ ένας τουρίστας σε μια τελετή Voodoo π.χ ένας τουρίστας σε μια τελετή Voodoo

43 β) Πειραματική: οι τουρίστες ‘δοκιμάζουν’ άλλους τρόπους ζωής Δοκιμάζονται ενεργά σε διαφορετικές συνθήκες και μοντέλα διαβίωσης με την ελπίδα ότι κάποιο από αυτά θα ταυτίζεται απόλυτα με τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους. Δοκιμάζονται ενεργά σε διαφορετικές συνθήκες και μοντέλα διαβίωσης με την ελπίδα ότι κάποιο από αυτά θα ταυτίζεται απόλυτα με τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους. π.χ δουλεύοντας σε ένα kibbutz π.χ δουλεύοντας σε ένα kibbutz γ) Υπαρκτή: χαρακτηρίζει τα άτομα που ασπάζονται εναλλακτικά πρότυπα και όχι τα κυρίαρχα ιδανικά, και ενεργά αναζητούν να βιώσουν την εμπειρία αυτής της διαφορετικότητας σε άλλες περιοχές π.χ όσοι αναζητούν την απλότητα της φύσης π.χ όσοι αναζητούν την απλότητα της φύσης Ο Cohen συμφωνεί με τον MacCannell ότι «η τουριστική συνείδηση υποκινείται από την επιθυμία για μια αυθεντική εμπειρία». Αυτό συμβαίνει διότι το άτομο-τουρίστας ζει καθημερινά σε ένα μη αυθεντικό περιβάλλον, με αποτέλεσμα να επιδιώκει την αυθεντική εμπειρία στο ταξίδι του.

44 7. Η Υποκίνηση ως αυτοπροσδιορισμός και ‘νόημα’. Ο τρόπος με τον οποίο τα άτομα-τουρίστες ορίζουν και αντιλαμβάνονται μια κατάσταση μας βοηθά όχι μόνο στο να αναλύσουμε τη συμπεριφορά τους, αλλά πολύ περισσότερο να κατανοήσουμε τη δράση τους. π.χ Σε ένα χιονοδρομικό κέντρο κάθε άτομα δραστηριοποιείται σύμφωνα με το νόημα που αποδίδει στην επίσκεψη του (σκι, κοινωνική συνεύρεση…). Thomas: θεμελιώνει τον ορισμό της κατάστασης σε 4 επιθυμίες: α) της νέας εμπειρίας, β) της ανταπόκρισης, α) της νέας εμπειρίας, β) της ανταπόκρισης, γ) της ασφάλειας, δ) της αναγνώρισης γ) της ασφάλειας, δ) της αναγνώρισης Η θεωρία της συμβολικής διαντίδρασης βρίσκει άμεση εφαρμογή σε αυτή την προσέγγιση. Το σύνολο των συγγραφέων τονίζουν τη διαδικασία ανταλλαγής νοημάτων και επικοινωνίας μέσω των συμβόλων στο πλαίσιο της διαντίδρασης.

45 Δυσκολίες που προκύπτουν στη μελέτη της Υποκίνησης. Κυρίαρχο πρόβλημα στη μελέτη της υποκίνησης αποτελεί το ‘απροσδόκητο’ του ατόμου- τουρίστα αναφορικά με τους πραγματικούς λόγους που ωθούν στην πραγματοποίηση ενός ταξιδιού. Το πρόβλημα αυτό έχει ουσιαστικά 4 διαστάσεις: 1. Οι τουρίστες μπορεί να μην επιθυμούν να αναπαράγουν τα πραγματικά κίνητρα του ταξιδιού. Η θέση αυτή υποδηλώνει είτε διανοητική οκνηρία είτε έλλειψη χρόνου από πλευράς των τουριστών προκειμένου να αναλύσουν τα πραγματικά κίνητρα του ταξιδιού τους. Μεθοδολογικά συνεπάγεται ότι ο ερευνητής δεν μπορεί να διαμορφώσει άρτια συμπεράσματα για τα κίνητρα του ταξιδιού. 2. Οι τουρίστες μπορεί να μην είναι ικανοί να αναπαράγουν τα πραγματικά κίνητρα του ταξιδιού. Οι τουρίστες εκφράζουν διαφορετικά κίνητρα από τα πραγματικά και αυτό αποδίδεται είτε στην έλλειψη εξοικείωσης με τη διαδικασία της εξωτερίκευσης βαθύτερων συναισθημάτων, είτε στην ύπαρξη ασθενούς μνήμης. Μεθοδολογικά -παρότι υφίστανται τεχνικές που βοηθούν τον ερευνητή να υπερκεράσει αυτούς τους σκοπέλους- προκύπτουν σημαντικά προβλήματα που πηγάζουν από την κατάσταση που αναφέρεται ως «ψευδαίσθηση των πραγματικών κινήτρων».

46 3. Οι τουρίστες μπορεί να μην επιθυμούν να εκφράσουν τα πραγματικά κίνητρα του ταξιδιού. Σύμφωνα με τη θέση αυτή οι τουρίστες θεωρούν ότι η αποκάλυψη των πραγματικών κινήτρων του ταξιδιού αποτελεί μια απειλή για το ‘εγώ’ τους, απώλεια του κύρους τους, και ενίοτε μια μη ευχάριστη διαδικασία. 4. Οι τουρίστες μπορεί να μην είναι ικανοί να εκφράσουν τα πραγματικά κίνητρα του ταξιδιού. Στη διάσταση αυτή εντάσσονται τα άτομα που έχουν προβλήματα άρθρωσης και διαχείρισης του λόγου. Υπάρχουν τεχνικές όπου ο ερευνητής μπορεί να αντλήσει πληροφορίες χρησιμοποιώντας άλλες μεθόδους πχ. γραπτού λόγου.

47 ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥΡΙΣΤΩΝ – ΝΤΟΠΙΩΝ   Βασισμένο στο ομότιτλο κεφάλαιο του βιβλίου του Τσάρτας Π., 1996, Τουρίστες, Ταξίδια, Τόποι: Κοινωνιολογικές Προσεγγίσεις στον Τουρισμό, Εκδόσεις Εξάντας, σελ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥΡΙΣΤΩΝ – ΝΤΟΠΙΩΝ   Βασισμένο στο ομότιτλο κεφάλαιο του βιβλίου του Τσάρτας Π., 1996, Τουρίστες, Ταξίδια, Τόποι: Κοινωνιολογικές Προσεγγίσεις στον Τουρισμό, Εκδόσεις Εξάντας, σελ

48 Χαρακτηριστικά της συνάντησης τουριστών – ντόπιων. Ερώτημα: Ποιοι είναι οι παράγοντες που επιδρούν και διαμορφώνουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά αλλά και την τελική έκβαση της συνάντησης τουριστών – ντόπιων; Το πλαίσιο της συνάντησης ορίζεται από μια σειρά κοινωνικών, ψυχολογικών, συμβολικών, και επικοινωνιακών μεταβλητών. Οι δυο ομάδες (τουρίστες, ντόπιοι) συναντιούνται σε συγκεκριμένο κοινωνικό, χωρικό και χρονικό πλαίσιο, αλλά διέπονται από διαφορετικές συνθήκες και όρους η κάθε μια. Οι συνθήκες αυτές που διαμορφώνουν το τελικό αποτέλεσμα της συνάντησης, επηρεάζονται από μια σειρά παραγόντων. Συχνά οι παράγοντες αυτοί επιδρούν ουσιαστικά στα χαρακτηριστικά των τουριστών και τις επιλογές τους προκαθορίζοντας ως ένα βαθμό και τις εκτιμήσεις και απόψεις τους για το ‘τι’ θα συναντήσουν στον τόπο υποδοχής.

49 Παράγοντες επιρροής συνάντησης τουριστών – ντόπιων. ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥΡΙΣΤΩΝ - ΝΤΟΠΙΩΝ 1.Πρόσκαιρος χαρακτήρας της συνάντησης 2. Τύπος οργάνωσης του τουριστικού ταξιδιού 3. Πολιτισμικές και Θεσμικές διαφορές 4. Η ανισότιμη σχέση που δημιουργείται ανάμεσα στους ντόπιους και τους τουρίστες. 5. Τα συμβολικά χαρακτηριστικά της εικόνας των τουριστών στον τόπο υποδοχής. 6. Οικονομικά χαρακτηριστικά τουριστών και ντόπιων.

50 1. Πρόσκαιρος Χαρακτήρας της Συνάντησης. Συνάντηση τουριστών – ντόπιων πραγματοποιείται υπό συγκεκριμένα χρονικά και οργανωτικά πλαίσια. Επαφή αποσπασματική και μεταβατική. Συχνά διαρκεί όσο το επιτρέπει το πλαίσιο οργάνωσης του ταξιδιού. π.χ. στα οργανωμένα ταξίδια πραγματοποιούνται σύντομες χρονικές συναντήσεις κυρίως με τα άτομα που έχουν κάποιας μορφής επαγγελματική εμπλοκή με τον τουριστικό τομέα. π.χ. στα οργανωμένα ταξίδια πραγματοποιούνται σύντομες χρονικές συναντήσεις κυρίως με τα άτομα που έχουν κάποιας μορφής επαγγελματική εμπλοκή με τον τουριστικό τομέα. Ο πρόσκαιρος χαρακτήρας συχνά αποτρέπει τους τουρίστες ακόμη και να επιχειρήσουν τη γνωριμία με τους κατοίκους του τόπου υποδοχής. Διαμορφώνεται ένα ιδιόμορφο επικοινωνιακό πλαίσιο με ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τον περιορισμό της συνάντησης σε ένα μόνο μέρος του τοπικού πληθυσμού. Επικοινωνία διακατέχεται από επιφανειακά και ‘εμπορικά’ χαρακτηριστικά που επηρεάζουν αντίστοιχα και τις διαμορφωμένες αντιλήψεις των δυο ομάδων. Τουρίστες: επιφυλακτικοί, καχύποπτοι για τις προθέσεις των ντόπιων θεωρώντας ότι επιδιώκουν μόνο τα χρήματα. Ντόπιοι: η ταχύτητα ταξιδιού και το πλαίσιο της συνάντησης, τείνουν να εμπορευματοποιήσουν τη σχέση με τους τουρίστες ανάγοντας την σε απλή αγοραπωλησία.

51 2. Τύπος Οργάνωσης του Τουριστικού Ταξιδιού. Ρόλος του χρόνου εκδήλωσης του ταξιδιού και το επίπεδο ανάπτυξης της περιοχής αποτελούν στοιχεία άμεσα συνδεδεμένα με τον τύπο της οργάνωσης και τις επιπτώσεις στη συνάντηση τουριστών – ντόπιων. Στα αρχικά στάδια ανάπτυξης του τουρισμού σε μια περιοχή το πλαίσιο της συνάντησης καθορίζεται σε πολύ μικρό βαθμό από τα κοινωνικά, οργανωτικά, χρονικά χαρακτηριστικά που διέπουν τον οργανωμένο τουρισμό. Έλλειψη οργάνωσης, υποτυπώδεις υποδομές, περιηγητικός χαρακτήρας ταξιδιού, αντιμετώπιση των τουριστών από τους ντόπιους ως επισκέπτες, άμεση διαπροσωπική σχέση, κ.α είναι παράγοντες που επηρεάζουν θετικά την επικοινωνία των δυο ομάδων. Η οργανωμένη μορφή των σύγχρονων ταξιδιών οδηγεί σε ένα συνεχή καταμερισμό του χρόνου σε διαδοχικές φάσεις όπου σε κάθε μια ασκούνται διαφορετικές –συχνά οργανωμένες- τουριστικές δραστηριότητες βάση ενός απόλυτα προκαθορισμένου προγράμματος. Το αποτέλεσμα είναι να απουσιάζει συχνά ο ελεύθερος χρόνος (παράδοξο).

52 Οι τουρίστες συναντιούνται ουσιαστικά με ένα πολύ μικρό ποσοστό ντόπιων που σχετίζονται με τον τουρισμό, ενώ είναι περισσότερο σύνηθες να έχουν εντονότερη επαφή με άλλους τουρίστες που βρίσκονται στο ίδιο ταξίδι ή στο ίδιο ξενοδοχείο, παρά με ντόπιους. Το φαινόμενο αυτό μεγεθύνεται στα τουριστικά συγκροτήματα /τουριστικά γκέτο όπου ουσιαστικά απομονώνονται οι τουρίστες από τους ντόπιους εκμηδενίζοντας κάθε πιθανότητα επικοινωνίας των δυο ομάδων. Οι ντόπιοι θεωρούν τους τουρίστες ξένους που ήρθαν απλά για να καταναλώσουν τις υπηρεσίες του τόπου, ενώ παράλληλα ενοχλούνται από την εγκαθίδρυση των τουριστικών γκέτο. Ένα πρόσθετο πρόβλημα που δυσχεραίνει την επικοινωνία των δυο ομάδων είναι η μαζικοποίηση του τουρισμού. Ο μεγάλος αριθμός τουριστών σε συνδυασμό με την έντονη χωροχρονική συγκέντρωση δημιουργεί εμπόδια και φραγμούς στη διάθεση για επικοινωνία, που μπορεί να εκδηλώνεται τόσο από τους ντόπιους όσο και από τους τουρίστες. Αποτέλεσμα η επικοινωνία να μην πραγματοποιείται ή να γίνεται αποσπασματικά οδηγώντας στη δημιουργία λαθεμένων εντυπώσεων για την εικόνα των μεν για τους δε. Οι τουρίστες που ταξιδεύουν αυτόνομα έχουν περισσότερες δυνατότητες επικοινωνίας με τους ντόπιους ακόμη και αν ταξιδεύουν σε περιοχή με υποδομή οργανωμένου μαζικού τουρισμού.

53 3. Πολιτισμικές και θεσμικές διαφορές. Σύγχρονος τουρισμός εμφανίζει έντονη τάση αναζήτησης εξωτικών ή περιβαλλοντικά ‘παρθένων’ περιοχών με αποτέλεσμα την ραγδαία αύξηση ταξιδιών προς ‘εξωτικές’ περιοχές (Ασίας, Ειρηνικού, κ.α). Οι περιοχές αυτές έχουν συχνά διαφορετικά κοινωνικά και θεσμικά πρότυπα οργάνωσης από τα αντίστοιχα που επικρατούν στον τόπο αποστολής των τουριστών. π.χ διαφορετικά ήθη, έθιμα, τρόπους συμπεριφοράς, αξιακούς κώδικες κ.α Αυτές οι πολιτιστικές και θεσμικές διαφορές αποτελούν συχνά σκοπέλους στην επικοινωνία των δυο ομάδων. Οι ντόπιοι θεωρούν τους τουρίστες φορείς ανεπιθύμητης κοινωνικής και πολιτισμικής αλλαγής στον τόπο τους. Οι τουρίστες συχνά ενισχύουν αυτή την αντίδραση υιοθετώντας συμπεριφορές που δεν συνάδουν με τα τοπικά ήθη και έθιμα. Κατά συνέπεια οι δυνατότητες επικοινωνίας περιορίζονται στο πλαίσιο που θέτουν αυτές οι διαφορές, ενώ η έκβαση της εξαρτάται από αρκετές προϋποθέσεις με ποιο σημαντική τον σεβασμό από τους τουρίστες των πολιτισμικών και κοινωνικών ιδιομορφιών των τοπικών κοινωνιών.

54 4. Η ανισότιμη σχέση που δημιουργείται ανάμεσα στους τουρίστες και τους ντόπιους. Ο τουρισμός αποτελεί κλάδο εντάσεως εργασίας. Απαιτείται μεγάλος αριθμός εργαζομένων για την παροχή υπηρεσιών στον ευρύτερο τουριστικό τομέα. Απασχολούμενοι συνθέτουν το πλαίσιο της υποδοχής /προσφοράς που καλούνται να εξυπηρετήσουν τις απαιτήσεις της τουριστικής ζήτησης. Αυτό συχνά απαιτεί ριζικές παραγωγικές και κοινωνικές μεταβολές ώστε να μπορέσει ο τόπος να ανταποκριθεί στα αστικοποιημένα πρότυπα κατανάλωσης που επιβάλει ο τουρισμός. Οι αλλαγές αυτές πραγματοποιούνται σε σύντομο χρονικό διάστημα προκαλώντας δυσκολίες προσαρμογής της τοπικής κοινωνία στα νέα δεδομένα. Αποτέλεσμα η καλλιέργεια αντιδράσεων και δυσφορίας του γηγενή πληθυσμού, οι οποίοι αντιλαμβάνονται τους τουρίστες ως αιτία των όποιων προβλημάτων τους. Μια πηγή του προβλήματος εντοπίζεται στο γεγονός ότι στη νέα παραγωγική δομή οι ντόπιοι εργάζονται ενώ οι τουρίστες κάνουν διακοπές. Δημιουργία σχέσης εξυπηρέτησης. Η αίσθηση αυτή εντείνεται από ορισμένες συμπεριφορές των τουριστών που προσπαθούν πχ. να φωτογραφίσουν τις καθημερινές ασχολίες των ντόπιων με αποτέλεσμα να αισθάνονται ότι ανήκουν σε ένα ‘παραδοσιακό ζωολογικό κήπο’. Η διαμόρφωση της σχέσης εξυπηρέτησης συνδέεται άμεσα με τον τύπο του οργανωμένου μαζικού τουρισμού.

55 5. Συμβολικά χαρακτηριστικά τη ‘εικόνας’ των τουριστών στον τόπο υποδοχής. Οι ντόπιοι επηρεάζονται από ορισμένα χαρακτηριστικά των τουριστών στα οποία συχνά αποδίδουν νοήματα που δεν σχετίζονται με την πραγματικότητα. Το φαινόμενο αυτό είναι εντονότερο στα πρώτα στάδια ανάπτυξης του τουρισμού ή σε περιοχές αναπτυσσόμενες είτε με παραδοσιακή αγροτική δομή. Στις περιπτώσεις αυτές ο τουρίστας προβάλλει την εικόνα που οι ντόπιοι έχουν προδημιουργήσει για την χώρα αποστολής. Η παρουσία και τα πρότυπα των τουριστών συμβολίζουν για τους ντόπιους όλα όσα συγκροτούν την εικόνα των ‘πλούσιων χωρών’ ή της ‘ελευθερίας’. Ουσιαστικά οι τουρίστες ταυτίζονται με τα σύμβολα και τις εικόνες που τα ΜΜΕ έχουν παγιώσει. Αποτέλεσμα να δημιουργούνται λανθασμένα συμπεράσματα για τα κοινωνικά πρότυπα των τουριστών. Ο τουρίστας, διασκεδάζει, καταναλώνει, ‘παίζει’ πολύ περισσότερο στη διάρκεια των διακοπών γεγονός που οι ντόπιοι εκτιμούν ως κοινότυπο πρότυπο ζωής και συμπεριφοράς για όλους τους τουρίστες. Το φαινόμενο αυτό συχνά απομακρύνει τους ντόπιους από την ιδέα επικοινωνίας με τους τουρίστες θεωρώντας ότι εκπροσωπούν έναν άλλο κοινωνικό χώρο τον οποίο οι ίδιοι δεν μπορούν να πλησιάσουν.

56 6. Οικονομικά χαρακτηριστικά τουριστών και ντόπιων. Κατά γενικό κανόνα οι χώρες αποστολής τουριστών ανήκουν στον ‘πλούσιο’ Βορρά ενώ οι χώρες υποδοχής στον αναπτυσσόμενο Νότο. Αυτή η διαφορά καθορίζει τόσο τον τρόπο που ταξιδεύουν οι περισσότεροι τουρίστες όσο και τον τρόπο που τους υποδέχονται οι ντόπιοι. π.χ η ημερήσια τουριστική δαπάνη ενός τουρίστα μπορεί να ισοδυναμεί με το μισθό ενός εργαζόμενου στον τουριστικό τομέα μιας αναπτυσσόμενης χώρας. Όταν η παρουσία των τουριστών συνοδεύεται από μια υψηλή καταναλωτική δαπάνη τότε η δυνατότητα να υπάρξει δίαυλος επικοινωνίας απομακρύνεται όλο και περισσότερο. Η πεποίθηση ότι οι τουρίστες αντιπροσωπεύουν τον ‘πλούσιο’ κόσμο οδηγεί και σε συμπεριφορές ανομίας από πλευρά των ντόπιων (κλοπές, βιαιοπραγίες κλπ). Από την πλευρά τους οι τουρίστες παραπονιούνται για κακή συμπεριφορά των ντόπιων. Μερίδιο της ευθύνης για την εξέλιξη αυτή φέρουν και οι διαφημιστικές εκστρατείες όπου προβάλλουν μόνο τον ειδυλλιακό και ‘αμόλυντο’ χαρακτήρα των περιοχών αυτών παραλείποντας την αναφορά στις ιδιαίτερες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες που επικρατούν. Αποτέλεσμα οι τουρίστες να υπόκεινται μια μορφή πολιτισμικού σοκ που τους οδηγεί να συμπεριφέρονται αμυντικά, ‘γκρεμίζοντας’ κάθε γέφυρα επικοινωνίας με τους ντόπιους.

57 ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ - ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΡΙΣΤΩΝ – ΣΤΑΔΙΑ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ   Βασισμένο στο άρθρο του Plog S., (1973), “Why destinations are rise and fall”, Cornell Hotel and Restaurant Administration Quarterly, February, pp

58 Προσωπικότητα βασικός προσδιοριστικός παράγοντας της συμπεριφοράς. Decrop ορίζει την προσωπικότητας ως: «την αντανάκλαση των διαρκών και μοναδικών χαρακτηριστικών κάποιου προσώπου που το αναγκάζουν να ανταποκρίνεται με εξακολουθητικούς τρόπους σε επαναλαμβανόμενα ερεθίσματα του εξωτερικού περιβάλλοντος». Θεωρίες προσωπικότητας συνέβαλλαν ουσιαστικά στις προσπάθειες πρόβλεψης της συμπεριφοράς. Plog χρησιμοποίησε τις θεωρίες προσωπικότητας ως εργαλείο πρόβλεψης της ταξιδιωτικής συμπεριφοράς. Ειδικότερα η έρευνα του στηρίχθηκε στη χρήση ψυχογραφημάτων, τα οποία έχουν τη βάση τους στην ψυχανάλυση. Ειδικότερα η έρευνα του στηρίχθηκε στη χρήση ψυχογραφημάτων, τα οποία έχουν τη βάση τους στην ψυχανάλυση. Τα Ψυχογραφήματα στον τουρισμό στοχεύουν μέσω της μέτρησης των ‘διαστάσεων’ της προσωπικότητας του ατόμου/ τουρίστα, να κατανοηθεί η ενδογενής επιθυμία του να επιλέξει ένα συγκεκριμένο τύπο διακοπών ή προορισμού. Όπως αναφέρει ο ίδιος ο Plog προσπάθησε να «μπει στο πετσί του ταξιδιώτη» προκειμένου να κατανοήσει γιατί τα άτομα επιλέγουν συγκεκριμένους τόπους να επισκεφτούν, και για ποιους λόγους επιδιώκουν να αναπτύξουν ειδικές δραστηριότητες σε αυτούς.

59 Ο Plog ισχυρίζεται ότι τα κοινωνικό- δημογραφικά χαρακτηριστικά χρησιμεύουν όλο και λιγότερο στην πρόβλεψη της τουριστικής συμπεριφοράς στις μεταμοντέρνες κοινωνίες. Ακόμη και ‘ελιτίστικες’ τουριστικές δραστηριότητες του παρελθόντος, σήμερα είναι προσιτές σε ευρύ φάσμα τουριστών (πχ. σκι, γκολφ, spa, κ.α). Ο Plog προτείνει τη συγκρότηση τυπολογιών τουριστών βάση της υποκίνησης και της συμπεριφοράς τους, ως τρόπο προσδιορισμού των ταξιδιωτικών προτύπων. Ο Plog προέβη στη διαμόρφωση τυπολογιών τουριστών που εκτείνονται σε μια συνεχή κλίμακα όπου στα άκρα βρίσκονται οι ψυχοκεντρικοί και αλλοκεντρικοί τουρίστες. Ψυχοκεντρικοί: είναι άτομα με χαρακτηριστικά συντηρητισμού, αναστολών, νευρικότητας και αποφυγή της περιπέτειας. Αλλοκεντρικοί: επιδιώκουν το διαφορετικό, είναι περιπετειώδεις, γεμάτοι αυτοπεποίθηση. Μεσοκεντρικοί: είναι μια ενδιάμεση κατάσταση. Η πλειοψηφία των ατόμων/ τουριστών εντάσσεται σε αυτή την κατηγορία.

60 Μοντέλο Plog για τις τυπολογίες τουριστών Ψυχοκεντρικοί Σχεδόν Ψυχοκεντρικοί Μεσοκεντρικοί Σχεδόν Αλλοκεντρικοί Αλλοκεντρικοί Επιλογή τουριστικών προορισμών: 1: Coney Island 2: Miami Beach 3: ΗΠΑ, Φλόριντα, Χαβάη, Καραϊβική, Μ. Βρετανία, Ευρώπη 4: Ανατολή (Ιαπωνία) 5: Ν. Ειρηνικός, Αφρική

61 O Plog συσχέτισε το μοντέλο της τυπολογίας των τουριστών με τα στάδια τουριστικής ανάπτυξης ενός προορισμού. Στάδια Τουριστικής Ανάπτυξης Προορισμού 1ο στάδιο: Ανακάλυψη προορισμού Οι τουρίστες ή οι επενδυτές ανακαλύπτουν μια περιοχή που διαθέτει τουριστικούς πόρους, και βρίσκεται συνήθως στην ύπαιθρο. Η παρουσία τους δεν φέρνει αλλαγές στην τοπική κοινωνία. Οι τουρίστες λειτουργούν ως επισκέπτες χρησιμοποιώντας τις υπάρχουσες υποδομές και οι ντόπιοι συνεχίζουν τις επαγγελματικές τους ενασχολήσεις χωρίς να βλέπουν τους τουρίστες αρνητικά. 2ο στάδιο: Ανταπόκριση Οι κάτοικοι ανταποκρίνονται στην τουριστική ανάπτυξη και στρέφονται σε επενδύσεις υποδομών στον τόπο τους. Παράλληλα εμφανίζονται ξένοι ή και το κράτος που επενδύουν και αυτοί στην περιοχή. Τα χαρακτηριστικά των κοινωνικοοικονομικών δομών αλλάζουν. 3ο στάδιο: Θεσμοποίηση τουρισμού Ο τουρισμός έρχεται μαζικά. Επενδύσεις πραγματοποιούνται από αλλοδαπούς ή από επενδυτές από άλλες περιοχές. Η κοινωνικό επαγγελματική δομή προσαρμόζεται στις ανάγκες της τουριστικής ζήτησης. Ο έλεγχος της ανάπτυξης πραγματοποιείται από φορείς που είναι εγκαταστημένοι εκτός περιοχής.

62 Συσχέτιση σταδίων ανάπτυξης με τύπους τουριστών 1ο στάδιο Ανάπτυξης Οι ντόπιοι αντιδρούν ουδέτερα ή θετικά στην παρουσία των τουριστών. Οι τουρίστες χρησιμοποιούν τις υποτυπώδεις υποδομές και παραμένουν παρατηρητές της καθημερινότητας των ντόπιων. Οι επαφές τους περιορίζονται στις ομάδες ατόμων που λόγω επαγγέλματος έρχονται σε επαφή με τους τουρίστες, οι οποίοι παραμένουν περαστικοί και ξένοι. Τα κοινωνικοεπαγγελματικά χαρακτηριστικά των ντόπιων δεν αλλάζουν. Οι κοινωνικές αλλαγές γίνονται με αργό τρόπο κυρίως μέσω μηνυμάτων και εικόνων για τα κοινωνικά πρότυπα των τουριστών και των ντόπιων. 2ο στάδιο Ανάπτυξης Το οικονομικό όφελος οδηγεί σε επενδύσεις τουριστικού χαρακτήρα τόσο από ντόπιους όσο και από επενδυτές από άλλες περιοχές της χώρας και του εξωτερικού. Τα παραδοσιακά επαγγέλματα εγκαταλείπονται, ενώ όλοι στρέφονται στον τριτογενή τομέα. Η κοινωνική δομή χαρακτηρίζεται από εξωστρέφεια, αναζητώντας τα αστικά πρότυπα που προβάλλουν οι τουρίστες αλλά και την τεχνογνωσία και τους πόρους για την τουριστική ανάπτυξη.

63 Η κλειστή αγροτική κοινωνία αποκτά επιφανειακά γνωρίσματα αστικών κέντρων (υπηρεσίες, υποδομές, κ.α) καταλήγοντας σε ένα δυϊσμό: παράδοση, ήθη, έθιμα και σύγχρονα πρότυπα τρόπου ζωής. Οι ντόπιοι αντιμετωπίζουν εμπορικά τους τουρίστες οι οποίοι διαφοροποιούν τη ζήτηση τους διαμορφώνοντας σύνθετες και οργανωμένες τουριστικές υποδομές για την εξυπηρέτηση τους. Τουρισμός αναπόσπαστο πλέον στοιχείο της τοπικής κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης. Εμφανίζονται οι πρώτες πολώσεις ομάδων υπέρ και κατά του τουρισμού. 3ο στάδιο Ανάπτυξης Υιοθέτηση του προτύπου του οργανωμένου μαζικού τουρισμού. Εκτεταμένη τουριστική υποδομή, επαγγελματική κινητικότητα, αστικοποίηση καταναλωτικών και κοινωνικών προτύπων. Εκτεταμένη τουριστική υποδομή, επαγγελματική κινητικότητα, αστικοποίηση καταναλωτικών και κοινωνικών προτύπων. Παύει η αλληλεγγύη και συνεργασία μεταξύ κατοίκων εξαιτίας οικονομικών συμφερόντων. Κυριαρχεί ο ατομικισμός και οι απρόσωπες σχέσεις. Κοινωνικά πρότυπα αστικού τύπου. ↑ εισοδήματος → ↑ καταναλωτικών αγαθών ↑ εισοδήματος → ↑ καταναλωτικών αγαθών Σημαντικό ποσοστό της τουριστικής υποδομής ανήκει σε ξένους ενώ η τουριστική ανάπτυξη του τόπου ελέγχεται από εξωγενείς παράγοντες.

64 Πόλωση απόψεων για θέματα οικονομικού προγραμματισμού, χωροταξικού σχεδιασμού, περιβάλλοντος, κ.α Ο δυϊσμός μεταξύ παραδοσιακού και σύγχρονου βαθαίνει και οδηγεί σε αλλαγές στην κοινωνική στρωμάτωση των περιοχών. Οι κάτοικοι είναι εγκλωβισμένοι μεταξύ βελτίωσης οικονομικού επιπέδου και κοινωνικών προβλημάτων λόγω τουρισμού. Διαμορφώνεται ένας μικτός τύπος κοινωνικής δομής με αλληλοσυγκρουόμενα χαρακτηριστικά αστικής και αγροτικής δομής.

65 Ο Plog υποστηρίζει ότι οι νέοι τουριστικοί προορισμοί ανακαλύπτονται από τους αλλοκεντρικούς τουρίστες. Στην πορεία καθώς οι αλλοκεντρικοί μιλούν στον κοινωνικό τους περίγυρο για τις εμπειρίες τους, ο προορισμός γίνεται πιο δημοφιλής και πολυσύχναστος για την ομάδα των Σχεδόν Αλλοκεντρικών. Η εμφάνιση αυτής της μεγαλύτερης πληθυσμιακά ομάδας σηματοδοτεί την διεύρυνση των τουριστικών εγκαταστάσεων. Η διάχυση των πληροφοριών σχετικά με τον προορισμό οδηγούν στην προσέλκυση των μεσοκεντρικών τουριστών με αποτέλεσμα ο προορισμός να εισέλθει στο ‘ώριμο στάδιο’. Με την είσοδο του προορισμού σε αυτό το στάδιο οι αλλοκεντρικοί παύουν να τον επισκέπτονται, δεδομένου ότι τα χαρακτηριστικά που αρχικά του προσέλκυσαν στην περιοχή έχουν πλέον αλλοιωθεί. Ο Plog υποστηρίζει ότι σε αυτό το στάδιο: «ο προορισμός έφτασε στο μέγιστο της δυναμικότητας του γιατί προσελκύσει τώρα το ευρύτερο δυνατό κοινό». Ο προορισμός θα συνεχίσει να αναπτύσσεται προσελκύοντας σταδιακά τους Σχεδόν Ψυχοκεντρικούς και Ψυχοκεντρικούς τουρίστες.

66 ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΗ ΚΑΡΙΕΡΑ – ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ - ΣΥΝΔΡΟΜΟ PVD (Post Vacation Depression).

67 1. Ταξιδιωτική Καριέρα Pearce: υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι έχουν ‘καριέρες’ στον τουρισμό ακριβώς όπως στην εργασία. Όπως η επαγγελματική καριέρα δομείται στη βάση του ορθολογισμού και την ανάπτυξη στρατηγικών αντίστοιχα και η ταξιδιωτική καριέρα χαράσσεται ενσυνείδητα έχοντας καθορισμένους στόχους. Η βάση ανάπτυξης της έννοιας της ταξιδιωτικής καριέρας έγκειται στο γεγονός ότι η υποκίνηση για συμμετοχή στον τουρισμό είναι μια δυναμική διαδικασία η οποία μεταβάλλεται σε σχέση με την ηλικία, τα στάδια του κύκλου ζωής, τις προηγούμενες τουριστικές εμπειρίες, τον βαθμό επίδρασης άλλων ατόμων. Ο Pearce ανέπτυξε το μοντέλο του στηριζόμενος στα αποτελέσματα έρευνας που πραγματοποίησε σε θεματικά πάρκα της Αυστραλίας. Τμηματοποίησε την τουριστική αγορά των θεματικών πάρκων σε ομάδες βάση δημογραφικών χαρακτηριστικών και απέδειξε ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές ως προς το επίπεδο σπουδαιότητας που αποδίδουν οι ομάδες αυτές στις διαφορετικές κατηγορίες αναγκών.

68 Το μοντέλο του Pearce περιλαμβάνει πέντε κατηγορίες αναγκών: Ανάπαυση Άνθρωποι επιδιώκουν αποκατάσταση, ανανέωση, κ.α Δίνουν έμφαση στις βασικές υπηρεσίες (φαγητό…), απολαμβάνουν το αίσθημα φυγής και την απουσία απαιτήσεων τρίτων από αυτούς. Διέγερση Άνθρωποι ενδιαφέρονται για τη διαχείριση των επιπέδων διέγερσης. Θέλουν να είναι ασφαλείς αλλά όχι υποτονικά, σε εγρήγορση αλλά όχι με φόβο. Δίνουν έμφαση στη διασκέδαση, την μη οικεία εμπειρία, διαφορετικές γευστικές εμπειρίες, επαφές με άλλους ανθρώπους. Σχέσεις Άνθρωποι επιδιώκουν να δημιουργήσουν, αλλά και να διευρύνουν τις προσωπικές τους σχέσεις. Δίνουν έμφαση στη τρυφερότητα, τη συντροφικότητα, την από κοινού διασκέδαση και ψυχαγωγία. Αυτοεκτίμηση και ανάπτυξη Άνθρωποι ενδιαφέρονται να αναπτύξουν τις δεξιότητες, γνώσεις και ικανότητες τους. Ενδιαφέρονται για την γνώμη των άλλων γι αυτό θέλουν να είναι επαρκείς, ευυπόληπτοι, παραγωγικοί. Εκπλήρωση Άνθρωποι ενδιαφέρονται να αισθάνονται γαλήνιοι, εκστατικοί, ψυχικά δυνατοί.

69 Οι άνθρωποι τείνουν να ανέρχονται την κλίμακα καθώς μεγαλώνουν και καθίστανται περισσότερο έμπειροι τουριστικά. Χαμηλότερου επιπέδου κίνητρα πρέπει να ικανοποιηθούν προκειμένου να ανέλθουμε στην αμέσως επόμενη ομάδα της κλίμακας. Η κλίμακα του ελεύθερου χρόνου του Pearce προσιδιάζει την πυραμίδα της ιεράρχησης των αναγκών του Maslow. Το μοντέλο του Pearce δίνει έμφαση στην ανάλυση των αναγκών ως μια εναλλακτική ερμηνεία της υποκίνησης. Μέσα από την εμπειρία του τουρισμού που συνεπάγεται το ταξίδι έξω από το περιβάλλον του τόπου κατοικίας και την αλληλεπίδραση με μη οικεία πολιτιστικά και φυσικά περιβάλλοντα, μια πολυσύνθετη σειρά αναγκών εκπληρώνεται.

70 2. Τουριστικό ταξίδι. Τουρίστας επισκέπτεται τον τόπο υποδοχής με ένα ιδιαίτερο ‘φορτίο’ αυτό των εμπειριών, πληροφοριών, των ατομικών και δημογραφικών του χαρακτηριστικών που διαμορφώνουν την επιλογή για την πραγματοποίηση του ταξιδιού. Τουριστικό ταξίδι αποτελεί ένα αυτόνομο κοινωνικό γεγονός που διακρίνεται από μοναδικότητα αλλά και επανάληψη. Το τουριστικό ταξίδι είναι η κατάληξη μιας μακράς χρονικά διαδικασίας στην οποία ατομικοί, δημογραφικοί, κοινωνικοί, ψυχολογικοί παράγοντες ασκούν σημαντικό ρόλο. Επιπλέον σημαντική είναι και η επίδραση της τουριστικής διαφήμισης στη διαμόρφωση των επιλογών των τουριστών. Το τουριστικό ταξίδι βρίσκεται σχηματικά στη μέση μιας χρονικής περιόδου όπου αποτελεί και τη βάση διενέργειας του ταξιδιού. Το τουρ. ταξίδι συνιστά τη σύνθεση τριών διαφορετικών χρονικών και κοινωνικών καταστάσεων που εκφράζουν διαφορετικές περιόδους στον κύκλο τέλεσης του. Περίοδος πριν το ταξίδι: οργανώνεται, σχεδιάζεται, αποφασίζεται Περίοδος τέλεσης: τουρίστας ‘καταναλώνει’ αυτό που επέλεξε Περίοδος μετά το ταξίδι: εμπειρίες ταξιδιού συνιστούν βάση για επόμενο ταξίδι

71 1η Φάση: Πριν το ταξίδι. Ξεκινάει με την αρχική απόφαση να πραγματοποιηθεί το ταξίδι. Η πρώτη απόφαση συχνά αλλάζει υπό τις πιέσεις που ασκούν τα μέλη της οικογένειας. Η κατάληξη είναι αποτέλεσμα της διαφορετικής ισχύος που έχει κάθε άτομο στην οικογένεια. Τελική απόφαση συνήθως συναινετική. Τα άτομα επιδιώκουν να αποκτήσουν πληροφορίες από διαφορετικές πηγές: φίλους, ΕΟΤ, πρακτορεία, διαδίκτυο, κ.α Η πληροφόρηση που θα λάβουν οδηγεί συχνά σε αλλαγή της απόφασης. Η διαφήμιση αποτελεί παράγοντα κλειδί επηρεάζοντας της καταναλωτικές επιλογές του σύγχρονου ανθρώπου. 2η Φάση: Το ταξίδι. Τελικές επιλογές τουριστών τους οδηγούν στο ταξίδι σημαντικό μέρος του οποίου είναι η διαδικασία μετάβασης. Συχνά οι τουρίστες από την 1η φάση ακόμη έχουν δημιουργήσει εικόνες για τη χώρα που επισκέπτονται και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της. Οι εικόνες αυτές μπορεί να μην ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα που χαρακτηρίζει τη μορφή οργάνωσης των τουριστικών περιοχών.

72 Οι τουρίστες έρχονται στο ταξίδι αναζητώντας στοιχεία αυθεντικότητας, η οποία συνίσταται στον ‘παραδοσιακό’ τρόπο ζωής του τόπου, και τους μοναδικούς περιβαλλοντικούς πόρους. Στη διάρκεια της παραμονής τους οι τουρίστες καταναλώνουν προϊόντα και ζουν εμπειρίες που σχετίζονται με χαρακτηριστικά των τουριστικών πόρων της περιοχής. Ο βαθμός ικανοποίησης από αυτές τις εμπειρίες εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό και από το στάδιο του κύκλου ζωής που βρίσκεται ο τουρίστας. 3η Φάση: Μετά το ταξίδι. Η επιστροφή στον οικείο χώρο της κατοικίας και της εργασίας δεν είναι μια ‘απλή υπόθεση’ για τους τουρίστες. Η φάση επανένταξης σε ρυθμούς ζωής και εργασίας συχνά διαρκεί αρκετό καιρό. Εξαρτάται από τις εμπειρίες που είχε ο τουρίστας. Οι κυριότερες εκτιμήσεις για τον τόπο που επισκέφθηκαν αλλάζουν μετά το ταξίδι υπό το πρίσμα των εμπειριών. Ο χρόνος λειτουργεί ως φίλτρο επιλογής αρνητικών και θετικών εμπειριών. Ο τουρίστας αναδιατάσσει εικόνες έχοντας απόσταση από το ταξίδι και βρισκόμενος σε άλλο κοινωνικό περιβάλλον. Ο τελικός απολογισμός μπορεί να αργήσει να ολοκληρωθεί. Ο τελικός απολογισμός μπορεί να αργήσει να ολοκληρωθεί. Ο τουρίστας δεν επιστρέφει ίδιος έχει το πρόσθετο φορτίο των εμπειριών.

73 3. PVDS (Post Vacation Depression Syndrome). Σύνδρομο Κατάθλιψης Μετά τις Διακοπές. Σύνδρομο Κατάθλιψης Μετά τις Διακοπές. Παρατηρείται το χρονικό διάστημα αμέσως μετά το ταξίδι. Ένα σημαντικό ποσοστό ατόμων παρουσιάζουν μια ευρεία γκάμα κοινωνικών, ψυχολογικών και σωματικών διαταραχών. Το Σύνδρομο Κατάθλιψης το εμφανίζουν τα άτομα ανεξάρτητα από την οικονομική τους κατάσταση, την κοινωνική τάξη, τα δημογραφικά τους χαρακτηριστικά. Εμφανίζεται ακόμη και σε άτομα παιδικής ηλικίας. Το Σύνδρομο Κατάθλιψης συνιστά κατ’ ουσία την εναντίωση του ατόμου στο συνήθη τρόπο ζωής και εργασίας. Το Σύνδρομο Κατάθλιψης συνιστά κατ’ ουσία την εναντίωση του ατόμου στο συνήθη τρόπο ζωής και εργασίας. Συμπτώματα: δυσφορία, ταχυπαλμία, αϋπνία, ζαλάδες, τάση προς εμετό, απώλεια ή αύξηση βάρους, υπερβολικό άγχος, έλλειψη προσαρμοστικότητας, κατάθλιψη. Παράγοντες που μπορούν να περιορίσουν την ένταση του συνδρόμου: - Εάν το άτομο αγχώνεται με την επιστροφή στην εργασία θα ήταν καλό να διατηρεί επαφές με τον εργασιακό του χώρο έτσι ώστε να είναι ενημερωμένο και ως ένα βαθμό προετοιμασμένο για τις επαγγελματικές του υποχρεώσεις.

74 - Το άτομο θα πρέπει να επιδιώκει τη χαλάρωση, να εμπλέκεται σε δραστηριότητες που το ευχαριστούν και να αναζητά νέες εμπειρίες. - Θα πρέπει να επιλέγει προσεκτικά τις παρέες του στις διακοπές του. - Το άτομο μπορεί να εντάξει την εναλλαγή και τις νέες εμπειρίες στην καθημερινότητα του. - Θα πρέπει να μοιράζεται τις σκέψεις του με άλλα άτομα και ειδικότερα με άτομα που αισθάνονται παρόμοια μετά τις διακοπές. Το Σύνδρομο Κατάθλιψης διαρκεί συνήθως από 5 έως 20 ημέρες. Συχνά μπορεί να οδηγήσει σε ριζικές αποφάσεις και αλλαγές στη ζωή του ατόμου.

75 ΤΟ ΙΕΡΟ ΚΑΙ ΤΟ ΒΕΒΗΛΟ. ΜΙΑ ΤΥΠΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥΡΙΣΤΩΝ.   Βασισμένο στο άρθρο της Eugenia Wickens “The Sacred and the Profane. A Tourist Typology”, Annals of Tourism Research, Vol. 29, No 3, pp ,  Βασισμένο στο άρθρο της Eugenia Wickens “The Sacred and the Profane. A Tourist Typology”, Annals of Tourism Research, Vol. 29, No 3, pp , 2002.

76 Το άρθρο αποτελεί μελέτη περίπτωσης μιας τουριστικής περιοχής του Νομού Χαλκιδικής. Αναλύονται διαφορετικοί τύποι τουριστών οι οποίοι βιώνουν αντίστοιχα διαφορετικές εμπειρίες στον ίδιο ωστόσο τουριστικό προορισμό. Ταυτότητα έρευνας - Ποιοτική έρευνα: ημιδομημένες προσωπικές συνεντεύξεις σε βάθος καθώς και συμμετοχική παρατήρηση. - Χρόνος έρευνας: καλοκαιρινούς μήνες ετών Τόπος: παραθαλάσσια τουριστική περιοχή στην Κασσάνδρα. Καλημεριά (ψευδώνυμο) Καλημεριά (ψευδώνυμο) - 86 Βρετανοί τουρίστες, μαζικού τουρισμού διακοπών. Από τα δεδομένα προκύπτουν 5 τύποι τουριστών. Η τυπολογία διαμορφώθηκε βάση των παραγόντων: κυρίαρχο κίνητρο διακοπών, δραστηριότητες στις διακοπές, άποψη για τους ντόπιους και τον τόπο προορισμού. Ανεξάρτητα από τον τύπο, κοινά χαρακτηριστικά όλων των τουριστών είναι: - Απολαμβάνουν τον ήλιο, τη θάλασσα και την αμμουδιά της περιοχής. - Επιθυμούν καλύτερη ποιότητα παροχής βασικών αναγκών (τουαλέτες, καθαριότητα…).

77 Τύποι Τουριστών. 1. Ο Τύπος της ‘Πολιτισμικής Κληρονομιάς’. Δίνουν προτεραιότητα στα πολιτισμικά θέλγητρα της περιοχής. Παρότι επισκέπτονται 1η φορά τη Χαλκιδική γνωρίζουν αρκετά για τους πολιτισμικούς της πόρους και τον πολιτισμό της Ελλάδας εν γένει. Πλειοψηφία έχει επισκεφθεί την Ελλάδα τουλάχιστον 2 φορές κατά τα προηγούμενα 6 χρόνια. Αναφέρουν ως κύρια κίνητρα: φυσικές ομορφιές της Ελλάδας, πολιτισμό, ιστορία. Επισκέπτονται την περιοχή στις αρχές Ιουνίου ή τέλη Αυγούστου, και είναι στην πλειοψηφία τους παντρεμένοι με παιδιά. Η υπόσχεση να βιώσουν τον ‘παραδοσιακό Ελληνικό τρόπο ζωής’ και την ‘Ελληνική φιλοξενία’ που είδαν στα τουριστικά φυλλάδια, τους ώθησε να επισκεφθούν την Καλημεριά. Η αναζήτηση της ‘Ελληνικότητας’ είναι έκδηλη στις τουρ. τους δραστηριότητες. πχ. χρήση μαζικών μέσων μεταφοράς επισκέπτονται χωριά της ενδοχώρας της Χαλκιδικής, επισκέψεις σε ιστορικά μνημεία της Θεσσαλονίκης, Στάγιρα, Σπήλαιο Πετραλώνων. Επιδιώκουν να έρθουν σε επαφή με τους ντόπιους και άλλους Έλληνες που κάνουν διακοπές. Οι συναντήσεις πραγματοποιούνται παντού στα καφέ, στα μαγαζιά, στην παραλία. Τονίζουν την απρόσμενη φιλικότητα και φιλοξενία των Ελλήνων. Επιδιώκουν να βιώσουν το αληθινό Ελληνικό πολιτισμό: στην αρχιτεκτονική, στη γευσιγνωσία, τη μουσική, το χορό, τη γλώσσα, τα ήθη και έθιμα.

78 2. Ο Τύπος του ‘Παραληρήματος’. Τονίζουν τις ευκαιρίες που προσφέρει η περιοχή για να βιώσουν την ευχαρίστηση της ηδονής. Αναφέρονται κυρίαρχα στις παραλίες και τη νυχτερινή ζωή (clubbing). Κυρίαρχο θέμα στις δραστηριότητες που ασκούν στις διακοπές τους είναι να ‘περάσουν καλά’, να κάνουν ‘πράγματα’ που έχουν ‘γέλιο’, ‘ανοησίες’, να ‘μεθύσουν’. Αναζητούν να βιώσουν το ‘εδώ και τώρα’. Ένταση σε όλες τις δραστηριότητες τους και κυρίαρχα στο σεξ. Αυτός ο τύπος τουριστών αναζητά τους μύθους παρά την αυθεντικότητα της Ελλάδας. Αυτό είναι έκδηλο στο γεγονός ότι δεν επέλεξαν συνειδητά την Καλημεριά, απλά τους έφερε ο Tour Operator. Το 50% βίωσε παρόμοιες εμπειρίες στην Κέρκυρα, Αλόννησο, Σκιάθο. Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με το ότι η Καλημεριά αποτελεί οικονομικό προορισμό αποτέλεσαν τα κύρια κίνητρα επιλογής.

79 3. Ο Τύπος της ‘Shirley Valentine”. Αφορά 14 γυναίκες που ταξίδεψαν στην Καλημεριά μόνες ή με γυναικεία παρέα. Όλες έχουν επισκεφθεί ξανά την Ελλάδα και τα νησιά της. Όλες έχουν επισκεφθεί ξανά την Ελλάδα και τα νησιά της. Διακατέχονται από την επιθυμία/ ευχή για μια ρομαντική εμπειρία με έναν ‘’Έλληνα θεό’. Επιδιώκουν να γνωρίσουν στις διακοπές τους έναν αληθινό σύντροφο έναν ‘Έλληνα gentleman’. Η προσδοκία αυτή πηγάζει από την στερεότυπη εικόνα του Έλληνα στην ομώνυμη ταινία, καθώς και από τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά προγράμματα. Η αναζήτηση ενός ‘ρομάντζο του καλοκαιριού’ είναι έκδηλη στις δραστηριότητες τους: παραμένουν αρκετές ώρες στην παραλία κολυμπώντας και κάνοντας ηλιοθεραπεία, ενώ διασκεδάζουν να φλερτάρουν με τους σερβιτόρους, μπάρμαν, κ.α. Αναζητούν να βιώσουν μια ερωτική περιπέτεια με έναν άγνωστο. Κάτι που η κανονικότητα της καθημερινότητας τους το απαγορεύει. Εύχονται να επιστρέψουν στην Καλημεριά στο εγγύς μέλλον. Διαφέρουν από τους τουρίστες του ‘Παραληρήματος’ διότι δεν ενδιαφέρονται να μεθύσουν, να κάνουν clubbing, κ.α, απλά επιζητούν μια ρομαντική/ ερωτική περιπέτεια.

80 4. Ο Τύπος του ‘Ηλιολάτρη’. Το μόνο που αναζητούν είναι ‘2 εβδομάδες έντονης ηλιοφάνειας’, να είναι ‘ξαπλωμένοι κάτω από τον ήλιο’. Κύριο κίνητρο ο ήλιος στις διακοπές τους. Δεν έχουν άλλες προσδοκίες από τον τόπο. Γι’ αυτούς η Καλημεριά είναι ένας τόπος που μπορεί να εγγυηθεί τον ήλιο. Επισκέπτονται την Χαλκιδική 1η φορά αλλά έχουν επισκεφθεί άλλες περιοχές της Ελλάδας τουλάχιστον 1 φορά στο παρελθόν. Αντιλαμβάνονται το μαύρισμα ως στοιχείο που επιτάσσει η μόδα. Παραμένουν περισσότερο από 7 ώρες την ημέρα στην παραλία κάνοντας ηλιοθεραπεία. Μετακινούνται μόνο για να φάνε, να κολυμπήσουν. Δεν έχουν επισκεφθεί καμία από τις γύρω περιοχές της Καλημεριάς, ενώ οι επαφές τους με τους ντόπιους περιορίζονται είτε στην παραλία είτε στα δεκάδες εστιατόρια που υπάρχουν κατά μήκος της παραλίας. Δεν επισκέπτονται ποτέ τις ίδιες περιοχές προτιμούν άλλους ηλιόλουστους προορισμούς. Στην ουσία αυτό που αναζητούν στην Ελλάδα είναι η ‘αυθεντικότητα του ήλιου’.

81 5. Ο Τύπος του ‘Lord Byron’. Κυρίαρχο χαρακτηριστικό των τουριστών αυτού του τύπου είναι ότι επιστρέφουν κάθε χρόνο στον ίδιο προορισμό και συχνά στο ίδιο κατάλυμα. Αναφέρουν ότι στην Καλημεριά νοιώθουν ‘σαν στο σπίτι τους’ ενώ τονίζουν ότι έχουν Έλληνες φίλους. Είναι ενθουσιασμένοι, αγαπούν την Ελλάδα, την ‘χαλαρότητα’ των Ελλήνων και τον τρόπο ζωής τους. Αισθάνονται ως φίλοι, μέλη της οικογένειας των Ελλήνων παρά ως τουρίστες. Έχουν στενές επαφές με του ντόπιους, συχνά τους καλούν για φαγητό στο σπίτι τους ή σε κάποια ταβέρνα. Γι’ αυτούς ο τόπος σηματοδοτεί την ‘οικειότητα’, την αληθινή φιλία’, ‘φιλία μιας ζωής’. Έχουν βιώσει αυθεντικές εμπειρίες. Αναζητούν στις διακοπές τους την αυθεντικότητα στους ανθρώπους παρά την πολιτισμική, φυσική ή οποιαδήποτε άλλη διάσταση της αυθεντικότητας. Αναζητούν στις διακοπές τους την αυθεντικότητα στους ανθρώπους παρά την πολιτισμική, φυσική ή οποιαδήποτε άλλη διάσταση της αυθεντικότητας.

82 Τουριστική Υποκίνηση. Ανεξάρτητα από τον τύπο στον οποίο ανήκουν, τα κύρια κίνητρα που ώθησαν τους τουρίστες να επισκεφθούν την Καλημεριά είναι αυτά της: - ‘Διαφυγής από την καθημερινότητα’: να ξεχάσουν την δουλειά, τις καθημερινές οικογενειακές και άλλες υποχρεώσεις. - ‘Ευχαρίστηση’: να περάσουν καλά, να κάνουν αυτό που θέλουν, ελευθερία. - ‘Ασφάλεια’: παρέχεται μέσα από την επιλογή του τουριστικού πακέτου ως τρόπου οργάνωσης και πραγματοποίησης των διακοπών τους. Ασφάλεια για να γνωρίσουν τον άγνωστο προορισμό της Χαλκιδικής. Ασφάλεια για να γνωρίσουν τον άγνωστο προορισμό της Χαλκιδικής.

83 ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΤΑ.   Βασισμένο στο βιβλίο της Β. Γαλανή- Μουτάφη, Έρευνες για τον τουρισμό στην Ελλάδα και την Κύπρο, εκδόσεις Προπομπός, 2002, σελ

84 Στην πλειονότητα τους οι ερευνητικές προσπάθειες στον τουρισμό, εστιάζουν στους δυο πόλους της ‘τουριστικής διαδικασίας’ εξετάζοντας είτε τα αίτια του τουρισμού (χαρακτηριστικά, κίνητρα τουριστικών, τουριστική εμπειρία..) είτε τις συνέπειες του (επιπτώσεις στον τόπο υποδοχής). Οι σημαντικότερες αναλυτικές προσεγγίσεις των δυο αυτών πόλων παρουσιάζονται στη συνέχεια. Graburn: ο τουρισμός συνιστά πρωτίστως μια κοσμική τελετουργία. Μάλιστα είναι τόσο σημαντική στις σύγχρονες κοινωνίες που επιτελεί λειτουργίες αντίστοιχες με αυτές των θρησκευτικών τελετουργιών του παρελθόντος. Μάλιστα είναι τόσο σημαντική στις σύγχρονες κοινωνίες που επιτελεί λειτουργίες αντίστοιχες με αυτές των θρησκευτικών τελετουργιών του παρελθόντος. Αποτελεί μια τελετουργική διαδικασία που αντανακλά βαθιά ριζωμένες αξίες της κοινωνίας για την υγεία, την ελευθερία, την αυτοπλήρωση. Αποτελεί μια τελετουργική διαδικασία που αντανακλά βαθιά ριζωμένες αξίες της κοινωνίας για την υγεία, την ελευθερία, την αυτοπλήρωση. Το τουριστικό ταξίδι προσομοιάζει στο προσκύνημα, με την έννοια ότι επιτρέπει στους συμμετέχοντες να βρεθούν έξω από τις καθιερωμένες δομές της καθημερινής τους ζωής. Το τουριστικό ταξίδι προσομοιάζει στο προσκύνημα, με την έννοια ότι επιτρέπει στους συμμετέχοντες να βρεθούν έξω από τις καθιερωμένες δομές της καθημερινής τους ζωής. Το γεγονός ότι το τουριστικό ταξίδι εντοπίζεται στη σφαίρα του μη καθημερινού, συνεπάγεται ότι ο στόχος του είναι συμβολικά ‘ιερός’, ενώ ηθικά ανήκει σε ένα ανώτερο επίπεδο από τις ενασχολήσεις της κανονικής καθημερινής ζωής. Το γεγονός ότι το τουριστικό ταξίδι εντοπίζεται στη σφαίρα του μη καθημερινού, συνεπάγεται ότι ο στόχος του είναι συμβολικά ‘ιερός’, ενώ ηθικά ανήκει σε ένα ανώτερο επίπεδο από τις ενασχολήσεις της κανονικής καθημερινής ζωής.

85 Ο τουρισμός συνιστά κατά βάση μια αντι-δομή: οδηγεί στην απομάκρυνση του τουρίστα από τον τόπο της μόνιμης κατοικίας του και του κοινωνικού του περιβάλλοντος. Η διαδικασία αυτή διαμορφώνει τις συνθήκες για να βιώσει ο τουρίστας μια μεθοριακότητα, καθώς βρίσκεται έξω από τον καθιερωμένο χωροχρόνο, σε έναν άλλο χώρο όπου οι κοινωνικές συμβάσεις αναστέλλονται. Σε αυτό το στάδιο όπου τα άτομα βρίσκονται εκτός του κοινωνικού τους συστήματος, παρατηρείται μια ιδιόμορφη συνένωση με άλλους τουρίστες ή τους υποδοχείς τους (ντόπιους). Μια διαδικασία που αποδίδεται με τον όρο μέθεξη και αντανακλά ουσιαστικά την αλληλόδραση ανάμεσα στα συμμετέχοντα -ξένα μεταξύ τους- άτομα. MacCannell: οι σύγχρονοι τουρίστες επιχειρούν να αποδράσουν από τις αλλοτριωτικές και μη αυθεντικές πτυχές της καθημερινής τους ζωής, αναζητώντας την αυθεντικότητα σε άλλους τόπους και χρόνους. Η σύγχρονη ζωή χαρακτηρίζεται από αποξένωση και έλλειψη συνοχής. Η επιθυμία του σύγχρονου τουρίστα να επανασυνδεθεί με το ΄γνήσιο, το αυθεντικό, το φυσικό’ εκφράζεται μέσα από την αναζήτηση των αυθεντικών εμπειριών. Στόχος των τουριστών είναι να βρεθούν πίσω από την ‘μπροστινή σκηνή’ που προορίζεται γι αυτούς ώστε να ανακαλύψουν και να βιώσουν κάτι το πραγματικό. Εφόσον οι τουρίστες διασφαλίζουν την πρόσβαση στην ‘πίσω πλευρά’ (μη τουριστική), οι ντόπιοι κατασκευάζουν για λόγους αυτοάμυνας και προώθησης των συμφερόντων τους επινοημένους ‘τουριστικούς χώρους’. Οι χώροι αυτοί επενδύονται με πλαστά θέλγητρα τα οποία παρουσιάζονται στους τουρίστες ως ‘αληθινά’. Αποτέλεσμα η δημιουργία ‘σκηνοθετημένης αυθεντικότητας’ για τις ανάγκες της τουριστικής κατανάλωσης. Η έννοια της αυθεντικότητας έχει δυο διαστάσεις: των αισθημάτων και της γνώσης.

86 Smith: κατασκεύασε μια τυπολογία διακρίνοντας τους τουρίστες βάση του αριθμού τους και τη διάθεση προσαρμογής τους στα πρότυπα της τοπικής κοινωνίας. Η τυπολογία της περιλαμβάνει στον ένα πόλο τον εξερευνητή ο οποίος υποκινείται από την επιθυμία της εξερεύνησης, ταξιδεύει μόνος ή σε μικρές ομάδες και προσαρμόζεται απόλυτα στα υφιστάμενα πλαίσια της τοπικής κοινωνίας. Αντίστοιχοι τύποι είναι αυτοί του εκκεντρικού, επιλεκτικού, ιδιοσυγκρασιακού τουρίστα. Η τυπολογία της περιλαμβάνει στον ένα πόλο τον εξερευνητή ο οποίος υποκινείται από την επιθυμία της εξερεύνησης, ταξιδεύει μόνος ή σε μικρές ομάδες και προσαρμόζεται απόλυτα στα υφιστάμενα πλαίσια της τοπικής κοινωνίας. Αντίστοιχοι τύποι είναι αυτοί του εκκεντρικού, επιλεκτικού, ιδιοσυγκρασιακού τουρίστα. Στην αντίπερα όχθη βρίσκεται ο τύπος του τουρίστα τσάρτερ, ο οποίος δεν εκδηλώνει ιδιαίτερη επιθυμία να γνωρίσει τα μέρη που επισκέπτεται, δεν προσαρμόζεται στην τοπική πραγματικότητα και αναζητά εμπειρίες που τον παραπέμπουν στις δυτικές ανέσεις που έχει συνηθίσει να χρησιμοποιεί. Αντίστοιχοι τύποι είναι αυτοί του δυνάμει μαζικός, και μαζικός τουρίστας. Στην αντίπερα όχθη βρίσκεται ο τύπος του τουρίστα τσάρτερ, ο οποίος δεν εκδηλώνει ιδιαίτερη επιθυμία να γνωρίσει τα μέρη που επισκέπτεται, δεν προσαρμόζεται στην τοπική πραγματικότητα και αναζητά εμπειρίες που τον παραπέμπουν στις δυτικές ανέσεις που έχει συνηθίσει να χρησιμοποιεί. Αντίστοιχοι τύποι είναι αυτοί του δυνάμει μαζικός, και μαζικός τουρίστας. Η Smith αξιολογώντας τους διάφορους τύπους τουριστών υποστηρίζει ότι ο αριθμός των τουριστών και οι στάσεις τους απέναντι στα πρότυπα της τοπικής κοινωνίας, αναμφίβολα φέρει επιπτώσεις στις τελευταίες.

87 Nunez: σύμφωνα με τη θεώρηση του ο τουρίστας αντιπροσωπεύει ένα πολιτισμό ‘δότη’ ενώ ο ντόπιος πληθυσμός ένα πολιτισμό ‘παραλήπτη’. Η τοπική κοινωνία κατά τη διαδικασία του τουρισμού, προσπαθώντας να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις, τις προσδοκίες, τις αξίες των τουριστών, αναγκάζεται να προσεγγίσει τον πολιτισμό των τουριστών. Η τοπική κοινωνία κατά τη διαδικασία του τουρισμού, προσπαθώντας να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις, τις προσδοκίες, τις αξίες των τουριστών, αναγκάζεται να προσεγγίσει τον πολιτισμό των τουριστών. Υπό αυτή την προβληματική εξέφρασε την ανησυχία του απέναντι στον κίνδυνο που συνεπάγεται για ορισμένους ιθαγενείς πληθυσμούς η επαφή τους με τους τουρίστες. Υπό αυτή την προβληματική εξέφρασε την ανησυχία του απέναντι στον κίνδυνο που συνεπάγεται για ορισμένους ιθαγενείς πληθυσμούς η επαφή τους με τους τουρίστες. Nash: αντιλαμβάνεται τον τουρισμό ως το μέσο όπου μια νέα κοινωνικο- πολιτισμική πραγματικότητα, η οποία πηγάζει από μια ‘αργόσχολη τάξη’ (αυτή των τουριστών), διαμορφώνεται σε μια τοπική κοινωνία και αναγκάζει το κοινωνικό της σύστημα να προσαρμοστεί σε αυτήν. Διαμορφώνεται μια ομάδα ατόμων οι οποίοι προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στους ξένους για την άσκηση δραστηριοτήτων ελεύθερου χρόνου. Επιπλέον το γεγονός ότι κάποια άτομα αναλαμβάνουν το ρόλο του ‘πολιτισμικού μεσολαβητή’ για την αντιμετώπιση τόσο των τουριστών όσο και των διεθνών μεσαζόντων τους, δημιουργεί πιέσεις για πολιτισμική αφομοίωση των ξένων πολιτισμών.

88 ‘Σύνδρομο επίδειξης’: διαδικασία μέσω της οποίας οι ‘παραδοσιακές’ κοινωνίες και ειδικότερα οι ομάδες επιρροής (πχ. νέοι), επιδιώκουν εκούσια να υιοθετήσουν πρότυπα συμπεριφορά και κατανάλωσης προκειμένου να προσομοιάζουν στο στυλ ζωής που επιδεικνύουν οι τουρίστες στον ελεύθερο χρόνο τους. Turner & Ash χαρακτηρίζουν το σύνδρομο της επίδειξης ως το πιο ισχυρό όπλο του τουρισμού, με την έννοια ότι συνιστά το μέσο με το οποίο οι τουρίστες επιβάλλουν τις αξίες τους στις κοινωνίες που επισκέπτονται. Boissevain: περιγράφει έξι στρατηγικές αντιμετώπισης των τουριστών που αναπτύσσουν οι ντόπιοι προκειμένου να προστατέψουν τις ‘πίσω περιοχές’, αυτές της ιδιωτικής ή κοινοτικής ζωής τους. - Συγκαλυμμένη αντίσταση: περιλαμβάνει διάφορες μορφές, κουτσομπολιό, μη ευνοϊκούς χαρακτηρισμούς…έως σκόπιμη παραπλάνηση των τουριστών. - Συγκαλυμμένη αντίσταση: περιλαμβάνει διάφορες μορφές, κουτσομπολιό, μη ευνοϊκούς χαρακτηρισμούς…έως σκόπιμη παραπλάνηση των τουριστών. - Απόκρυψη: συνιστά τον προγραμματισμό σημαντικών κοινοτικών εορτασμών σε χρονικές περιόδους απουσίας των τουριστών, ή την καθιέρωση νέων αποκλειστικά για ‘εσωτερική κατανάλωση’. - Περίφραξη: αναφέρεται στην ανέγερση τοίχων για την περιφρούρηση της ιδιωτικής ζωής, ή την μετακίνηση μιας δραστηριότητας που έχει προσελκύσει τα ‘τουριστικά μάτια’ σε κάποιο άλλο τόπο.

89 - Τελετουργία: στο βαθμό που προσφέρει ένα τρόπο οριοθέτησης της διάκρισης του ‘εμείς’ και οι ‘άλλοι’ και συμβάλλει στην τόνωση της κοινοτικής ταυτότητας. - Οργανωμένη διαμαρτυρία: κατά των τουριστών ή των μεσολαβητών του τουρισμού. - Επιθετικότητα: άσκηση βίας ενάντια στους τουρίστες. Συνοψίζοντας, σε όλες τις παραπάνω προσεγγίσεις υιοθετείται a priori η υπόθεση ότι ο πολιτισμός της κοινωνίας υποδοχής είναι ευάλωτος, διακατέχεται από μια εγγενή παθητικότητα και αδυνατεί να προβάλει αντίσταση σε εξωγενείς επιρροές. Ωστόσο η τουριστική ανάπτυξη από μόνη της δεν αρκεί για να οδηγήσει μια κοινωνία προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Η πορεία ανάπτυξης μιας τοπικής κοινωνίας θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό και από τις δικές της εσωτερικές δυνάμεις αντίστασης.

90 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΞενόγλωσση Dann M.S. Graham, (1989), “The tourist as child. Some reflections”, Centre Hautes Études Touristiques, Série C, No Dann M.S. Graham, (1981), “Tourism motivation. An appraisal” Annals of Tourism Research, VIII (2). Holden Andrew, (2008), Κοινωνιολογικές Προσεγγίσεις στον Τουρισμό, Μετάφραση- Επιμέλεια: Θωμάς Μαυροδόντης, εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα. Pearce P.L., Stringer P.F., (1991), “Psychology and tourism”, Annals of Tourism Research, 18 (1), pp Plog S., (1973), “Why destinations are rise and fall”, Cornell Hotel and Restaurant Administration Quarterly, February, pp Wickens Eugenia (2002), “The Sacred and the Profane. A tourist Typology”, Annals of Tourism Research, Vol. 29, No 3, pp Ελληνόγλωσση Ελληνόγλωσση Γαλανή- Μουτάφη, Β., (2002), Έρευνες για τον τουρισμό στην Ελλάδα και την Κύπρο, εκδόσεις Προπομπός, σελ Κοκκινάκη Φ., (2005), Κοινωνική Ψυχολογία. Εισαγωγή στη Μελέτη της Κοινωνικής Συμπεριφοράς, Εκδόσεις ΤΥΠΩΘΗΤΩ, Αθήνα. Λύτρας Π., (1988), Τουριστική Ψυχολογία, Β’ έκδοση, εκδόσεις INTERBOOKS, Αθήνα. Μοίρα-Μυλωνοπούλου Π., Τσουμάνης Κ., Χατζηλέλεκας Δ., Κοινωνιολογία και Ψυχολογία του Τουρισμού, Τ..Ε.Ε. Τομέας Οικονομίας και Διοίκησης, 2ος Κύκλος, Ειδικότητα: Ξενοδοχειακών Επιχειρήσεων, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, ΟΕΔΒ, Αθήνα. Τσάρτας Π., (1996), Τουρίστες, Ταξίδια, Τόποι: Κοινωνιολογικές Προσεγγίσεις στον Τουρισμό, Εκδόσεις Εξάντας, Αθήνα.


Κατέβασμα ppt "ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ."

Παρόμοιες παρουσιάσεις


Διαφημίσεις Google